Кіріспе
Каван (Cavan) – Ирландиядағы Каван округінің орталығы. Қала Ольстер аймағында, Солтүстік Ирландияның Фермана графтығымен шекараға жақын орналасқан. Дублин (оңтүстікке қарай) және Эннискиллен, Баллишаннон, Донегал қалаларын (солтүстікке қарай) байланыстыратын басты N3 тас жолы қаланың сыртынан өтеді.
Cavan ('/k//æ//v//ən/ KAVən; ) is the county town of County Cavan in Ireland. The town lies in Ulster, near the border with County Fermanagh in Northern Ireland. The town is bypassed by the main N3 road that links Dublin (to the south) with Enniskillen, Ballyshannon and Donegal Town (to the north).
Галл тілі Каван 13001607
Каван 1300 және 1330 жылдары аралығында Ирландия кланының басшысы және Шығыс Брейфннің лорды Джола Иса Руад О’Рейли құрған қала. Оның билігі тұсында Доминикан ордені басқаратын монастырь, О’Рейли бекінісіне жақын, Туллимонган аумағында салынды. Монастырь өзен арқылы өтетін жол мен қалалық базарға жақын, елді мекеннің орталығында орналасқан еді. 1393 жылы (Каван) доминикандықтары қуылды және олардың орнына Конвентуал Францискан монахтарының ордені келді. Монастырь орналасқан жері Abbey Street көшесіндегі XVIII ғасырға жататын мұнарамен белгіленген, ол ортағасырлық монастырь мұнарасының қалдықтарын сақтап тұрғандай. Ортағасырлық қаланың жоспары Abbey Street, Bridge Street және Main Street (Туллимонганның Жоғарғы және Төменгі аудандары) аймағында көрініс береді. Кейін О’Рейли кланы 14-шы ғасырдың соңында Таллимонган төбесінде, қала орталығына қарайтын жаңа қамал салды. 15-шы ғасырда жергілікті билеуші, Сақалды Оуэн О’Рейли қалалық базарын кеңейтіп, Дублин мен Дрогедадан келген саудагерлерді тартты. "Райли өмірі" деген сөз тіркесі О’Рейли кланының басшысының зор байлығы мен билігінен туындаған деп саналады, оның бір бөлігі нарықтан түскен. Алайда, сол кезде басшылар өз аумағында жалған ағылшын және шотланд монеталарын соғуға рұқсат берді. Елизавета дәуірінде Ирландиядағы католик шіркеуіне қарсы діни қуғын-сүргін кезінде, 24 ирланд католик шейітінің бірі – архиепископ Дермот О’Херли, Томас Флеминг, 10-шы барон Слэйннің Слэйн қамалында жасырын түрде баспана тапты. Архиепископ діни қызметкерлерге арналған жасырын бөлмеде жасырылған, бірақ О’Херли Каванға барып, Католик Еуропасында тұрған кезде танысқан әріптес дін қызметкерлерімен кездесетін. 1690 жылдың ақпанында, Даңқты революция кезінде, полковник Уильям Вулсли басқарған Уильямдық Иннискиллингер күштері Каван қаласына қарап тұрған Талламонган стратегиялық бекінісіне шабуыл жасағаннан кейін Каван шайқасы болды. Шайқас кезінде полковник Вулслидің әскері қаланың көп бөлігін өртеп жіберді, ал якобит генералы Уильям Нюгент қаза тапты. Кейін, 18-шы ғасырда жергілікті әкімшілік билік пен ықпал Роберт Максвеллдің, Килмордың Ирландия шіркеуінің епискобының (1643–1672) ұрпақтарына, содан кейін барон Фарнхэм атанған отбасына көшті. Фарнхэм үйі, Каванның солтүстік-батысындағы шағын ауылдық округтегі Фарнхэмде орналасқан, округтегі ең ірі сарайлардың бірі. Ол 1780 жылы Максвелл әулетінің басшысы, 3-ші лорд Фарнхэм Барри Максвеллге (кейіннен екінші рет Фарнхэм графы атанды) салынды. Үйді Джеймс Уайт жобалады. Ол 1810 жылы Армаг округінде туған, бірақ Дублинде тұратын сәулетші Фрэнсис Джонстонның жобасы бойынша кеңейтілді. 