Кіріспе
1941–1942 жылдары Қытай Республикасы Әуе күштері үшін ұшқан американдық ұшқыштар тобы – Екінші дүниежүзілік соғыс авиациялық бөлімшесі. Қытай Республикасы Әуе күштерінің бірінші американдық еріктілер тобы (AVG), «Ұшқыш жолбарыстар» деген лақап атымен белгілі, Қытайға жасалған жапон басқындығына қарсы тұру мақсатымен құрылды. 1941–1942 жылдары қызмет еткен бұл топ АҚШ Әуе корпусының (USAAC), Әскери-теңіз күштерінің (USN) және Теңіз жаяу әскерлерінің (USMC) ұшқыштарынан құралды және оған Клэр Ли Ченнольт басшылық етті. Олардың Curtiss P-40B Warhawk ұшақтары, қытай түстерімен белгіленген, американдық бақылауда ұшты. Президент Франклин Рузвельттің санкциясымен Пёрл-Харборға шабуылдан бұрын жұмысқа алынған олардың міндеті – Жапонияны бомбалау және Қытай Республикасын қорғау болды. Бірақ, көптеген кешігулерге байланысты AVG АҚШ пен Жапония соғыс жариялағаннан кейін ғана алғашқы ұрысқа қатысты. Топтың құрамында әрқайсысында 30-ға жуық ұшақ бар үш истребитель эскадрильясы болды. Олар АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кірмес бұрын Бирмада жапон күштерінен Қытай Республикасын қорғау үшін жаттығулар жасады. AVG ресми түрде Қытай Республикасы Әуе күштерінің құрамына кірді. Топпен жасалған келісімшарттар бойынша механиктердің айлық жалақысы 250 доллардан басталып, эскадрилья командирі үшін 750 долларға дейін жетті, бұл АҚШ әскеріндегі жалақыдан шамамен үш есе көп болатын. Штаб-пәтері мен жердегі қызметкерлеріне кейбір азаматтық еріктілерді қабылдағанмен, AVG өз қызметкерлерінің басым бөлігін АҚШ әскерінен тартты. «Ұшқыш жолбарыстар» 1941 жылдың сәуір айында Қытайға келе бастады. Топ алғаш рет 1941 жылдың 20 желтоқсанында, Пёрл-Харборға шабуылдан кейін 12 күн өткенде (жергілікті уақыт бойынша) ұрысқа қатысты. АҚШ жаңалықтарында жапон күштерінен жеңіліс туралы хабарлар басым болған кезде, олар инновациялық тактикалық жеңістерге қол жеткізді және АҚШ пен одақтас күштер үшін соғыстың ең қиын кезеңінде Америкаға Жапонияны жеңуге үміт сыйлады. AVG ұшқыштары 296 жау ұшағын жойғаны үшін ресми мақтау алды және ұрыс сыйлықтарын иеленді, ал ұрыста тек 14 ұшқышты жоғалтты. AVG-ның жауынгерлік есебі әлі де сақтаулы және зерттеушілер оны сенімді деп табады. 1942 жылдың 4 шілдесінде AVG таратылды және оның орнына АҚШ Әуе күштерінің 23-ші истребитель тобы құрылды. Бұл топ кейіннен генерал Ченнольдтың басшылығымен АҚШ-тың 14-ші Әуе күштеріне қосылды. 23-ші истребитель тобы P-40 ұшақтарының сол жақ қанатындағы суреттерді сақтап, ұқсас жауынгерлік жетістіктерге қол жеткізді.
the World War II aviation unit
The First American Volunteer Group (AVG) of the Republic of China Air Force, nicknamed the Flying Tigers, was formed to help oppose the Japanese invasion of China. Operating in 1941–1942, it was composed of pilots from the United States Army Air Corps (USAAC), Navy (USN), and Marine Corps (USMC), and was commanded by Claire Lee Chennault. Their Curtiss P 40B Warhawk aircraft, marked with Chinese colors, flew under American control. Recruited under President Franklin Roosevelt's authority before Pearl Harbor, their mission was to bomb Japan and defend the Republic of China, but many delays meant the AVG first flew in combat after the US and Japan declared war. The group consisted of three fighter squadrons of around 30 aircraft each that trained in Burma before the American entry into World War II to defend the Republic of China against Japanese forces. The AVG were officially members of the Republic of China Air Force. The group had contracts with salaries ranging from $250 a month for a mechanic to $750 for a squadron commander, roughly three times what they had been making in the U. S. forces. While it accepted some civilian volunteers for its headquarters and ground crew, the AVG recruited most of its staff from the U. S. military. The Flying Tigers began to arrive in China in April 1941. The group first saw combat on 20 December 1941, 12 days after Pearl Harbor (local time). It demonstrated innovative tactical victories when the news in the U. S. was filled with little more than stories of defeat at the hands of the Japanese forces, and achieved such notable success during the lowest period of the war for both the U. S. and the Allied Forces as to give hope to America that it might eventually defeat Japan. AVG pilots earned official credit and received combat bonuses for destroying 296 enemy aircraft, while losing only 14 pilots in combat. The combat records of the AVG still exist and researchers have found them credible. On 4 July 1942 the AVG was disbanded and replaced by the 23rd Fighter Group of the United States Army Air Forces, which was later absorbed into the U. S. Fourteenth Air Force with General Chennault as commander. The 23rd FG went on to achieve similar combat success, while retaining the nose art on the left over P 40s.
