Кіріспе

Португалиялық ақын, жазушы және философ (1888–1935)

Фернандо Антонио Ногира Пессоа (fɨɾˈnɐ̃du pɨˈsoɐ; 13 маусым 1888 – 30 қараша 1935) – португал ақыны, жазушысы, әдеби сыншысы, аудармашысы, баспагер және философ, ХХ ғасырдың ең маңызды әдеби тұлғаларының бірі және португал тіліндегі ең ұлы ақындардың бірі саналады. Ол ағылшын және француз тілдерінде де жазған және аударған. Пессоа өзінің атынан ғана емес, шамамен жетпіс бес басқа да есімдермен шығармалар жазды, олардың ішінде үш есім ерекше көзге түседі: Альберто Кейро, Альваро де Кампос және Рикардо Рейс. Ол оларды псевдонимдер деп атамады, себебі бұл олардың нағыз тәуелсіз ойлау қабілетін толыққанды бейнелемейді деп ойлады, сондықтан оларды гетеронимдер деп атады. Осы ойдан туған кейіпкерлер кейде халыққа ұнамайтын немесе радикалды пікірлер білдіретін.

Лиссабон қайта қаралды

Отбасы Оңтүстік Африкада қалған кезде, 1905 жылы Пессоа Лиссабонға дипломатияны оқуға оралды. Аурудан кейін және екі жылдық нәтижесіз оқудан соң, премьер-министр Жоао Франконың диктатурасына қарсы студенттік ереуіл оның ресми білімін тоқтатты. Пессоа кітапханада көп уақытын өткізген, өзіндік білім алған, құлшынысты оқырманға айналды. 1907 жылдың тамызында ол американдық коммерциялық ақпарат агенттігінде (қазіргі D&B, Dun & Bradstreet) R. G. Dun & Company-де стажер ретінде жұмыс істей бастады. Оның әжесі қыркүйек айында қайтыс болып, оған шағын мұра қалдырды, оны ол өзінің "Empreza Ibis" баспасын ашуға жұмсады. Кәсіпорны сәтті болмады және 1910 жылы жабылды, бірақ Ежелгі Мысырдың қасиетті құсы және грек мифологиясындағы әліпбиді ойлап тапқан ибис есімі оның үшін маңызды символдық мағынасын сақтап қалды. Пессоа өзінің аяқталмаған ресми біліміне қайта оралды, британдық білімін португал мәдениетін өздігінен зерттеумен толықтырды. 1908 жылы король Карл I мен тәж мұрагері Луис Филипе қатысымен болған төңкеріс алдындағы жағдай және 1910 жылы сәтті аяқталған республикалық төңкерістен кейін туған патриоттық сезім, жас жазушының қалыптасуына әсер етті. Оның әкесінің туысы, ақын және зейнеткер әскері Хенрике дос Сантос Роза, жас Пессоаны португал поэзиясымен, әсіресе 19 ғасырдың романтиктерімен және символисттерімен таныстырды. 1912 жылы Фернандо Пессоа "A Águia" мәдени журналында жариялаған сын мақаласымен әдеби ортаға енді, бұл 20 ғасырдың португал зиялылары арасындағы ең маңызды әдеби пікірталасқа: "супер Камоэске" қатысты дауға себеп болды. 1915 жылы Фернандо Пессоа, Марио де Са Карнейро және Альмада Негрейрос сияқты суретшілер мен ақындар тобы Португалияға модернистік әдебиетті әкелген "Orpheu" әдеби журналын құрды. Журналдың тек екі саны жарық көрді (1915 жылғы қаңтар-ақпан-наурыз және сәуір-мамыр-маусым), үшінші саны қаржыландыру қиындықтарына байланысты шығарылмады. Көп жылдар бойы жоғалып кеткен бұл журнал 1984 жылы қайта табылып, жарияланды. Басқа жазушылар мен ақындардың арасында "Orpheu" Пессоаның ортонимдік және модернистік гетеронимдік туындыларын, Альваро де Кампосты жариялады. Суретші Руй Вазбен бірге Пессоа "Athena" өнер журналын (1924–25) құрды, онда ол Альберто Кейро және Рикардо Рейс гетеронимдерімен жазған өлеңдерін жариялады. Фернандо Пессоа еркін коммерциялық аудармашы ретіндегі қызметімен қатар, жазушы, әдеби сыншы және саяси сарапшы ретінде де белсенді жұмыс істеді, "A Águia" (1912–13), "A República" (1913), "Theatro" (1913), "A Renascença" (1914), "O Raio" (1914), "A Galera" (1915), "Orpheu" (1915), "O Jornal" (1915), "Eh Real!" (1915), "Exílio" (1916), "Centauro" (1916), "A Ideia Nacional" (1916), "Terra Nossa" (1916), "O Heraldo" (1917), "Portugal Futurista" (1917), "Acção" (1919–20), "Ressurreição" (1920), "Contemporânea" (1922–26), "Athena" (1924–25), "Diário de Lisboa" (1924–35), "Revista de Comércio e Contabilidade" (1926), "Sol" (1926), "O Imparcial" (1927), "Presença" (1927–34), "Revista Solução Editora" (1929–1931), "Notícias Ilustrado" (1928–30), "Girassol" (1930), "Revolução" (1932), "Descobrimento" (1932), "Fama" (1932–33), "Fradique" (1934) және "Sudoeste" (1935) журналдары мен газеттеріне үн қосты.