2001 жылы оны Диана, леди Фарнхэм (Барри Максвеллдің жесірі, 12-ші лорд Фарнхэм) жергілікті кәсіпкерге сатты. 2006 жылға қарай үй мен аумақ халықаралық Radisson SAS қонақ үй тобының қарамағындағы сәнді қонақ үй және демалыс орталығына айналды. Каванның 19-шы ғасырдың басындағы дамуында жаңа, кең көшенің салынуы болды, ол әлі күнге дейін "Фарнхэм көшесі" деп аталады. Көше жайлы қалалық үйлермен, қоғамдық ғимараттармен (мысалы, 1824 жылдан бері жұмыс істеп келе жатқан Каван соты) және шіркеулермен сәнделген. 19-шы ғасырдың ортасынан бастап Каван Мидленд Ұлы Батыс темір жолының (MGWR) және Ұлы Солтүстік темір жолының (GNR) маңызды торабына айналды. Каван қалалық әкімшілік ғимараты 1908-1910 жылдар аралығында салынды.
20 ғасыр
1938 жылы Әулие Патрик және Фелим соборының құрылысы басталды. Алғашқы Килмор соборы шамамен 1455 жылы салынған, ол Каван қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен бес шақырым (3 миль) қашықтықта, R198 тас жолында орналасқан Католик шіркеуінің Килмор епархиясының басты шіркеуі болды. Он жетінші ғасырдағы Ольстер плантациясы кезінде бұл шіркеу Килмор епархиясының Ирландия шіркеуінің басты шіркеуіне айналды, ол Әулие Фейдлимид соборы деп белгілі болды. Килмор соборының жаңа шіркеуі 1860 жылы салынды және 1642 жылы қайтыс болып, осы жерге жерленген епископ Уильям Беделлдің естелігіне арналды. Беделлдің Ескі өсиет кітабын ирланд тіліне аударғаны да кеңінен белгілі болды. Қазіргі соборда XII ғасырға, шамамен 1170 жылға дейінгі Hiberno Romanesque стиліндегі есік сақталған, жергілікті тұрғындар (бірақ бұл күмәнді) бастапқыда оның Лауг Оутердегі Троица аралындағы Қасиетті Троица монастырінен алынғанын болжайды. Қасиетті Троица монастыры он үшінші ғасырдың ортасында салынған. Килмор соборынан алыс емес жерде 1830 жылдары салынған, грузин стиліндегі See House орналасқан. Уильям Фаррелл жобалаған бұл үй бұрын Килмор, Эльфин және Ардаг епархияларының Ирландия шіркеуі епископтарының ресми резиденциясы (немесе "Епископ сарайы") болды. 1943 жылдың 23 ақпанында қаладағы Сент-Джозеф балалар үйінде болған өрт 35 бала мен қарт әйелдің өмірін қиды. Қоғамдық сауал нәтижесінде балалар үйін басқарған монахтар кінәлі емес деп танылды, бірақ өрттегі жоғары қаза болғандар санына байланысты жағдайлар бүгінгі күнге дейін даулы болып қалуда. Сауал комиссиясының хатшысы Брайан О'Нолан кейінгі ұрпаққа жазушы Фланн О'Брайен ретінде танымал. Бұрынғы Каван қалалық Корольдік Ирланд полициясының казармасы 1968 жылы бұзылды. Оның ізбасары Фарнхэм көшесінде (Сэр Роджер Касменттің құрметіне Касмент көшесі деп те аталады) және Абби көшесінің бұрышында орналасқан. Қазіргі Гарда станциясы Фарнхэм көшесі бойымен, сот ғимаратының қарсы бетінде орналасқан. Сот ғимаратына іргелес 2006 жылы салынған Каван орталық кітапханасы орналасқан. Кіреберісінде аквариум орналасқан, онда жергілікті суретші Джоуи Бернстің Каван тарихын бейнелейтін балшықты еменнен жасалған мүсіндері бар. Гулливердің саяхаттарына негізделген көркемдік элементтер ішкі кеңістікті байытады, ал сыйлық ретінде тапсырыс берілген, жүлделі автор П.