Шығу тегі
Америкалық еріктілер тобының құрылуына Клэр Л. Ченнольд зор үлес қосты, ол 1937 жылдың тамыз айынан бастап Қытайда жұмыс істеген, алдымен Қытай-жапон соғысының басында генерал-сиссимус Чан Кай Шекке әскери авиация жөніндегі кеңесші, кейін Куньмин қаласындағы Қытай әуе күштерінің ұшу мектебінің директоры болды. Осы арада Кеңес Одағы Қытайға истребительдер мен бомбалаушы эскадрильяларын жеткізді, бірақ олардың көп бөлігі 1940 жылдың жазына қарай елге қайтарылды. Чан американдық жауынгерлік ұшақтар мен ұшқыштарды сұрады және Ченнольдты Қытай елшісі және Чан Кай Шекке жекжатты Т. В. Сонгтың кеңесшісі ретінде Вашингтонға жіберді. Ченнольд 1940-1941 жылдары Вашингтонда 100 Curtiss P-40 истребителін сатып алу және 100 ұшқыш пен шамамен 200 техникалық қызметкер мен әкімшілік персоналдан тұратын 1-ші AVG құрамын жинауды қадағалады. Ол сондай-ақ бомбалаушылар тобы мен екінші истребительдер тобын құруға дайындық жүргізді, бірақ Перл-Харборға шабуылдан кейін бұл жобалар тоқтатылды.
Бастапқы американдық еріктілер тобы
Ұшқыштардың 60-ы Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерінен, ал 40-ы Әскери-әуе күштерінен келді. (Әскер ұшқышы Альберт Баумлер бұрын Испанияда жалдамалы ұшқышы болғандықтан, оған паспорт беруден бас тартты, сондықтан Азияға барғандардың саны 99-ға ғана жетті. Қытай кадеттерін бақылау үшін тағы он әскери ұшқыш нұсқаушысы жұмысқа алынды, олардың кейбірі АВГ-ның ұрыс эскадрильясына қосылды.) Еріктілер қарулы күштерден босатылып, жеке әскери мердігер – Орталық ұшақ құрастыру компаниясы (CAMCO) тарапынан «жаттығу мен оқыту» мақсатында жұмысқа алынды. Оларға ұшқыш офицерлерге айына 600 доллар, ұшу басшыларына айына 675 доллар, эскадрилья басшыларына 750 доллар (осы деңгейде ұшқыштар жұмысқа алынбады) және білікті техникалық құрамға шамамен 250 доллар төленді. Кейбір ұшқыштарға әрбір түсірілген жау ұшағы үшін 500 доллар сыйлық берілетіні ауызша уәде етілді, бұл кейіннен мадам Чианг Кайшең растады. Бірінші топ, шамамен 300 адам, 1941 жылдың 10 шілдесінде Сан-Францискодан шығып, 28 шілдеде Ява Пасифик Лийн компаниясы басқаратын голландтық «Jaegersfontaine» кемесімен Янгунға (Бирма) келді. Екінші топ, 30-ға жуық ұшқыш, 1941 жылдың 24 қыркүйегінде шығып, 12 қарашада голландтық «Boschfontein» кемесімен келді. Бұл еріктілер сапарларында азаматтық паспорттарды пайдаланды. Янгунға келгеннен кейін олар бастапқыда Тунгудағы британдық әуежайда жаттығу үшін орналасты, ал ұшақтары Рангунның сыртындағы Мингаладон әуежайында CAMCO қызметкерлерімен құрастырылып, сынақтан өтті. Олар Ченнолтті «Қарлығаш» деп атады, өйткені ол жасы бойынша едәуір үлкен болған және Армия Әуе күштерінде ашық кабиналы ұшақтарды ұшырған жылдардың нәтижесінде былғары бетке ие болған. Көптегендер оның Қытайда жауынгер ұшқышы болғанына сенді, бірақ оның жауынгерлік шебер ұшқыш болғаны туралы әңгімелер, мүмкін, шындыққа жатпайды. CAMCO-ның алғашқы 300-ден астам құрамында Американың қытайлық қалаларынан салынған тоғыз америкалық қытайлық болды. Барлығы 9 адам Индианаполистегі Allison Engineworks-те оқыды: барлығы P-40 ұшақтарының механиктері болды. Куньминге келгеннен кейін тағы екі америкалық қытайлық жұмысқа алынды, Ford Motor жүк көлігінің маманы және дәрігер, осылайша саны 11-ге жетті. 1942 жылдың 4 шілдесіне дейін P-40 механиктерінің үшеуі отставкаға кетті. АВГ-ның ресми тізімінде алғашқы сегіз адам тіркелген. АВГ генерал-сиссимус Чан Кайшеңнің жарлығымен құрылды. Алайда ол ағылшын тілінде сөйлей алмады, ал Ченнол қытай тілін ешқашан үйренбеді. Осы себепті екеуі арасындағы барлық байланыс Сонг Мэйлин арқылы жүргізілді, американдықтарға «Мадам Чианг» деп белгілі болды және ол топтың «құрметті қолбасшысы» болып тағайындалды.