Фланердің тұлғасы

Португалияға оралғаннан кейін, он жеті жасында, Пессоа сүйікті Лиссабон қаласын сирек тастады, ол «Лиссабонға қайта оралу» (1923 және 1926) өлеңдеріне шабыттандырды, бұл өлеңдер А́лвару де Ка́мпуш атты гетероним атынан жазылған. 1905 жылдан 1920 жылға дейін, оның отбасы Преториядан оның кемелге жеткен әкесінің қайтысынан кейін оралғанда, ол қаладағы он бес түрлі жерде тұрды, қаржылық жағдайының өзгеруіне және жеке басындағы қиындықтарға байланысты бір жалға алынған бөлмеден екіншісіне көшіп отырды. Пессоа өзінің гетеронимдерінің бірі – флане́рдің бейжай көзқарасын қабылдады. Бұл кейіпкер, есепші болып жұмыс істеген, Дорадо́рес көшесіндегі кеңседегі басшы Ва́скеске бағынған. Соа́рес де осы көшеде тұрған, Пессоа ұзақ жылдар бойы еркін аудармашы ретінде жұмыс істегендіктен жақсы білген әлем. Шындығында, 1907 жылдан 1935 жылы қайтыс болғанға дейін Пессоа Лиссабонның орталық ауданындағы жиырма бір фирмада жұмыс істеді, кейде бір уақытта екеуін немесе үшеуінде де жұмыс істеді. Берна́рду Соа́рес «Тынышсыздықтың кітабында» осы сияқты типостық орындардың кейбіреулерін және адамның «атмосферасын» сипаттайды. Оның арманды ойларындағы монологында ол 20 ғасырдың бірінші жартысындағы Лиссабон туралы да жазды. Соа́рес көшедегі адамдарды, ғимараттарды, дүкендерді, қозғалысты, Тежу өзенін, ауа райын және тіпті оның авторы Ферна́нду Пессоа́ны сипаттайды: Ол биік және жұқа болған, шамамен отыз жаста болған болуы керек. Отырғанда қатты иіліп, тұрғанда аздап иілген, киімдерін мүлдем бейжайлықпен емес, абайсыздықпен киген. Оның ақшыл, қызықсыз бетінде ешқандай қызығушылық тудырмаған азаптың іздері болды, және осы көрініс қандай азапты білдіретінін анықтау қиын болды. Ол түрлі азаптарды білдірген сияқты: қиындықтар, алаңдаушылықтар және көп азап шеккеннен туындаған бейжайлық. 1910 жылдары «Орфе́й» тобының жас жазушылары мен суретшілерінің сүйікті орындарының бірі болған «А Бразиле́йра» кафесінің сыртында (төменде) үстелде отырған Пессоаның мүсінін көруге болады. Бұл кафе Чиа́дудың аристократиялық ауданында, Пессоаның туған жеріне жақын орналасқан: Сан-Карлуш алаңы, 4 (Лиссабон операсының алдында, жазушының тағы бір мүсіні тұрған), Лиссабонның ең сәнді аудандарының бірі. Кейіннен Пессоа Марти́нью да Арка́да кафесінің тұрақты тұтынушысы болды, ол Комéрсиу алаңында орналасқан, ғасырлар бойғы кафе, министрліктермен қоршалған, дерлік оның жеке бизнесі мен әдеби мәселелеріне арналған «офисі», онда ол 1920 және 1930 жылдары достарымен кездесетін. 1925 жылы Пессоа Лиссабонға арналған путеводительді ағылшын тілінде жазды, бірақ ол 1992 жылға дейін жарияланбады.