Ж.Линчтің екі үлкен суреті Джонатан Свифт және Гулливердің саяхаттары жазылған Каванға құрмет көрсету үшін Каван кітапхана қызметімен жасалды. 1990 және 2000 жылдары Каван қаласы қарқынды түрде кеңейіп, қалалық жерлерді жаңарту және қала шетін кеңейту жұмыстары жүргізілді. Бұл Ирландияның солтүстік-орталық бөлігінің маңызды экономикалық орталықтарының бірі болып табылады және қаржы, құқықтық, медициналық, өнеркәсіптік және бөлшек сауда салаларында кең ауқымды қызметтер ұсынады.
Жол
Қала екі ұлттық бағыттың – Дублинге апаратын N3 және Атлонға апаратын N55 жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан. Ұлттық даму жоспары маршрутты кеңейтуді көздейді, оның ішінде Келлстен Дублинге дейінгі M3 тас жолы (2010 жылдың 4 маусымында аяқталып, ресми түрде ашылды) және Мейт шекарасындағы Уайтегейттен Каванға дейінгі 2-санатты қос қатарлы жол, сондай-ақ Вирджиния қаласын да айналып өтетін болады. Каван қаласының шығыс айналма жолы, N3 және N55 бағыттары 2006 жылдың наурызында толыққанды аяқталды, бұл ауыр көліктердің бұрыннан қалың қоныстанған қаладан өту қажеттілігін жойды.
Теміржол
Каванның қазіргі кезде теміржол байланысы жоқ болса да, бұрын екі теміржол станциясы болған. Олар Ұлы Солтүстік теміржолы (GNR) мен Мидленд Ұлы Батыс теміржолын байланыстыратын, содан кейін Белфаст-Каван бағытының соңғы түйіскен жері, Клондарды Кросдони және Киллешандраға дейінгі тармақ желісімен жалғасқан. Каван-Дублин бағыты Инни Джанкшн, Лонгфорд және Муллингар арқылы Дублин-Слайго теміржол желісімен байланысты. Мет округінің шекарасында Кингскорт арқылы өтетін ескі теміржол желісі бар, бірақ ол қазір тозып, өсіп кеткен. Каван және Лейтрим теміржолының тармағы да Белтурбет (C&L аялдамасы) және GNR желісіндегі Баллихаиз арқылы Каван қаласына тікелей емес байланысқа ие болған. 1957 жылы Солтүстік Ирландия үкіметі Белфаст желісінің Портадауннан Глазлоуға дейінгі бөлігін жапқанда, Монаганнан Каванға дейінгі қалған бөлігін сақтап тұрудың тиімді емес екені анықталды. Бұл барлық желілер (Каван және Лейтрим теміржолы да оның ішінде) 1960 жылға дейін жабылды. (GNR) Вирджиния Жол станциясы 1863 жылдан 1958 жылға дейін Дрогеда мен Наваннан Келлс және Олдкаслға дейінгі бағыт бойынша қызмет көрсеткен. Каван және Вестмиф округтік кеңестерінің бірлескен жұмысы осы мәселені ұлттық және аймақтық даму жоспарына енгізуге бағытталған. Каван теміржол станциясы 1856 жылдың 8 шілдесінде ашылып, 1957 жылдың 14 қазанында жолаушылар тасымалы тоқтатылып, 1960 жылдың 1 қаңтарында толығымен жабылды.