Кертисс П-40
AVG ұшақтары Солтүстік Африкадағы Корольдік әуе күштері үшін Tomahawk IIB үлгілерін шығара бастаған Curtiss құрастыру желісінен шықты. Tomahawk IIB АҚШ армиясының P-40C ұшағына ұқсас болды, бірақ Curtiss Қытайға арналған истребительдерді құрастыру кезінде қалған компоненттерді пайдаланған деген деректер бар, бұл оларды ескі P-40B/Tomahawk IIA сипаттамасына жақындатты. Мысалы, AVG ұшақтарында сыртқы жабынмен жабық жанармай бактерілері болды, ал P-40C/Tomahawk IIB ұшақтарында тиімдірек ішкі мембраналар орнатылған. Сондай-ақ, Қытайға арналған ұшақтарда Tomahawk-тың қосымша жанармай багі мен пилот алдындағы бронь плитасы болған жоқ. Истребительдер «мемлекеттік жабдық» ретінде сатып алынды, яғни оларға көздегіштер, радио және қанаттық пулеметтер сияқты жабдықтар қосылмады. Бұл жабдықтардың жетіспеуі AVG үшін Бирма мен Қытайда үнемі қиындықтар тудырды. 1941 жылдың көктемінде 100 P-40 ұшағы үшінші елдердің жүк кемелерімен Бирмаға жөнелтілді. Рангун қаласында олар түсіріліп, құрастырылып, Central Aircraft Manufacturing Company (CAMCO) компаниясының қызметкерлерімен сынақтан өтті, содан кейін Toungoo қаласындағы AVG оқу бөліміне тапсырылды. Бір контейнер суға түсіп, қанат бөлігі тұзды суға батып бүлініп қалды, сондықтан CAMCO соғыс басталғанға дейін 99 ғана Tomahawk ұшағын жеткізе алды. (Олардың көп бөлігі оқу барысында апатқа ұшырап жойылды.) 100-ші фюзеляж жүк көлігімен Қытайдың Лойвинг қаласындағы CAMCO зауытына жеткізілді, кейіннен зақымдалған ұшақтардың бөліктерімен толықтырылды. Бирмада қосалқы бөлшектердің жетіспеуі (жаңа истребительдердің келуінің баяулауымен бірге) AVG үшін үнемі кедергі болды, бірақ олардың жауыгерлік міндеттерінің соңында АҚШ Әскери-әуе күштерінен 50 P-40E ұшағын алды. AVG истребительдерінің алдыңғы бөлігіне үлкен акуланың беті салынған. Бұл пилоттар Солтүстік Африкадағы Корольдік әуе күштерінің 112-эскадрильясының P-40 ұшағының суретін көргеннен кейін жасалды. Бұл эскадрилья өз кезегінде Критте Messerschmitt Bf 110 истребительдерін ұшырған Люфтваффе әуе күштерінің ZG 76 ауыр истребительдерін ұшқан неміс пилоттарынан акуланың бейнесін алған. (AVG ұшағының мұрындық суретін жасаушылар ретінде Чарльз Бонд пен Эрик Шиллинг аталды.) Шамамен сол кезде Вашингтондағы China Defense Supplies атты қолдау тобы AVG-ны «Ұшқан жолбарыстар» деп атады. P-40 ұшағының артықшылықтарына пилоттық броня, өздігінен жабылатын жанармай бактерілері, мықты конструкциясы, күшті қару-жарағы және көптеген жапон ұшақтарынан жоғарырақ тездікпен төмен түсу қабілеті кірді – Шеннолттың жауыгерлік тактикасын пайдалануға мүмкіндік берген қасиеттер. Осы мүмкіндікті толық пайдалану үшін Шеннолт ерте ескерту желісін құрды, ол оның истребительдеріне жапондықтармен ұрысқа түспей тұрып, жоғары биіктікке көтерілуге уақыт берді.