Өмір бойы жазған

Алғашқы жылдары Пессоаға Шекспир, Милтон және Поп сияқты ірі ағылшын классикалық ақындары, сондай-ақ Шелли, Байрон, Китс, Вордсворт, Колридж және Теннисон сияқты романтиктер әсер етті. 1905 жылы Лиссабонға оралғаннан кейін Пессоа француз символистері мен Шарль Бодлер, Морис Роллинат және Стефан Малларме сияқты декаденттердің ықпалына ұшырады. Оған португал ақындары Антеро де Квентал, Гомес Леал, Чезарио Верде, Антонио Нобре, Камило Пессанха және Тейшеира де Паскоаес де ықпал етті. Кейіннен оған көптеген жазушылар арасында модернисттер В. Б. Йейтс, Джеймс Джойс, Езра Паунд және Т. С. Элиот әсер етті. Британдық баспаға шығару әрекеті сәтсіз болғандықтан, 1918 жылы Лиссабонда Пессоа ағылшын тіліндегі екі кітап: «Антинус» және «35 сонет» шығарды, олар британдық әдеби баспасөз тарапынан ынтасыздықпен қабылданды. Бірнеше достарымен бірге ол тағы бір баспа үйін – «Олисипо» құрды, ол 1921 жылы тағы екі ағылшын поэзия жинағын жариялады: Фернандо Пессоаның «Ағылшын өлеңдері I–II» және «Ағылшын өлеңдері III». Өзінің баспасында Пессоа достарының кейбір кітаптарын шығарды: Хосе де Альмада Негреиростың «Ашық күннің өнертабысы», Антонио Боттоның «Әндері» және Рауль Леалдың (Энох) «Құдайландырылған Содом». «Олисипо» 1923 жылы «Содом әдебиеті» деп аталған жанжалдан кейін жабылды, оны Пессоа «Антонио Ботто және Португалиядағы эстетикалық идеал» атты мақаласымен бастады, ол «Contemporanea» журналында жарияланды. Саяси тұрғыдан Пессоа өзін «британдық стильдегі консерватор, яғни консервативтілік шеңберінде либерал және мүлдем реакциялық емес» деп сипаттады және өзінің тәрбиесіндегі Спенсерлік жекелеушілікке жақын болды. Ол өзінің ұлтшылдық көзқарасын «мистикалық, космополиттік, либералдық және католиктікке қарсы» деп сипаттады. Ол бастапқыда Португалияның Бірінші Республикасына қосылды, бірақ содан кейінгі тұрақсыздық оны 1917 және 1926 жылдардағы әскери төңкерістерді тәртіпті қалпына келтіру және жаңа конституциялық құрылымға көшуді дайындау құралы ретінде қолдауға итерді. Ол 1928 жылы әскери диктатураны қолдаған памфлет жазды, бірақ 1933 жылы Жаңа мемлекет құрылғаннан кейін Пессоа режимге көңілі тоймады және Салазар мен фашизмді сынға алды, оның корпоративтік бағдарламасына, либерализмге және цензураға қарсы тұрды. 1935 жылдың басында Пессоа Салазар режимі тарапынан масондықты қорғап жазғандықтан тыйым салынды. Режим сондай-ақ Пессоа жазған екі мақаланы басып тастады, онда ол Муссолинидің Абиссинияға басып кіруін және фашизмді барлық жердегі адам бостандығына қауіп ретінде айыптады. 1935 жылы 29 қарашада Пессоа құрсақ ауруы мен жоғары температурадан зардап шегіп, Сан-Луис ауруханасына жеткізілді; ол жерде ол ағылшын тілінде соңғы сөздерін жазды: «Мен ертең не болатынын білмеймін». Ол келесі күні, 1935 жылы 30 қарашада, кешкі сағат 8 шамасында 47 жасында қайтыс болды. Оның өлімінің себебі көбінесе алкоголизмге байланысты бауыр циррозы деп есептеледі, бірақ бұл даулы: басқалары оның өлімін панкреатитке (қайта алкоголизмнен) немесе басқа да ауруларға байланысты деп санайды. Өмірінде ол ағылшын тілінде төрт кітап және португал тілінде бір ғана кітап – «Хабар» жариялады. Алайда, ол өмір бойы баспадан шықпай, аяқталмаған немесе тек қана эскиздік жұмысты күмбезді, ағаш сандықта қалдырды (1988 жылдан бері Португалия Ұлттық кітапханасында сақталатын 25 574 қолжазба және баспа бет). Бұл ауқымды еңбекті редакциялау жұмысы әлі де жалғасуда. 1985 жылы (өлгеніне елу жыл толғаннан кейін) Пессоаның сүйегі Лиссабондағы Иеронимдер монастырына көшірілді, онда Васко да Гама, Луис де Камоэс және Александр Геркулано да жерленген. 100 эскудо банкнотасында Пессоаның суреті бейнеленген.

Жеңіс күні

1914 жылдың 8 наурызында мен өзімді биік көпіяның алдында тұрғанымды байқадым, бір қағаз алып, жазуға кірістім, мүмкіндігінше тік тұрып, себебі мен әрқашан тұрып жазамын. Мен три жиырмадай өлеңді қатарынан жаздым, бәрі бір түрлі екстазда, оның мәнін ешқашан түсіне алмаймын. Бұл менің өмірімдегі ең жарқын күн болды, менде одан кейін мұндай күн болмайды. "Қойшы" деген тақырыппен бастадым. Ал содан кейін менің ішімде бір адам пайда болды, мен оған Альберто Кейро деген ат бердім. Мен айтпақ болған нәрсенің абсурдтығын кешіріңіз, бірақ сол сәтте менің ішімде, менің өз ұстазым пайда болды. Мен бірден осыны сезіндім. Сөйтіп, осы три жиырмадай өлең жазылғаннан кейін, мен бірден тағы бір қағаз алып, Фернандо Пессоаның "Көлденең жаңбыр" атты алты өлеңін де қатарынан жаздым. Бұл Фернандо Пессоа/Альберто Кейродан Фернандо Пессоаға қайта оралу еді. Немесе тіпті жақсысы, бұл Фернандо Пессоаның Альберто Кейро ретінде өзінің болмауына деген реакциясы болды. Коэльо Пачеко гетеронимі атынан, Пессоаның "жеңіс күні" ұзақ жылдар бойы шындыққа жақын деп есептелді, бірақ бұл оқиғаның да Пессоаның құрастырған тағы бір ойдан шығарылған оқиға екені дәлелденді.

