Кіріспе

Француз хирургы, нейробиологы, жазушы және философ (1914–95)

Анри Лаборит (21 қараша 1914 – 18 мамыр 1995) – француз хирургы, нейробиологы, жазушы және философ. 1952 жылы Лаборит хлорпромазин дәрісін әзірлеуге зор үлес қосты, нәтижелерін жариялады және үш психиатрды оны науқаста сынап көруге көндірді, бұл үлкен табысқа әкелді. Лабориттің еңбегі мойндалды, бірақ анестезия іздеген хирург ретінде ол өздерінің жеке зерттеулерін және қарсы талаптарын жасаған психиатрлармен келіспеушілікке түсті. Лаборит өзінің этиологиялық зертханалық зерттеулерін насихаттап, жүйелік ойлау арқылы басқа да көптеген ғылымдардың білімімен байланыстырды, сонымен қатар пәнаралық және трансдисциплинарлық ғылымдардың жақтаушысы болды. Оның жазбалары анархистік ой-сананың терең тамырларын көрсетеді. Ол ғылымның талаптарымен және университет өмірінің шектеулерімен уайымдаған жоқ. Академиялық ортадан тәуелсіздігін сақтап, ғылым өз жақтастарынан талап ететін реттелген нәтижелерді жасауға тырыспады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол «Сирокко» торпедалық кемесінде болды, онда Дюнкерк эвакуациясына куә болды, содан кейін немістер оны батырды. Оны ағылшыз шлюпі құтқарып алды. Ол француз әскери кресімен марапатталды. Кейін Дакарда орналасты. 1949 жылға қарай ол Париждегі Валь-де-Грас ауруханасына тағайындалды. Бизертедегі жылдары ол пациенттерді операция алдында тыныштандыру үшін антигистаминді прометазин қолдануға және анестезияға үлес қосуға қызығушылық танытты, бұл бақылаулар оның хлорпромазинға деген қызығушылығының бастауы болды. Пьер Гугенардпен бірге Лаборит пациенттерге операция кезінде және одан кейін болатын шок пен стресті азайту үшін қолданылатын дәрілердің комбинациясын – литикалық коктейльді ойлап тапты. Гугенард сол кездегі «Дипаркол» және «Долоссал» саудалық атауларымен белгілі прометахин мен петидиннің комбинациясымен сәтті айналысты және Лаборитке өз табысы туралы айтты. Лаборит науқастарды жасанды гибернацияға түсірудің стресс реакцияларының кейбір түрлерін болдырмайтынын ойлады. Бұл дәрілер денедегі салқындауға реакцияны тоқтатты. Лаборит «Роне-Пуленкке» (кейін «Санофи» болған фармацевтикалық компания) орталық нерв жүйесін тұрақтандыруды оңтайландыратын антигистаминдік препараттар жасауды ұсынды. Ол жерде химик Пол Шарпентье дифенгидраминды (Бенадрил, Драмамин, АҚШ-тың Соминекс) жақсартуға тырысатын топты басқарды. Шарпентье жаңа фенотиазиндер сериясын жасады, олардың бірі хлор атомын қосу арқылы алынды. Симон Курвуазиер бұл серияны зертханалық егеуқұйрықтарда сынап, RP 4560 (хлорланған промазин, кейін хлорпромазин деп аталды) эпинефриннің әсерін кері қайтара алатынын және апатия немесе бейжайлық күйін тудыра алатынын анықтады. 1952 жылы «Роне-Пуленк» бұл дәріні Еуропада құсу, ауырсыну, шаршау және құрысуға қарсы препарат ретінде «Ларгактиль» деген атпен сатты.

Ласкер сыйлығы

1957 жылы Лаборит Пьер Деникер және Хайнц Леманмен бірге хлорпромазиннің кеңінен қолданылуына үлес қосқандары үшін Ласкер-ДеБейки клиникалық медициналық зерттеу сыйлығымен марапатталды. Аталған жаңалықты ашқандары үшін ешкім Нобель сыйлығын алмады.

Мансап

Лаборит Париждегі Бусико ауруханасының Эутонология зертханасының директоры болды. Оның қызығушылығы психотроптық препараттар мен жад болды. Александр Зайцев 1874 жылы GHB-ді синтездеген, ал Лаборит 1960 жылы синтездеді. Ол GHB-ді GABA нейротрансмиттерінің алға құралы ретінде зерттеді. Лаборит 1964 жылдың қыркүйек айында International Journal of Neuropharmacology журналында "Нотрий-4 гидроксибутират" деген мақала жариялады.

Сыйлықтар мен мәдени атаулар

Лаборит "Croix de Guerre" медалімен ерекше көзге көрініп марапатталды. 1953 жылы ол Құрмет легионының кавалері болып сайланды. 1957 жылы "Rhône Poulenc" атынан АҚШ-қа сапардан оралғаннан кейін ол Ласкер ДеБейки клиникалық медициналық зерттеу сыйлығын бөлісіп алды. Лабориттің идеялары 1980 жылы Ален Реснестің "Америкалық ағатайым" фильмінің негізін құрайды, онда ол өзінің рөлін ойнайды. Лаборит Сальвадор Далимен оның бір кітабы туралы сұхбат жүргізді, Дали кітапты оқығанмен, оны түсінбеді.

Өлім және мұра

Хилидің айтуынша, Лаборит өзін лайықты бағаланбағанына ренжіген және ашулы күйде қайтыс болған. Хили деректерді дұрыстауға жасалған бірнеше әрекетті атап өтті: 1980 жылы Жан Тюльердің Delay, Deniker және Laborit есімдерін атаған кітабы, 1960 жылдардағы Энн Колдуэллдің Лаборитті қолдаған кітабы және 1974 жылы Джудит Свазидің «Психиатриядағы хлорпромазин» кітабы, ол екі тарапқа да құрмет көрсеткен. 1992 жылы Rhône Poulenc компаниясы Лаборитті анестезияға, ал Deniker мен Delay-ді хлорпромазинді психиатрияда қолдануға сіңірген есімдер ретінде таныды. 1994 жылы Валь-де-Грацияның құрылғандығының 200 жылдығына орай, 1952 жылы Лаборит, Хармон, Параир және Велуздың хлорпромазин ашқанын еске алу үшін тақта орнатылды. Лаборит Францияда күрделілік теориясы мен өзін-өзі ұйымдастырудың алғашқы дамушыларының бірі және «Группа дес Дикс» жиналыстарында «күрделі ойлау» идеясын ұсынған адам болды. «Күрделі ойлау» концепциясын кейін Эдгар Морин кеңінен танымал етті.