Жауынгерлік тарихы
Мьянмадағы Рангун порты мен одан Қытайға апаратын Бирма жолы өте маңызды болды. Шығыс Қытай жапондықтардың бақылауында болғандықтан, Қытайға әскери жабдықтар Бирма арқылы жеткізілді. 1941 жылдың қарашасына қарай, ұшқыштар даярланғаннан кейін және P-40-тың көп бөлігі Азияға жеткенде, Flying Tigers үш эскадрильяға бөлінді: 1-ші эскадрилья ("Адам мен Евалар"); 2-ші эскадрилья ("Панда аюлары") және 3-ші эскадрилья ("Тәңір періштелері"). Осы кезде Жапонияның шабуылдық күш-жігерінің басты бағыты Оңтүстік Бирма болды. 3-ші эскадрилья – 18 ұшақтан тұратын күш – 23-25 желтоқсан аралығында Рангунды қорғады. 23 желтоқсанда 60-шы, 62-ші және 98-ші Сентайдың Mitsubishi Ki 21 "Салли" ауыр бомбалаушылары, 31-ші Сентайдың Mitsubishi Ki 30 "Анн" бір қозғалтқышты шабуылдық бомбалаушылары Рангунға қарсы ұшты. Оларды 77-ші Сентайдың Nakajima Ki 27 "Нейт" истребительдері сүйемелдеді. Жапон әскери әуе күштерінің (JAAF) құрамын 67-ші эскадрильяның AVG және RAF Brewster Buffalos тосқауылға алды. Сегіз Ki 21 ұшағы үш AVG P-40 жоғалғаны үшін атып түсірілді. 60-шы Сентай ерекше ауыр соққыға ұшырады – ол 15 бомбалаушы ұшақтың бесеуін жоғалтты. Дегенмен, Рангун мен Мингаладон әуежайлары бомбаға ұшырады, қалада 1000-нан астам адам қаза тапты. Екі Buffallo және екі P-40 жерде жойылды, ал бір P-40 бомбадан зақымдалған ұшу жолағына қонуға тырысқанда құлады. 25 желтоқсанда JAAF қайта оралды, оны 12-ші Сентайдың Ki 21 және 64-ші Сентайдың Nakajima Ki 43 Hayabusa ("Оскарлар") (полковник Татео Катоның ұшу эскадрильясы) күшейтті. Барлығы 63 бомбалаушы ұшақ 25 истребительмен бірге ұшып өтті. Оларды AVG-нің 3-ші эскадрильясының 14 P-40 және 67-ші эскадрильяның 15 Buffalos тосқауылға алды. Екі ұрыста 35 жапондық бомбалаушы және истребитель атып түсірілді. Одақтас әскерлер екі ұшқыш пен бес P-40 ұшағын жоғалтты. Мингаладон әуежайы тағы да зақымдалды, ал сегіз Buffallo жерде жойылды. 23-25 желтоқсан шайқастарындағы жеңілістерден кейін 3-ші эскадрильяны Тайландтағы JAAF әуе базаларына шабуыл жасаған "Панда аюлары" 2-ші эскадрильясы алмастырды. Жапондықтар Сингапурды аяқтау үшін Малайяға ұшақтарды жылжытты, ал олардың аймақтағы қалған ұшақтары (77-ші, 31-ші және 62-ші Сентай) Майдан одақтастардың әуежайына қарсы шабуылдар жасады. 12 қаңтарда жапондықтар Бирма жорығын бастады. Саны жағынан басым болған AVG біртіндеп азайып, әлсіреген, бірақ көбінесе шабуылдаушылардан үлкен шығынға ұшыратты. 24 қаңтарда 14-ші Сентайдың алты Ki 21 ұшағы Ki 27 ұшақтарының сүйемелдеуімен Мингаладонға шабуыл жасады. Барлық Ki-21 ұшақтарын AVG және RAF қорғаушылары атып түсірді. 28 қаңтарда 37 Ki 27 ұшағын 16 AVG P-40 және екі RAF истребителі ұшырып кетті. Екі P-40 жоғалғаны үшін үш "Нейт" атып түсірілді. Келесі күні 70-ші Сентайдың 20 Ki 27 ұшағының тағы бір жорығын 10 одақтас истребителі (сегіз P-40 және екі Hawker Hurricane) қарсы алды. Төрт ұшақ жоғалмағандықтан атып түсірілді. Осы шағын жеңістерге және "Панда аюларын" "Адам мен Ева" ұшқыштарымен күшейтуге қарамастан, ақпан айының ортасына дейін Мингаладонда тек 10 P-40 жұмыс істеді. Жапонияның шабуылынан бұрын Одақтас әскерлер кері шегінді, ал AVG оларды қолдау үшін жердегі шабуыл роліне итермеленді. Бұл тапсырмалардың бір өкінішті салдары 21 ақпанда жапондық күдікті колоннаға жасалған ұзақ әуе шабуылы болды, ол одақтас әскерлерінен тұратын болып шықты. Бұл достық атыста 100-ден астам одақтас адам қаза тапты. 27 ақпанда RAF кері шегініп, радарлық жабдықтарын алып тастағанын естігеннен кейін AVG солтүстік Бирмадағы базаларға көшті. 