Кіріспе

Португалиялық ақын және жазушы (1919–2004)

София де Мелло Брейнер Андрессен (6 қараша 1919 – 2 шілде 2004) – португалиялық ақын және жазушы. Оның мәйіті 2014 жылдан бері Ұлттық пантеонда сақталған.

Өмір және мансап

София де Мелло Брейнер Андрессен 1919 жылғы 6 қарашада Порту қаласында дүниеге келді. Ол Мария Амелия де Мело Брейнер мен Жоао Хенрике Андресеннің қызы еді. Оның әкесі тарапынан даниялық тегі болған, әсіресе оның әкесінің әкесі Ян Андресен бала кезінде Португалияға жалғыз келіп, осы аймақты ешқашан тастап кетпеген. 1895 жылы Софияның әкесі Квинта-ду-Кампо-Алегрені сатып алды, қазір Порту ботаникалық бағы деп белгілі, және отбасын осы жерде тәрбиеледі. 1993 жылғы сұхбатта айтылғандай, үй мен аумақ "үлкен және бай отбасыларға қызмет ететін, көптеген қызметкерлері бар керемет аумақ" болды. Ол президент Салазардың режимі мен оның жақтастарын айыптады. "Cantata da Paz" әні прогрессивті католиктердің араласу әні ретінде танымал болды: "Біз көреміз, естиміз және оқимыз. Біз бұған бейжай қарай алмаймыз!" 1946 жылы ол журналист, саясаткер және заңгер Франсиско Соуза Тавареске үйленді. Алғашқыда оның денесі Карнид зиратында жерленді, бірақ 2014 жылғы 20 ақпанда Республика Ассамблеясы бірауыздан ақынның мәйітін Португалияның Ұлттық пантеонына қою туралы шешім қабылдады. Қайта жерлеу рәсімі 2014 жылғы 2 шілдеде өтті.

Жазу стилі

Бала кезінен бастап ол үйлердің маңыздылығын және оның жұмысына зор әсер еткен естеліктерді баса көрсетті, үйлерді және олардың ішіндегі заттарды сипаттап, еске түсірді. Ол мұны былай түсіндірді: "Менде керемет көру қабілетіне байланысты естеліктер көп, мен үйлерді, бөлмелерді, жиһаздарды әрқайсысын есімде сақтаймын, тіпті өмірімнен кетіп қалған үйлерді де еске аламын. Мен "қайта жасаймын", яғни "маған ұнаған нәрселерді қайтаруға тырысамын", және бұл үйлерге қатысты: олардың естеліктерінің ұмытылып кетпеуін, жоғалмауын қалаймын." Андресен поэзияның өзгерткіш күші зор екеніне де сенді. Оның жазуы белгілі бір кезеңдермен үйлеседі, ең жақсы нәтиже түнде шығады: "Мен таңертең жаза алмаймын, маған түнде туындайтын ерекше шоғырлану қажет." Дюльсе Мария Квинтеланың сөзінше, Андресеннің өмірі мен естеліктері шабыттандырады, себебі ол "өзі туралы өлеңдері арқылы айтады".

Алғашқы жазбалар

Андресеннің поэзияға деген сүйіспеншілігі бала кезінен басталды, үш жасында оның күтушісі Лора оған "А Нау Катринета" өлеңін үйреткенде. Луиза Пессоаның айтуынша, Андресен балалық шақ және жастық шақ сияқты тақырыптарға ден қояды, оларды өзінің бағаналық кеңістігі ретінде пайдаланады ("Бақша және үй", Поэзия, 1944; "Үй", География, 1967; "Ақ үй", Поэзия, 1944; "Жоғалған бақ", Поэзия, Бақша және түн, Поэзия, 1944).