Pessoa-ның гетеронимдері, псевдонимдері және кейіпкерлері

Жоқ. Аты-жөні Түрі Ескертпелер 1 Фернандо Антонио Ногейра Пессоа Өзі Лиссабондағы коммерциялық тілші 2 Фернандо Пессоа Ортоним Ақын және прозашы 3 Фернандо Пессоа Автоним Ақын және прозашы 4 Фернандо Пессоа Гетероним Ақын; Альберто Кейроның шәкірті 5 Альберто Кейро Гетероним Ақын; «O guardador de Rebanhos», «O Pastor Amoroso» және «Poemas inconjuntos» еңбектерінің авторы; гетеронимдер шебері Фернандо Пессоа, Альваро де Кампос, Рикардо Рейс және Антонио Мора 6 Рикардо Рейс Гетероним Ақын және прозашы, Альберто Кейроның шығармалары туралы өлеңдер мен мәтіндердің авторы 7 Федерико Рейс Гетероним / Парагетероним Эссеист; Рикардо Рейстің ағасы, оның туралы жазады 8 Альваро де Кампос Гетероним Ақын және прозашы; Альберто Кейроның шәкірті 9 Антонио Мора Гетероним Философ және социолог; Жаңапaganдық теориясының авторы; Альберто Кейроның шәкірті 10 Клод Пастер Гетероним / Жартылай гетероним Антонио Мора жүргізген «Cadernos de reconstrução pagã» еңбегінің француз тіліне аудармашысы 11 pt Гетероним / Жартылай гетероним Ақын және прозашы; «Беспокойство кітабының» екінші кезеңінің авторы 12 Висенте Гуэдеш Гетероним / Жартылай гетероним Аудармашы, ақын; Ibis баспасының директоры; мақала авторы; «Беспокойство кітабының» бірінші кезеңінің авторы 13 Жервазио Гуэдеш Гетероним / Парагетероним «A Coroação de Jorge Quinto» мәтінінің авторы 14 pt Гетероним Ақын және әңгімеші 15 Чарльз Джеймс Серч Гетероним / Парагетероним Аудармашы және эссеист; Александр Серчтің ағасы 16 Жан Мелюре де Сеул Гетероним / Протогетероним Француз ақыны және эссеист 17 Рафаэль Балдая Гетероним Астролог; «Tratado da Negação» және «Princípios de Metaphysica Esotérica» еңбектерінің авторы 18 Барон де Тейве Гетероним Прозашы; «Educação do Stoica» және «Daphnis e Chloe» еңбектерінің авторы 19 Чарльз Роберт Анон Гетероним / Жартылай гетероним Ақын, философ және әңгімеші 20 А. А. Кроссе Псевдоним / Протогетероним Автор және жұмбақ шешуші 21 Томас Кроссе Гетероним / Протогетероним Португалия мәдениетінде танымал болған ағылшын эпикалық кейіпкері / оккультист 22 И. И. Кроссе Гетероним / Парагетероним 23 Дэвид Меррик Гетероним / Жартылай гетероним Ақын, әңгімеші және драматург 24 Лукас Меррик Гетероним / Парагетероним Қысқа әңгіме жазушысы; мүмкін, Дэвид Мерриктің ағасы 25 Перо Ботелью Гетероним / Псевдоним Қысқа әңгіме жазушысы және хаттар авторы 26 Абилио Кварезма Гетероним / Персонаж / Метагетероним Перо Ботельюдан шабыттанған кейіпкер және детективтер туралы қысқа әңгімелердің авторы 27 Инспектор Гуэдеш Персонаж / Метагетероним? Перо Ботельюдан және қысқа детективтік әңгімелер авторынан шабыт алған кейіпкер 28 Шошқа ағасы Псевдоним / Персонаж Перо Ботельюдан және қысқа детективтік әңгімелер авторынан шабыт алған кейіпкер 29 Фредерик Уайатт Алиас / Гетероним Ағылшын ақыны және прозашы 30 Рев. Уолтер Уайатт Персонаж Мүмкін, Фредерик Уайаттың ағасы 31 Альфред Уайатт Персонаж Фредерик Уайаттың тағы бір ағасы және Паризде тұрады 32 Мария Жозе Гетероним / Протогетероним «A Carta da Corcunda para o Serralheiro» хатын жазып, қол қойған 33 Шевалие де Па Псевдоним / Протогетероним Өлеңдер мен хаттар авторы 34 Эфбееди Паша Гетероним / Протогетероним Юмористикалық әңгімелер авторы 35 Фаустино Антунеш / А. Морейра Гетероним / Псевдоним Психолог және «Ensaio sobre a Intuição» еңбегінің авторы 36 Карлос Отто Гетероним / Протогетероним Ақын және «Tratado de Lucta Livre» еңбегінің авторы 37 Майкл Отто Псевдоним / Парагетероним «Tratado de Lucta Livre» еңбегінің ағылшын тіліне аударуына сенген Карлос Оттоның, мүмкін, ағасы 38 Себастьян Найт Протогетероним / Алиас 39 Гораций Джеймс Фабер Гетероним / Жартылай гетероним Ағылшын әңгімеші және эссеист 40 Навас Гетероним / Парагетероним Гораций Джеймс Фаберді португал тіліне аударған 41 Пантелеао Гетероним / Протогетероним Ақын және прозашы 42 Торкуато Фонсека Мендес да Кунья Рей Гетероним / Метагетероним Пантелеао жариялауға шешім қабылдаған қайтыс болған автор 43 Жоаким Моура Кошта Протогетероним / Жартылай гетероним Сатиралық ақын; Республикалық белсенді; «O Phosphoro» мүшесі 44 Шер Хенай Протогетероним / Псевдоним Ағылшын тіліндегі сенсациялық антологияға алғысөз жазушы және автор 45 Энтони Гомес Жартылай гетероним / Персонаж Философ; «Historia Cómica do Affonso Çapateiro» еңбегінің авторы 46 Профессор Трохее Протогетероним / Псевдоним Жастарға арналған юмористикалық кеңестері бар эссе авторы 47 Уильям Линкс Эск Персонаж 1905 жылдың 13 сәуірінде ағылшын тілінде жазылған хатқа қол қойған 48 Антонио де Себра Псевдоним / Протогетероним Әдеби сыншы 49 Жоао Кравейро Псевдоним / Протогетероним Журналист; Сидонио Перейраның ізбасары 50 Тагус Псевдоним «Natal Mercury» (Дурбан, Оңтүстік Африка) газетіне ынтымақтасқан 51 Пипа Гомес Сынақ гетероним «O Phosphoro» газетіне ынтымақтасқан 52 Ибис Персонаж / Псевдоним Пессоаның балалық шағынан бастап өмірінің соңына дейін онымен бірге болған кейіпкер; сондай-ақ өлеңдерге қол қойған 53 Доктор Гауденсио Тернипс Протогетероним / Псевдоним Ағылшын португалдық журналист және юморист; «O Palrador» газетінің директоры 54 Пип Протогетероним / Псевдоним Ақын және юмористикалық анекдоттар авторы; Доктор Панкрасионың алдағысы 55 Доктор Панкрасио Протогетероним / Псевдоним Әңгімеші, ақын және шарадалар жасаушы 56 Луис Антонио Конго Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; бағанашы және Эдуардо Лансаны ұсынған 57 Эдуардо Ланса Протогетероним / Псевдоним Лузо-бразилиялық ақын 58 А. Франсиско де Паула Ангард Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; «Textos scientificos» еңбегінің авторы 59 Педро да Силва Саллес / Зе Пад Протогетероним / Алиас «O Palrador» газетінің анекдоттар бөлімінің авторы және директоры 60 Жозе Родригес ду Валле / Сцио Протогетероним / Алиас «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы; әдеби менеджер 61 Доктор Калойро Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; тілші және «A pesca das pérolas» еңбегінің авторы 62 Адольф Москва Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; романшы және «Os Rapazes de Barrowby» еңбегінің авторы 63 Марвелл Киш Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетінде жарияланған «A Riqueza de um Doido» романының авторы 64 Габриэль Кин Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетінде жарияланған «Em Dias de Perigo» романының авторы 65 Сэблетон Кей Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетінде жарияланған «A Lucta Aérea» романының авторы 66 Моррис & Теодор Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 67 Диабо Азул Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 68 Парри Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 69 Галлиао Пекено Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 70 Урбан Аккурсио Алиас «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 71 Сесилия Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 72 Жозе Растейро Протогетероним / Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; мақалдар мен жұмбақтар авторы 73 Нимфа Негра Псевдоним «O Palrador» газетіне ынтымақтасқан; шарадалар авторы 74 Диниз да Силва Псевдоним / Протогетероним «Loucura» өлеңінің авторы; «Europe» газетіне ынтымақтасқан 75 Герр Просит Псевдоним Хосе Эспронседаның «El estudiante de Salamanca» еңбегін аударған 76 Генри Мор Протогетероним Автор және прозашы 77 Вардур Персонаж? Ақын 78 Дж. М. Хислоп Персонаж? Ақын 79 Вадуисф ? Персонаж? Ақын 80 Нуно Рейс Псевдоним Рикардо Рейстің ұлы 81 Жоао Кейро Персонаж? Альберто Кейро мен Ана Тавейраның ұлы