24 қаңтарға дейін Flying Tigers 73 жапон ұшағын жойды, ал өздері тек бесін жоғалтты – AVG санынан аз болғандықтан және тәжірибелі және толық оқытылған жапон ұшқыштарымен бетпе-бет келгенін ескерсек, бұл айтарлықтай нәтиже болды. Бұл кезеңдегі JAAF истребитель ұшқыштарының басты кемшілігі – олардың театрдағы басым истребитель үлгісінің ескіруіне жақын болуы, Ki 27. P-40-тан гөрі маневрлеуге ыңғайлы болса да, оның қару-жарағы мен өнімділігі төмен болды. Жеңіл құрастырылған және қаруланған ол фронталды шабуылдарға төтеп бере алмады, сонымен қатар P-40 сияқты одақтас истребительдерден секіре алмады; егер ол тырысса, ол көбінесе әуеде бөлініп кетеді. Оның круиздік жылдамдығы Ki 21 бомбалаушы ұшақтарынан төмен болды. Жаңа P-40E "Kittyhawks" және AVG-нің керемет техникалық қызмет көрсету тобының жөндеуден өткен ұшақтарымен күшейтілген 12 P-40 8 сәуірде Лоивингте орналасқан. Ұзақ шегінуге, жоғалтуларға және үздіксіз әуе соғысына қарамастан, AVG әлі де өз қабілеттерін сақтады. Сол күні 64-ші Сентайдың 12 "Оскары" базаға шабуыл жасады. Соңынан болған жекпе-жектерде төрт Ki 43 ұшағы жерге құлатылды, ал бір P-40E жерде жойылды. Осы кезеңде қытай және американдық қолбасшылар Ченнолтты өз ұшқыштарына "көңіл көтеру миссияларын" жүктеуге қысым жасады. Бұл қиын жағдайдағы қытай әскерлерінің көңілін көтеру үшін оларға әуе қолдауы бар екенін көрсету мақсатындағы ұшулар мен жердегі шабуылдар болды. AVG ұшқыштары осы қауіпті миссияларға наразылық білдірді (кейбіреулері оларды пайдасыз деп есептеді), бұл сезім сәуірдің ортасындағы "Ұшқыштар көтерілісімен" аяқталды. Ченнолт "көтерілісті" басып тастады және жердегі шабуыл миссияларын жалғастыруға бұйрық берді. Бірақ олардың күш-жігеріне қарамастан, Бирмадағы одақтастардың жағдайы нашарлай берді. 29 сәуірде AVG Лоивингтен эвакуацияланып, Қытайдағы Баошанга көшуге бұйрық берді. AVG-нің басқа базалары сияқты, Баошан да жапон әскери әуе күштерімен қайта-қайта бомбаланды. Дегенмен, AVG өз JAAF жазалаушыларына қарсы күресті, 5 мамырда 11-ші Сентайдың төрт "Нейт" ұшағын атып түсірді және екі "Анн" ұшағын жойды. 4 мамырға дейін сәтті жапон Бирма жорығы аяқталып, тазалау шаралары ғана қалды. Олардың бірі – жапондық 56-шы дивизияның полкі жасаған Кунминге бару әрекеті болды, ол AVG-нің күшті әуе қолдауымен жұмыс істеген қытай армиясы тоқтатып берді. 7 мамырда жапон армиясы Салуин өзенінің жоғарғы ағысында понтондық көпір салуды бастады, бұл оларға әскерлер мен жабдықтарды Қытайға жеткізіп, Кунминге қарай жылжуға мүмкіндік беретін еді. Бұл ағымды тоқтату үшін 2-ші эскадрилья басшысы Дэвид Ли "Текс" Хилл төрт жаңа P-40E бомбалаушы және шабуылдық ұшақтарымен бір шақырым тереңдіктегі Салуин өзенінің шатқалына ұшты. Келесі төрт күнде AVG ұшқыштары үздіксіз миссияларды шатқалға орындады, жапондық күштерді тиімді түрде бейтараптандырды. Бұл жапондықтардың Кунмин мен Чунқинге шабуыл жасауына жол бермеді; жапондықтар Салуин өзенінің жоғарғы ағысының батыс жағалауынан ары жылжымады. Клэр Ченнолт кейінірек осы маңызды миссиялар туралы: "Американдық еріктілер тобы Салуинде Қытайдың құлауын тоқтатып берді" деп жазды. Содан кейін қорғанысқа көшкенімен, AVG жапондықтардың Вьетнамдағы базаларына шабуылдар жасау арқылы JAAF-ты мазалады. Бирма жорығы аяқталғаннан кейін Ченнолт өз эскадрильяларын Қытайды қорғау үшін қайта орналастырды. Дулиттл рейді жапондықтарды жапон отанына шабуылдар жасауға болатын AVG әуе базаларын басып алуға итермеледі. 1 мамырға дейін жаңа USAAF 23-ші истребитель тобының (AVG-нің алмастырушысы) құрамына кіретін адамдар театрға келе бастады. AVG ұшқан соңғы миссиялардың бірі – JAAF "Нейт", "Лили" және жаңа Kawasaki Ki 45 Toryu ("Ник") ауыр истребительдері жасаған Гуйлингә жасалған шабуылдардан қорғану болды. AVG-нің соңғы ұрысы 4 шілдеде 1942 жылы таратылған күні Хенянг үстінде болды. Бұл соңғы әрекетте AVG ешқандай шығынсыз төрт Ki 27 ұшағын атып түсірді.