Мұра

2005 жылдан бері Лиссабон мұхитында Андресеннің теңізбен байланысы бар өлеңдерінің бір бөлігі демалыс орындарында тұрақты оқуға қойылған, бұл келушілерге терең теңіз ортасында жүргенде оның жазуының қайраттылығын сезінуге мүмкіндік береді. «Поэзия – менің әлемді түсінуім, нәрселермен қарым-қатынасым, шындыққа қатысуым, дауыстар мен суреттермен кездесуім. Сондықтан өлең идеалды емес, нақты өмір туралы айтады: терезенің бұрышы, көшелердің, қалалардың және бөлмелердің дыбысталуы, қабырғаның көлеңкесі, кенеттен көрінген бет, тыныштық, жұлдыздардың қашықтығы мен жарқырауы, түннің тынысы, липа мен бидайықтың хошы иісі». Теңіз оның поэзиялық туындыларындағы ең маңызды тақырып болып табылады. Ежелгі Грекия және еркіндік пен әділеттілік туралы ойлар да жиі кездесетін тақырыптар. Оның өлеңдері Рут Фенлайт, Ричард Зенит және соңғы кезде Колин Роррисон мен Маргарет Джулл Коста бірлесіп, сондай-ақ көптеген басқа да әлем тілдеріне аударылған. 1969 жылы Андресен туралы қысқаметражды деректі фильм түсірілді. Бұл режиссер Жоао Сезар Монтейроның (сол кезде Жоао Сезар Сантос деген атпен) аяқталған алғашқы фильмі болды.

Қаңтар поэзиясына кірмеген өлеңдер

"Жалған айту үшін келдім деп серт етемін"; "Бізді жұтып қоятын Ана Жер сияқты"; "Оның қара толқындарымен айналды"; "Ғайып тарих"; "Графико", Távola Redonda Folhas de Poesia, №7, 1950 жылғы шілде. "Май айының таңғы дұғасы"; "Шиыршық", A Serpente Фассикуликуль де Поэзия, №1, 1951 жылғы қаңтар. "Caminho da Índia", A Cidade Nova, №4–5 қосымшасы, 3-ші серия, Коимбра, 1958 жыл. "А viagem" ["Науфрагио" жарияланбаған өлеңнен үзінді], Cidade Nova, 5-ші серия, №6, 1958 жылғы желтоқсан. "Қараша"; "Менің өмірімде әрқашан өлі тыныштық болады"; "Қыс", Ақпан Поэзия мәтіндері, 1972. "Бразилия 77", Лорето 13 Португалия жазушылар қауымдастығының әдеби журналы, №8, 1982 жылғы наурыз. "A veste dos fariseus", Jornal dos Poetas e Trovadores Мәдениет тарату айлығы, №5/6, 2-ші серия, 1983 жылғы наурыз-сәуір. "Oblíquo Setembro de equinócio tarde", Portugal Socialista, 1984 жылғы қаңтар. "Canção do Amor Primeiro", Júlio үшін жеті өлең (Ұлттық кітапхана, L39709 квотасы), 1988. "No meu Paiz", Escritor, №4, 1995 жыл. "Д. Антонио Феррейра Гомес. Порто епископы"; "Накеле темпо" ["Екі жарияланбаған өлең"], Jornal de Letras, 1999 жылғы 16 маусым.

Қиял-ғажайыптар

Contos Exemplares (1962, Лиссабон, Livraria Morais Editora; 24-ші басылымы, 1991)
Histórias da Terra e do Mar (1984, Лиссабон, Edições Salamandra; 3-ші басылымы, Лиссабон, Texto Editora, 1989)

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Марин Роза: Таңдалған өлеңдер, ауд. Рут Фэйнлайт (1987, Black Swan)
Кемелік күнделік: Таңдалған өлеңдер, ауд. Ричард Зенит (1997, Carcanet)
Тамаша сәт, ауд. Колин Роррисон және Маргарет Джулл Коста (2015, Cold Hub Press)

Конгресс кітапханасында жазу

София де Мелло Брейнер Андресен 1985 жылы өз шығармаларынан оқып тұр.