Альберто Каэйро

Альберто Кейро – Пессоаның алғашқы маңызды гетеронімі; Пессоа оны былай сипаттайды: «Ол заттарды тек көзбен көреді, санамен емес. Гүлге қарағанда, ол ешқандай ойға даймайды, тас оған ештеңе айтпайды. Тасқа осылай қарау – поэзиядан мүлдем алыс тұру болып табылады. Кейроның кереметі – осы сезімсіздіктен, немесе, дәлірек айтқанда, сезімнің болмауынан поэзия жасай білуі». Бұл нені білдіреді және Кейроны осылай ерекше ақын ететіні – оның өмірді қабылдау жолы. Ол ештеңеге күмән келтірмейді, әлемді ол қалпында қабылдайды. Сыншылардың айтуынша, Кейроның өлеңдерінде жиі кездесетін тақырып – табиғаттың шексіз алуантүрлілігіне балаша таңсық көзқарас. Ол метафизикалық байланыстардан бос. Оның дүниетанымының негізгі идеясы – айналамыздағы әлемде бәрі сыртқы: заттар олар қандай болса солай, ешқандай жасырын мағына жоқ. Осылайша ол өз замандастарын мазалайтын алакөздіктен құтылады; Кейро үшін заттар жай ғана бар, оларға одан артық мән беруге біздің құқығымыз жоқ. Кейро сұрақтар қоймай, күмән-күдіктен сақтану арқылы бақытқа жетеді. Ол шындықты тек көзімен, сезімдерімен қабылдайды. Октавио Паз оны «таза ақын» деп атады. Паз гетеронимдер туралы өткір пікір айтты: әрқайсысында жоққа шығару немесе нақты емес элементтер бар. Рейс формаға, Кампос сезімге, Пессоа символға сенеді. Кейро еш нәрсеге сенбейді. Ол бар. Кейродан бұрынғы поэзия көбінесе түсіндірмелі болды; ақындар өздерінің айналасындағы ортаны түсіндіруге тырысты; Кейро мұны жасамайды. Оның орнына, ол өзінің сезімдерін, әсерлерін ешқандай түсіндірмесіз жеткізуге ұмтылады. Кейро табиғатқа сапалық жағынан өзгеше көзқараспен қарауға тырысады; яғни, жай ғана қабылдау (феноменологиялық философиялық көзқарасқа ұқсас). Одан бұрынғы ақындар өздерінің алдындағыны сипаттау үшін күрделі метафораларды қолданды; Кейро үшін олай емес: оның өзіне қойған міндеті – осы объектілерді оқырманға мүмкіндігінше тікелей және қарапайым түрде жеткізу. Кейро өзінің алдындағы заттарды тікелей сезінуді қалайды. Сондықтан сыншылар оны зиялылыққа, романтизмге, субъективизмге, метафизикаға қарсы, тіпті «поэзияға қарсы» деп атауы кездейсоқ емес; Кейро жай ғана бар. Ол осы тұрғыдан өзінің жасаушысы Фернандо Пессоадан мүлдем өзгеше: Пессоа метафизикалық күмәндермен қоршалған; бұл оның бақытсыздығының басты себебі болды; Кейро үшін олай емес: оның ұстанымы антиметафизикалық; ол күмәндіктерден қатаң түрде сақтану арқылы белгілі бірлікке ұмтылады: нәрселердің артында ешқандай мағына жоқ деген сеніміне. Оның пікірінше, заттар жай ғана бар. Кейро – шындықтың, заттардың алғашқы көрінісі. Ол – жазықшалықтың тұлғасы. Шындығында, Кейро тек жазықшалыққа табынушы емес, ол жазықшалықтың өзі. Сыншы Джейн М. Шитстің пікірінше, Кейроның пайда болуы – Пессоаның алғашқы маңызды гетеронімі – кейінгі поэтикалық тұлғаларды құруда шешуші рөл атқарды: «Өнерсіз, бірақ оңтайлы анти-ақын Кейро арқылы, Пессоа тәжірибелі және әмбебап поэтикалық көріністің негізін алды. Кейроның қағидалары қалыптасқаннан кейін Кампос, Рейс және Пессоаның өзіндік поэзиялық дауыстары үлкен сеніммен сөйледі».