AVG-ны бағалау
AVG-де көптеген ресурстар жетіспеді. Ол безгек пен холера тараған аймақтарда орналасқан болса да, онда тек "төрт дәрігер, үш медбике және бір бөтелке йод" ғана болды. Ұшқыштар тамақты жағымсыз деп тапты, ал үйден келген поштаның кешігуі және әйелдердің болмауы моральдық жағдайға кері әсер етті. Бір эскадрильяда 100-ден астам болу керек болғанда 45 техникалық қызметкер болды, және күрделі жөндеу жұмыстарын орындай алатын бір ғана база болды. AVG-ның 14 ұшқышы ұрыс кезінде қаза тапты, тұтқынға алынды немесе жоғалып кетті. Екеуі бомбалаудан алған жарақаттарынан қайтыс болды, ал алтауы "Ұшқыш жолбарыстар" жауынгерлік құрам ретінде болған кезде апаттарда қаза тапты. AVG-ның жою көрсеткіші Малайя, Филиппин және Тынық мұхиты аймағындағы сол кездегі одақтас әуе топтарынан жоғары болды. AVG-ның табысы олардың көптеген кездесулерінде жапон ұшақтарынан кем санда болғандықтан одан да таңғажайып. AVG-ның P-40 ұшақтары JAAF-тың Ki-27 ұшақтарынан артық болды, бірақ топтың Ki-43-тың жаңа үлгілеріне қарсы жою көрсеткіші де олардың пайдасына болды. "Flying Tigers: Claire Chennault and His American Volunteers, 1941–1942" кітабында Дэниел Форд AVG-ның табысын моральдық жағдай мен топтық бірлікке байланысты деп түсіндіреді. Ол олардың ұшқыштарының "үш рет еріктілер" болғанын атап өтеді, олар АҚШ әскеріне, AVG-ға және Бирмадағы қатыгез шайқастарға ерікті түрде қатысқан. Нәтижесінде, тәжірибелі және білікті ерікті ұшқыштардан тұратын құрам қалыптасты, олар соғысуға құштар болды. Ұлтшыл Қытай әуе күштерімен қызмет еткен кезінде 33 AVG ұшқышы мен үш техникалық қызметкер "Ақ бұлт және ту" орденімен марапатталды, ал көптеген AVG ұшқыштары Қытай әуе күштері медалін алды. Әрбір AVG-ның үздік ұшқышы бес немесе он жұлдызды қанат медалімен марапатталды.
