Polish American novelist, dramatist, essayist (1880 1957)
Шолем Аш (Szalom Asz; 1 қараша 1880 – 10 шілде 1957), сондай-ақ Шалом Эш деп те жазылады, – Идиш тілінде шығармалар жазған, Польшалық еврей романист, драматург және эссеші, кейіннен АҚШ-қа қоныс аударған.
Sholem Asch (, Szalom Asz; 1 November 1880 – 10 July 1957), also written Shalom Ash, was a Polish Jewish novelist, dramatist, and essayist in the Yiddish language who settled in the United States.
Өмір және жұмыс
Аш Кутно қаласында Мошек Астың (1825, Габин – 1905, Кутно), мал сатушы және қонақ үй иесі, және Фрайда Малканың (1850, Ленчица) ұлы ретінде дүниеге келді. Фрайда Мошектың екінші әйелі болды; оның бірінші әйелі Руда Шмит 1873 жылы қайтыс болды, одан кейін оған алты немесе жеті бала қалды (нақты саны белгісіз). Шолем Мошек пен Фрайда Малканың бірігіп туған он баласының төртіншісі еді. Мошек апта бойы сапарда болып, әр жұма күні сенбілікке үйге оралып қайтатын. Ол кедейлерге ақша таратып, қайырымдылығымен танымал болды.
Asch was born Szalom Asz in Kutno, Congress Poland, to Moszek Asz (1825, Gąbin – 1905, Kutno), a cattle dealer and innkeeper, and Frajda Malka, née Widawska (born 1850, Łęczyca). Frajda was Moszek's second wife; his first wife Rude Shmit died in 1873, leaving him with either six or seven children (the exact number is unknown). Sholem was the fourth of the ten children that Moszek and Frajda Malka had together. Moszek would spend all week on the road and return home every Friday in time for the Sabbath. He was known to be a very charitable man who would dispense money to the poor.
Тәрбие
Хасидтік отбасында туған Шолем Аш дәстүрлі еврей білімін алған. Аға-інілерінің белгілі ғалымы ретінде танылған ата-анасы оны раввин болуды армандап, қаладағы ең жақсы діни мектепке (немесе хедер) жіберді, онда бай отбасылар балаларын жіберді. Ол балалық шағының көп бөлігін Талмудты оқумен өткізді, кейіннен бос уақытында Киелі кітап пен Хаггаданы зерттеді. Аш еврейлердің басым көпшілігі тұратын қалада өскен, сондықтан ол еврейлердің әлемдегі басым көпшілігі екеніне сеніп өскен. Кутнода еврейлер мен бей-еврейлер көбінесе жақсы қарым-қатынаста болды, бірақ діни мерекелер кезінде кейбір шиеленістер туды. Ол көпшілік бей-еврейлер тұратын аумақтан өтіп, суға түсуді ұнататын көлге жету үшін, бірде оны таяқ пен иттің көмегімен тоқтатып, "Христос" өлтіргенін мойындауын талап етті. Аш сол кезде Исаның аты екенін білмеді, әйтпесе олар оның пальтосын жыртып тастайтын. Ол қорқыныштан Исаны өлтіргенін мойындады, бірақ олар оны соққыға жықты және көйлегін жыртып тастады. Аш сол оқиғадан кейін иттің қорқынышын ешқашан жоғалтпады. Влоцлавекте ол белгілі идиш жазушысы И. Л. Перецтің шығармаларына ғашық болды. Ол сол жерде жазуын да бастады. Ол қысқа әңгімені меңгеруге тырысты және оны еврейше жазды. Ол жазғандары кейін қайта қаралып, идиш тіліне аударылды, содан кейін оның мансабы басталады. Бұл бір еврей жезөкшехана иесі туралы, ол Тораның бір данасын тапсырып, қызын ешива студентіне үйлендіріп, өзін құрметке бөлуге тырысады. Пьесаның сюжеті бордельде өтеді, онда еврей жезөкшелері мен лесбияндық көрініс бар. И. Л. Перец пьесаны оқығаннан кейін: "Аш, оны күйдір!" - деп әйгілі түрде айтты. Оның орнына Аш Берлинге барып, режиссер Макс Рейнхардт пен актер Рудольф Шилдкраутқа ұсынды, ол оны Deutsches театрында қойды. "Қиямет құдайы" 1907 жылы 19 наурызда ашылып, алты ай бойы сахнада тұрды, көп ұзамай оншақты еуропалық тілдерге аударылып, қойылды. Бұл пьесаны алғаш рет Дэвид Кесслер 1907 жылы Нью-Йорк қаласына, АҚШ-қа әкелді. Көбінесе Кесслер үшін келген көрермендер актерлердің қалған бөлігін де мазақтады. Нью-Йорк қойылымы православиелік Tageplatt және тіпті зайырлы Forverts бастаған жергілікті идиш газеттері арасында үлкен баспасөз соғысын туғызды. Православ газеттерінде "Қиямет құдайы" "жаман", "адамгершіліксіз" және "адамгершіліксіз" деп аталса, радикалды газеттер оны "адамгершілік", "өнерлі" және "қожайын" деп сипаттады. Кейбір озық көріністер өзгертілді, бірақ бұл православие газеттеріне жеткіліксіз болды. Тіпті идиш зиялылары мен пьесаның жақтастары да пьесаның еврей дәстүрін нағыз