Рикардо Рейс

Уильям Бентлиге жазған хатында Пессоа былай деп жазды: "Тілді білу, мысалы, Рикардо Рейстің "Одаларын" бағалау үшін өте қажет болар еді, оның португал тілі Антонио Виейраның батасын алғандай, ал оның стилі мен сөздік қоры Горацийдікіндей (оны, менің ойымша, "португал тілінде жазған грек Горацийі" деп керемет атады)". Рейс, Фернандо Пессоаның кейіпкері де, гетеронимдерінің бірі де, өзінің өмір философиясын өз сөздерімен түйіндеп, былай дейді: "Өмірді қашықтан қараңыз. Ешқашан сұрақ қоймаңыз. Ол сізге ештеңе айта алмайды". Ол, өзі құрметтейтін Кейро сияқты, өмірге күмән келтіруден бас тартады. Ол – бүгінгі күнді бағалап, тағдырды тыныштықпен қабылдауға шақыратын заманауи құдайларға табынушы. "Ақылды адам іздемейді. Іздейтін адамның барлық нәрседе түбін табуы мүмкін, ал өзінде күмән туады". Осы тұрғыдан алғанда, Рейс Кейромен маңызды ортақтықтарға ие. Грек құдайларына сеніп, бірақ христиан Еуропасында өмір сүретін Рейс, рухани өмірінің шектеулі екенін және шынайы бақытқа жете алмайтынын сезінеді. Бұған, оның барлық нәрсенің қозғаушы күші ретінде Тағдырға сенуі, бостандыққа мән бермеуі қосылғанда, оның эпикурейлік философиясына алып келеді, ол ауырсынудан сақтануды білдіреді, адам эмоциялық шарықтардан аулақ болып, бәрінен бұрын тыныштық пен сабырлықты іздеуі керек деп санайды. Кейро әлеммен қарапайым, мағынасыз байланысын еркін және қуанышпен жазса, Рейс қатал, зиялықтық стильде, алдын ала жоспарланған ырғақ пен құрылыммен, және Рихард Зенит сипаттағандай, "өмірдің қысқалығы, байлық пен күрестің мәнсіздігі, қарапайым қуаныштардың сыйлылығы, қиындықтарға шыдамдылық және шектен шығудан сақтану" тақырыбына келгенде тілді дұрыс қолдануға ерекше назар аударады. Өзінің оқшауланған, интеллектуалды көзқарасымен ол Фернандо Пессоаның үнемі рационализациялауына жақын, сондықтан орфонимнің өлшемділік пен салмақтылыққа, сондай-ақ қиындықтар мен тыныштықтан ада әлемге деген құштарлығын көрсетеді, бұл Кейроның рухы мен стиліне қарама-қарсы. Осылайша, Кейроның басымды көзқарасы қуаныш болса, оның қайғысы табиғи деп қабылданады ("Менің қайғы-қасіретім – маған жұбаныш сыйлайды, себебі ол табиғи және дұрыс"), Рейс барлық нәрсенің өткіншілігіне қайғы батып, меланхолияға толы. Рикардо Рейс – Хосе Сарамагоның 1986 жылғы "Рикардо Рейстің өліміне дейінгі жыл" романының басты кейіпкері.