Білім
Каван қаласында төрт орта білім беретін мектеп бар: Сент-Патрик колледжі, Лорето колледжі, Брейфн колледжі және ең көнесі – Каван корольдік мектебі, ол 17 ғасырдың басында құрылған. Брейфн колледжі – Каван округінің білім беру және оқыту кеңесі басқаратын, бірыңғай білім беретін кәсіптік білім беру мектебі. Сент-Патрик колледжі және Лорето колледжі сәйкесінше ұлдарға арналған және қыздарға арналған католик ерікті мектептері, ал Корольдік мектеп – протестанттық құндылықтарға негізделген бірыңғай білім беретін мектеп. Бұл мектептерді білім және ғылым департаментімен бірлесіп, олардың тиісті демеушілері басқарады. Қалада жоғары білім беретін колледж – Каван институты (бұрынғы Каван қосымша білім беру колледжі) бар, ол 1985 жылы құрылған және солтүстік-шығыс аймағында FETAC курстарын ұсынатын ең ірі оқу орны. Колледж өзінің бес факультеті бойынша қосымша білім беру және оқыту саласындағы сертификаттарды (FETAC) ұсынады: Бизнес және гуманитарлық ғылымдар, денсаулық сақтау, спорт және білім беру, сұлулық және шаштараздық, ақпараттық технологиялар, инженерлік және ғылыми дизайн, өнер және қызмет көрсету. Бітірушілер көптеген жоғары білім беру орталықтарында жеңілдіктерге ие болады және әдетте өздері таңдаған мамандық бойынша диплом алу үшін оқуларын жалғастырады. Студенттердің көпшілігі Каван қаласының жергілікті тұрғындары, ал қалған студенттердің көп бөлігі Лейтрим, Роскоммон, Монаган, Мит және Вестмит сияқты көршілес округтерден келеді. Колледждің негізгі кампусы Кафедралық көшеде орналасқан, ал қала орталығында және Дублин жолындағы бұрынғы әскерлік казармаларда да оқу корпустары бар.
Бүкіл Ирландиялық Флид
2010, 2011 және 2012 жылдары Каван қаласы Fleadh Cheoil na hÉireann фестивалін қабылдады. 2010 жылғы Флеад 16-22 тамыз күндері өтті. Fleadh – ирландтық дәстүрлі музыка, ән және би фестивалі, сонымен қатар Comhaltas Ceoltóirí Éireann (CCÉ) ұйымдастыратын жарыстар сериясы. Fleadh 2010 – Fleadh Cheoil na hÉireann фестивалінің 50-ші жылдығы және алғашқы көміртегі нейтралды фестиваль болды. Сол жылы ол 1954 жылдан бері алғаш рет Каванға оралды. Жыл сайынғы Флеадхан фестиваліне 250 000-ға жуық адам келеді, ал шамамен 10 000 музыкант бақ сынасады. Сонымен қатар, жыл сайынғы «Барлық Ирландия» фестивалі қабылдаушы қаланың жергілікті экономикасына 20-25 миллион евро пайда әкеледі деп есептеледі.
Мұра және туризмді дамыту
Каван округі кеңесі жариялаған 2006–2011 жылғы округтік мұра жоспарында басшылық қағида ретінде былай делінген: «Каван округінің бірегей және алуан түрлі мұрасы сақталады, қолдауға алынады және, ең бастысы, округ тұрғындары тарапынан құрметтеледі және тойланады». Ирландияның көлді аймағында орналасқан Каван округінің көлдеріндегі жануарлар дүниесі мен ылғалды жерлер тұрақты туризмді дамытуға мүмкіндік береді деп есептеледі. Каван қаласынан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан Оутер және Килликин көлдері экологиялық туризмді дамыту үшін бірқатар инфрақұрылымға ие.