AVG мүшелері
АВГ-ның әскери капелланы еріктілердің өмірін өзінің мемуарларында былай деп сипаттады: "Көптеген адамдар, мүмкін мен сияқты, наразылықтан немесе көңілі толмаудан қашып келді. Олар белгісіз болашақ, белгісіз жерлерде өмір сүру оларға екінші мүмкіндік сыйлап, жаңа бастауға көмектеседі деп үміттенді. Ең үлкендерінің бірі – қырық үш жастағы, ажырасып кеткен, тәжірибелі сержант-майор болды. Ал ең жасы – он тоғыз жастағы жігіт, ол әскерге жазылып, кейін осы саяхат үшін қайтадан кетіп қалды; ол көп оқ атумен, әсерлі оқиғалармен толы өмірге ұмтылды, мүмкін, ол жасына қарағанда кішкентай болғандықтан. Көпшілігі Оңтүстік және Батыстан келді, ал техастықтар кез келген штаттан ең көп санды топты құрады". Грегори "Паппи" Бойингтон 1942 жылдың көктемінде АВГ-мен жасасқан келісімшарын бұзып, АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне қайта оралды. Ол "Қара қой" эскадрильясына қолбасшылық етті және екі АВГ ардагерінің бірі (екіншісі – USAAF-тың Джеймс Х. Ховард) болды, оларға Құрмет медалі табысталды. Кейін Дэвид Ли "Текс" Хилл АҚШ Әскери-әуе күштерінің 23-ші истребительдер тобының командирі болды. Чарльз Ольдер соғыстан кейін заңгерлік білім алып, Калифорния Жоғарғы сотының судьясы болды және Чарльз Мэнсонның кісі өлтіру ісін қарады. Кеннет Джернштедт Орегон штатының көп жылғы заң шығарушысы және өзінің туған қаласы Худ-Ривердің мэрі болды. Америкадағы алғашқы жүк тасымалын ұйымдастырған Роберт Уильям Прескотт, құрылған әуе компаниясын Flying Tiger Line деп атады. Аллен Берт Кристаман, Рангунда парашютпен секіріп құтылған ол 1942 жылдың қаңтарында жерге түскенде оққа ұшты және қаза тапты. Бұрын ол Scorchy Smith және Sandman комикстерін жазып, сурет салған. Гарри Р. Болстер АВГ-ның 2-ші эскадрильясымен әуеде бір ұшақты құлатты. Ол АҚШ Әскери-әуе күштеріне қайта оралды және 1944 жылдың 10 қазанында Флорида штатындағы Эглин әуе базасында тәжірибелік Fisher XP 75 ұшағын ұшырып келе жатып қаза тапты. Журналист Джозеф Алсоп Рангунда АВГ жаттығулары кезінде Ченнольдтың "штаб хатшысы" қызметін атқарды; ол 1941 жылдың 25 желтоқсанында Гонконгта тұтқынға алынды. Медбике Ребекка Чан Чунг Қытайдың Куньмин қаласында лейтенант-полковник доктор Фред П. Мангеттің басшылығымен қызмет етті. Оны полковник доктор Томас Джентри шақырған.
Құрмет көрсетулер мен естеліктер
Құрама Штаттарда Ұшқыш жолбарыстарды құрметтейтін бірнеше музейлер бар. Огайо штатының Дейтон қаласында орналасқан АҚШ Әуе күштері ұлттық мұражайында АВГ-ға арналған кең экспозиция бар, оның ішінде Қытайда АВГ ұшқышы киген А-2 жакеті, Қытай үкіметі ААФ-қа сыйлаған баннер және P-40E ұшағы. Флорида штатының Пенсакола қаласындағы Ұлттық әскери-әуе көлігі мұражайында да Ұшқыш жолбарыстарға арналған экспонат бар. Луизиана штатының Монро қаласындағы Шенаолт авиациялық мұражайында Ұшқыш жолбарыстар мен АВГ естеліктерінің көптеген жинақтары сақталған. АҚШ Әскери-әуе күштерінің ұлттық мұражайының мемориалдық бағындағы АВГ монументі P-40 ұшағының қола үлгісімен безендірілген пагоданың мәрмәр мүсінінен тұрады; монументтің биіктігі шамамен 14 футқа жетеді. Палм-Спрингс әуе мұражайында АВГ жергілікті базасының макеті ішінде АВГ белгілерімен боялған P-40N ұшағы бар естеліктер көрмесі ұйымдастырылған. Сонымен қатар, Калифорниядағы Ванденберг әуе күштері базасында АВГ және 14-ші әуе армиясына арналған мемориал орналасқан, онда АВГ белгілері бар P-40 ұшағы бейнеленген, ал бірліктің тарихын және Ванденбергтің 14-ші әуе армиясының штабы ретіндегі рөлін сипаттайтын қола тақта орнатылған. Азияда да АВГ-ға арналған бірнеше ескерткіштер бар. Чианг Май қаласында 2003 жылдың 11 қарашасында Ченнольдқа, 1942 жылдың 24 наурызында Солтүстік Таиландта қаза тапқан Джек Ньюкиркке, сондай-ақ Таиландта атып түсіріліп тұтқындалған Чарльз Мотт пен Уильям МакГарриге арналған мәрмәр обелиск ашылды. Тайваньда Чан Кай Шек ханым Тайбэйдің Жаңа паркіне Ченнольдтың мүсінін орнатуды өтінді (мүсін кейіннен Хуалиан әуе күштері базасына көшірілді). Ұшқыш жолбарыстар ескерткіші Қытайдың Хунань провинциясындағы Цзицзян ауылында орналасқан. Ғимарат болат пен мәрмәрден салынған, ал артқы қабырғасында Қытайда қаза тапқан АВГ, 75-ші ұрыс эскадрильясы және 14-ші әуе армиясының мүшелерінің есімдері қара мәрмәрге ойылып жазылған. 