Әдеби очерктер

1912 жылы Фернандо Пессоа 1910 жылы желтоқсанда Портуда құрылған және Renascença Portuguesa республикалық бірлестігі басқарған A Águia (Бүркіт) мәдени журналы үшін эсселер жинағын жазды (кейіннен «Жаңа португал поэзиясы» деп жинақталды). Португалия Республикасының алғашқы жылдарында бұл мәдени бірлестікті жазушы және ақын Тейшейра де Паскоаес, философ Леонардо Коимбра және тарихшы Хайме Кортесао бастаған республикалық зиялылар құрды. Олар саудизм деп аталатын эстетикалық қозғалыс арқылы португал мәдениетін жаңартуды көздеді. Пессоа «A Águia» журналына «Социологиялық тұрғыдан қарастырылған жаңа португал поэзиясы» (№ 4), «Қайталау» (№ 5) және «Жаңа португал поэзиясының психологиялық аспектісі» (№ 9, 11 және 12) сияқты бірқатар мақалалар жариялады. Бұл жазбалар саудостік әдебиетке, әсіресе Тейшейра де Паскоаес пен Марио Бейраоның поэзиясына жоғары баға берді. Мақалалар Пессоаның қазіргі Еуропа әдебиетін жақсы білетін және соңғы әдеби үрдістердің сарапшысы екенін көрсетеді. Алайда, ол талдау әдістемесіне немесе идеялар тарихындағы мәселелерге көп мән бермейді. Ол Португалияда жақын арада Еуропа мәдениетіне және адамзатқа маңызды үлес қосатын ұлы ақын – «супер Камоэнс» пайда болады деп сендірді.

Мақалалар

Андерсон, Р. Н., "Фернандо Пессоаның статикалық драмасы", Hispanofila (104): 89–97 (1992 жылғы қаңтар). Блум, Гарольд, "Фернандо Пессоа" "Джин: 100 есімді шығармашылық тұлғалар мозаикасы" кітабында. Нью-Йорк: Warner Books, 2002 жыл. Браун, С. М., "Уитмен мен Пессоаның байланысы", Walt Whitman Quarterly Review 9 (1): 1–14, 1991 жылғы жаз. Буньян, Д., "Оңтүстік Африкалық Пессоа: Фернандо, 20 ғасырлық португал ақыны", English in Africa 14 (1), 1987 жылғы мамыр, 67–105 бб. Круз, Энн Дж., "Жасырылған риторика: Фернандо Пессоаның өлеңдеріндегі контекст", Romance Notes, XXIX том, 1 нөмір (күз, 1988), 55–60 бб. Де Кастро, Мариана, "Оскар Уайльд, Фернандо Пессоа және жалғанды айту өнері", Portuguese Studies 22 (2): 219, 2006. JSTOR. Дайер, Джефф, "Гетеронимдер", The New Statesman, 4 том (1991 жылғы 6 желтоқсан), 46 б. Эберштадт, Фернанда, "Өзінің беймәлімдігімен мақтанады", The New York Times Book Review, 96 том (1991 жылғы 1 қыркүйек), 26 б. Феррари, Патрисио, "Фернандо Пессоаның шығармаларындағы мақал-мәтелдер", Proverbium, 31 том, 235–244 бб. Гюер, Лиланд, "Фернандо Пессоа және кубистік перспектива", Hispania, 70 том, 1 нөмір (1987 жылғы наурыз), 73–78 бб. Хаберли, Дэвид Т., "Фернандо Пессоа: шолу", Lesley Henderson (ред.), Әлем әдебиетінің анықтамалық нұсқаулығы, 2-ші басылым. St. James Press, 1995 жыл. Хикс, Дж., "Пессоа мен Пиранделлодағы фашистік қиял", Centennial Review 42 (2): 309–332, 1998 жылғы көктем. Холландер, Джон, "Квадрофения", The New Republic, 1987 жылғы 7 қыркүйек, 33–36 бб. Хауес, Р. В., "Пессоа, Фернандо, ақын, баспагер және аудармашы", British Library Journal 9 (2): 161–170, 1983 жыл. Дженнингс, Хьюберт Д., "Фернандо Пессоаны іздеу", Contrast 47 – South African Quarterly, 12 том, 3 нөмір (1979 жылғы маусым). Lopes J. M., "Фернандо Пессоаның "Chuva Obliqua" кітабындағы кубизм және қиылысушылық", Texte (15–16), 1994, 63–95 бб. Махр, Г., "Пессоа, өмірлік әңгіме және диссоциативтік процесс", Biography 21 (1), 1998 жылғы қыс, 25–35 бб. МакНилл, Подс, "Фернандо Пессоа мен В. Б. Йейтс поэзиясындағы фрагментация эстетикасы және персонаждардың қолданылуы", Portuguese Studies 19: 110–121, 2003 жыл. Монтейро, Джордж, "Жемістің әні: Пессоа және Вордсворт", Portuguese Studies 5, 1989, 71–80 бб. Мулдун П., "Көзергілер залында: Фернандо Пессоаның "Автопсихографиясы"", New England Review 23 (4), 2002 жылғы күз, 38–52 бб. Паси, Марко, "1930 жылғы қыркүйек, Лиссабон: А. Кроулидің Португалияға жасаған сапарының жоғалған күнделігі", Pessoa Plural, 1 нөмір (2012 жылғы көктем), 253–283 бб. Паси, Марко және Феррари, Патрисио, "Фернандо Пессоа және Алестер Кроули: Джеральд Йорк коллекциясындағы құжаттарға жаңа ашылулар мен жаңа талдау", Pessoa Plural, 1 нөмір (2012 жылғы көктем), 284–313 бб. Филипс, А., "Пессоаның көріністері", Promises, Promises, Лондон: Faber and Faber Limited, 2000, 113–124 бб. Полито, Роберт, "Фернандо Пессоа", Bomb Magazine, 65 нөмір, 1998 жылғы 1 қазан. Рибейро, А. С., "Империя дәстүрі: Фернандо Пессоа және Германия", Portuguese Studies 21: 201–209, 2005 жыл. Рикарди, Маттиа, "Дионис немесе Аполлон? Гетероним Антонио Мора Ницшенің Пессоамен қабылдануының сәті ретінде", Portuguese Studies 23 (1), 109, 2007 жыл. Розенталь, Дэвид Х., "Керексіз құмарлықтар", The New York Times Book Review, 1987 жылғы 13 желтоқсан, 32 б. Себра, Дж. А., "Пессоа, Фернандо, португалдық модернист ақын", Europe 62 (660): 41–53, 1984 жыл. Северино, Александрино Е., "Фернандо Пессоаның мұрасы: Пресенса және одан кейін", World Literature Today, 53 том, 1 нөмір (1979 жылғы қыс), 5–9 бб. Северино, Александрино Е., "Пессоа, Фернандо – қазіргі заманғы Лусиада", Hispania 67 (1): 52–60, 1984 жыл. Северино, Александрино Е., "Пессоа Оңтүстік Африкада болған ба?", Hispania, 74 том, 3 нөмір (1991 жылғы қыркүйек). Sheets, Jane M., "Фернандо Пессоа анти-ақын ретінде: Альберто Каэйро", Bulletin of Hispanic Studies, XLVI том, 1 нөмір (1969 жылғы қаңтар), 39–47 бб. Соуза, Рональд В., "Пессоаның "Хабарламасының" құрылымы", Bulletin of Hispanic Studies, LIX том, 1 нөмір, 1982 жылғы қаңтар, 58–66 бб. Штайнер, Джордж, "Көп қырлы адам", The Observer, 3 маусым 2001 жыл. Суарес, Хосе, "Фернандо Пессоаның оккультизммен айналысатынын мойындады", Hispania 90 (2): 245–252, 2007 жылғы мамыр. Вуд, Майкл, "Мод және Ұлы", The New York Review of Books, XIX том, 4 нөмір (1972 жылғы 21 қыркүйек), 19–22 бб. Вуд, Майкл, "Солдат шәкірті", The New York Review of Books (1991 жылғы 24 қазан). Зенит, Ричард, "Пессоа, Фернандо және оның өзіндік театры", Performing Arts Journal (44), 1993 жылғы мамыр, 47–49 бб.