бейнелеуіне, әсіресе Янкльдің Тораны пайдаланғанына, олар Аш оны көбінесе арзан әсерлер үшін пайдаланып жатқан сияқты деп айтты; олар сондай-ақ, ол еврей халқын қалай қорлауы мүмкін екендігі туралы алаңдаушылық білдірді, олар қазірдің өзінде антисемитизмге көп тап болды. Еврейлермен және жыныстық жұмыспен байланысу сол кезде кең тараған стереотип болды. Басқа зиялылар екінші акт әдемі жазылған, бірақ бірінші және үшінші акт оны қолдамайды деп, жазуды сынға алды. 1922 жылы Нью-Йоркте Гринвич-Виллидждегі Провинштаун театрында қойылып, 1923 жылы 19 ақпанда Бродвейдегі Аполло театрына көшті. Оның жұмысы 6 наурызда қысқарды, өйткені барлық актерлер, продюсер Гарри Вайнбергер және театр иелерінің бірі мемлекеттік Қылмыстық кодексті бұзғаны үшін айыпталды, кейіннен әдепсіздік айыбы бойынша сотталды. Еуропада бұл пьеса неміс, орыс, поляк, еврей, итальян, чех, румын және норвегия тілдеріне аударылған. Indecent - Паула Фогельдің 2015 жылы жазған пьесасы, ол "Қиямет құдайы" пікірталасын баяндайды. Ол 2017 жылдың сәуірінде Ребекка Тайчманның режиссерлігімен Корт театрында Бродвейде ашылды. Аш 1908 жылы Черновицте өткен идиш тілінің конференциясына қатысты, онда идиш тілі "иудей халқының ұлттық тілі" деп жарияланды. Ол 1908 жылы Палестинаға, 1910 жылы АҚШ-қа саяхаттайды, бұл жерде ол өзін терең екіталай сезінді.
Born into a Hasidic family, Sholem Asch received a traditional Jewish education. Considered the designated scholar of his siblings, his parents dreamed of him becoming a rabbi and sent him to the town's best religious school (or cheder), where the wealthy families sent their children. There, he spent most of his childhood studying the Talmud, and would later study the Bible and the Haggadah on his own time. Asch grew up in a majority Jewish town, so he grew up believing Jews were the majority in the rest of the world as well. In Kutno, Jews and gentiles mostly got along, barring some tension around religious holidays. He had to sneak through a majority gentile area to get to a lake where he loved to swim, where he was once cornered by boys wielding sticks and dogs, who demanded he admit to killing "Christ"–which Asch did not, at the time, know to be a name for Jesus–or they would rip his coat. He admitted to killing Christ out of fear, but they beat him and tore his coat anyway. Asch never lost his fear of dogs from that incident. It is in Włocławek where he became enamored with the work of prominent Yiddish writer I. L. Peretz. It is also where he began writing. He attempted to master the short story and wrote in Hebrew. What he wrote there would later be revised, translated into Yiddish, and ultimately, launch his career. It is about a Jewish brothel owner who attempts to become respectable by commissioning a Torah scroll and marrying off his daughter to a yeshiva student. Set in a brothel, the play includes Jewish prostitutes and a lesbian scene. I. L. Peretz famously said of the play after reading it: "Burn it, Asch, burn it!" Instead, Asch went to Berlin to pitch it to director Max Reinhardt and actor Rudolph Schildkraut, who produced it at the Deutsches Theater. God of Vengeance opened on March 19, 1907 and ran for six months, and soon was translated and performed in a dozen European languages. The play was first brought to New York City, United States by David Kessler in 1907. The audience mostly came for Kessler, and they booed the rest of the cast. The New York production sparked a major press war between local Yiddish papers, led by the Orthodox Tageplatt and even the secular Forverts. Orthodox papers referred to God of Vengeance as "filthy," "immoral," and "indecent," while radical papers described it as "moral," "artistic," and "beautiful". Some of the more provocative scenes in the production were changed, but it wasn't enough for the Orthodox papers. Even Yiddish intellectuals and the play's supporters had problems with the play's inauthentic portrayal of Jewish tradition, especially Yankl's use of the Torah, which they said Asch seemed to be using mostly for cheap effects; they also expressed concern over how it might