Бейнероликтер

Профессор Дэвид Джексон: Фернандо Пессоаның «Жағымсыз жанрлары» 10:20. Йель университеті, 2009 жылғы 11 желтоқсан. Профессор Джексонның ғылыми қызығушылықтары португал және бразилия әдебиеттері; модернистік және өнерлер аралық әдебиет; Азиядағы португал мәдениеті; этномузыкатану. Ол бірнеше кітаптар мен басқа да жариялымдардың авторы және редакторы. Біз профессор Джексонмен оның «Фернандо Пессоадағы жағымсыз жанрлар» атты жаңа кітабы туралы сөйлестік. PESSOA & OTHER POETS IN THE PORTUGUESE: Португал тіліндегі ақын Ричард Зенитпен кеш 1:35:17. 18 қараша 2013 жылы Гарвард университетінің Вудберри поэзия залында. Omniglot семинары сериясының аясында португал тілінен аудармашы Ричард Зенит Луис де Камоес, Фернандо Пессоа және Карлос Драммонд де Андраде шығармаларынан оқыды. Ол архаикалық және заманауи тілдік стильдерді, өте формалды поэзияны және еркін өлеңді, сондай-ақ еуропалық және бразилиялық португал тілдерін аударудағы тәжірибесін салыстырды. Ол Пессоа сияқты ақындарды аударудың және олардың өмірбаянын зерттеудің ерекше қиындықтары туралы әңгімеледі. Фернандо Пессоа: Ағылшынша португал, үздіксіз көп қырлы ақын 1:04:12. АҚШ Конгресі кітапханасы, 2015 жылғы 22 сәуір. Ричард Зенит 20 ғасырдағы Португалияның ең маңызды әдеби тұлғаларының бірі және модернизмнің көрнекті өкілі Фернандо Пессоа туралы лекция оқыды. Менде неше жан бар екенін білмеймін Фернандо Пессоа 02:16. WisdoMango, 2020 жылғы 15 қараша. Бұл өлеңде Пессоа баяндаушының өмірінің бағытын тағдыр ма, әлде ерік-жігер ме деп ойлау арқылы туындаған ішкі күресін көрсетеді. Өлеңнің барлық мәтінін бір, созылған метафора ретінде ұсыну арқылы Пессоа өзінің өлеңіне әртүрлі интерпретациялар бере алады. Бірінші шумақтың бірінші жолында Пессоа «Менде неше жан бар екенін білмеймін» дейді. Бұл сөз баяндаушыны өзінің моральдық және ішкі болмысына күдік тудырады. Бірінші шумақтың екінші жолының сөзбе-сөз аудармасы «әр уақытта өзгереді» дегенді білдіреді. Контекстке сәйкес, баяндаушы өзін жиі өзгертетінін айтады. Осы екі жол өлеңнің қалған бөлігі үшін негіз болады, өйткені олар баяндаушыда сұрақтар тудырады. Бұл екі жолдың аудармасы да өлеңнің мағынасын толық түсіну үшін маңызды. Көркем поэзия Фернандо Пессоаның өлеңдері 15:46. Ричард Эггенбергер, 31 қаңтар 2018 жыл. «Поп» Фернандо Пессоа, Ричард Зениттің аудармасы 01:14. Дэвид Новак оқыған өлең, 7 қаңтар 2021 жыл.