stigmatize Jewish people who already faced much anti Semitism. The association with Jews and sex work was a popular stereotype at the time. Other intellectuals criticized the writing itself, claiming that the second act was beautifully written but the first and third acts failed to support it. In 1922, it was staged in New York City at the Provincetown Theatre in Greenwich Village, and moved to the Apollo Theatre on Broadway on February 19, 1923, with a cast that included the acclaimed Jewish immigrant actor Rudolph Schildkraut. Its run was cut short on March 6, when the entire cast, producer Harry Weinberger, and one of the owners of the theater were indicted for violating the state's Penal Code, and later convicted on charges of obscenity. In Europe, the play was popular enough to be translated into German, Russian, Polish, Hebrew, Italian, Czech, Romanian and Norwegian. Indecent is a 2015 play written by Paula Vogel that recounts the controversy of God of Vengeance. It opened on Broadway at the Cort Theater in April 2017, directed by Rebecca Taichman. Asch attended the Czernowitz Yiddish Language Conference of 1908, which declared Yiddish to be "a national language of the Jewish people." He traveled to Palestine in 1908 and the United States in 1910, a place about which he felt deeply ambivalent.
Кейінгі ересектер мансабы
Еуропадағы зорлық-зомбылықтан қауіпсіз баспана іздеп, ол отбасымен бірге 1914 жылы АҚШ-қа көшіп келді. Нью-Йорк қаласында біраз уақыт көшіп-қонып жүргеннен кейін ол Статен-Айлендте қоныстанды. Нью-Йоркте ол өзінің пьесаларын жариялаған Forverts, көп таралымды идиш тіліндегі күнделігіне жазуға кірісті, бұл жұмыс оған табыс әкелді және зияткерлік ортамен байланысуға мүмкіндік берді. Аш қоғамдық өмірге белсенді қатысып, Еуропадағы еврейлердің соғыс құрбандарына көмек көрсетуде көрнекті рөл атқарды. Ол Америка еврейлік бірлескен тарату комитетінің негізін қалаушы мүшесі болды. 1919 жылы Литвада бірқатар қырқындар болғаннан кейін Аш Біріккен комитеттің өкілі ретінде сол елге сапар шекті және ол көрген қорқынышты оқиғалардың әсерінен жүйкесі бұзылды. Оның кітапханасының көп бөлігі, сирек кездесетін идиш кітаптары мен қолжазбалары, сондай-ақ оның өзінің кейбір туындыларының қолжазбалары Йель университетінде сақтаулы. Оның көптеген шығармалары бүгінде оқылмаса да, ең жақсы туындылары еврей және идиш әдебиетінің классикасы болып саналады. Оның ұлдары – Мозек Ас / Мұса "Мо" Асх (2 желтоқсан 1905, Варшава – 19 қазан 1986, АҚШ), Folkways Records компаниясын құрған және басқарған адам, және Натан Ас / Натан Асх (1902, Варшава – 1964, АҚШ), ол да жазушы. Оның немересі Майкл Эш – антрополог, ал шөбересі Дэвид Мазовер – жазушы және BBC тілшісі.
In the pursuit of a safe haven from the violence in Europe, he and his family moved to the United States in 1914, moving around New York City for a while before settling in Staten Island. In New York, he began to write for Forverts, the mass circulation Yiddish daily that had also covered his plays, a job provided both income and an intellectual circle. Asch became increasingly active in public life and played a prominent role in the American Jewry's relief efforts in Europe for Jewish war victims. He was a founding member of the American Jewish Joint Distribution Committee. After a series of pogroms in Lithuania in 1919, Asch visited the country as representative of the Joint Committee, and he suffered a nervous breakdown due to the shock of the horrors he witnessed. The bulk of his library, containing rare Yiddish books and manuscripts, as well as the manuscripts of some of his own works, is held at Yale University. Although many of his works are no longer read today, his best works have proven to be standards of Jewish and Yiddish literature. His sons were Moszek Asz/Moses "Moe" Asch (2 December 1905, Warsaw – 19 October 1986, United States), the founder and head of Folkways Records, and Natan Asz/Nathan Asch (1902, Warsaw – 1964, United States), also a writer. His grandson Michael Asch is an anthropologist, and his great grandson, David Mazower, is a writer and a BBC Journalist.