2005 жылы Куньмин қаласында Қытайдағы Ұшқыш жолбарыстар тарихын еске алу рәсімі өтті, ал 2012 жылдың 20 желтоқсанында Куньминде Ұшқыш жолбарыстар мұражайы ашылды. Бұл күн Ұшқыш жолбарыстардың Куньминнен жасаған алғашқы шайқасының 71 жылдығымен сәйкес келеді. Қытайдың Нанкин қаласындағы Жапонға қарсы авиатор-шеһиттерге арналған мемориалдық зиратта екінші дүниежүзілік соғыста Қытайды қорғаған Ұшқыш жолбарыстардың ұшқыштары мен басқа ұшқыштардың есімдері тізімделген қабырға бар, сондай-ақ осындай американдық ұшқыштардың белгісіз қабірлері де бар. Қытайдағы ең ірі жеке мұражай – Цзяньчуань мұражай кешені өзінің әскери бөліміндегі қанатын Ұшқыш жолбарыстар тарихына арнады, онда Ұшқыш жолбарыстардың мүшелерінің мыңдаған фарфорлық суреттері мен сол дәуірдің көптеген тарихи жәдігерлері бар құрметті қабырға орналасқан. 2015 жылдың наурыз айында Гуйлинь қаласында "Ұшқыш жолбарыстар мұрасы" паркі "Ұшқыш жолбарыстар тарихи ұйымымен" бірлесіп ашылды. Парк Янтанг әуеайлағының орнында салынған, және мұражай, ұшақтарға арналған қоршаулар мен үңгірде орналасқан басқару пунктінің қалдықтарын қамтиды.
Монро мұрасы
Генерал Ченно Луизиана штатының Монро қаласында зейнетке шықты. Луизиана университетінің Монродағы филиалы оның құрметіне өздерінің талисмандарын "Warhawks" деп өзгертті, ал 2016 жылдың қараша айында Монро қаласының орталығында Flying Tiger Brewery атты шағын сыра қайнату зауыты ашылды.
Ұшқыштардың апаттары
P 8115 сериялық нөмірі бар P 40 ұшағының қирандылары Тайландтың Чиангмай қаласында қойылған. Ұшақ 1942 жылдың 24 наурызында Чиангмай үстінен ұшып бара жатқанда, зениттік оққа түскенде Уильям "Мак" МакГарри басқарған ұшақ деп саналады. Ұшақ Тайландтың солтүстігіндегі жаңбырлы орманда құлады. МакГарри тұтқындалып, сұраққа алынды және соғыстың көп бөлігін Тайланд түрмесінде өткізді. Соғыстың соңында Стратегиялық қызметтер бюросы (OSS) Тайланд еркіндік қозғалысын түрмеден Тайланд шығанағындағы PBY Catalina ұшағына шығаруға көмектесті. Оның P 40 ұшағының қирандылары 1991 жылы табылған, оған P 40 Allison қозғалтқышы, Hamilton Standard винті және ұшақтың бөліктері кіреді. Бүгінде қирандылар Тайландтың Чиангмай қаласындағы 41-ші танго эскадрильясы мұражайында қойылған. Тағы бір AVG P 40 ұшағының қирандылары Дианчи көлінде (Куньмин көлі) бар деп есептеледі. Бұл ұшақтың 1942 жылдың 28 сәуірінде оқ ату жаттығулары кезінде көлге құлаған Джон Блэкберн басқарған P 40E ұшағы екені айтылады, нәтижесінде ұшқыш қаза тапты. Оның денесі 6 метр тереңдікте суға батқан ұшақтан табылды. 1997 жылы ұшақты табу және мүмкін болса, қалпына келтіру үшін АҚШ-Қытай авиациялық мұра қоры құрылды. 1998 жылдың наурыз айында олар Қытай экспедициялық қауымдастығымен байланысып, іздеу жұмыстарын жүргізуді сұрады. 300-ден астам ұшақ Дианчи көліне құлаған (соның ішінде тағы бір AVG P 40) болғандықтан, ұшақты табу қиын болды. 2003 жылы Блэкберннің ұшағы деп саналатын ұшақ 2,7 метрлік лайлы тұнбада табылған. 2005 жылдың қыркүйегінде ұшақты көтеруге әрекет жасалды, бірақ қалпына келтіру жұмысы қиындықтарға толы болды және ол көлдің түбінде қалды. 1942 жылы Джон Блэкберннің денесі алынып тасталған кезде ұшақ толық және салыстырмалы түрде зақымдалмағандықтан, ұшақтың жақсы жағдайда болып, мүмкін ұшуға жарамды күйге келтіруге болатыны үміті бар. 1944 жылдың 6 қазанында "Ұшқыш жолбарыстар" Оңтүстік Хунань үстіндегі жапон эскадрильясымен шайқасты және P 40N атып түсірілді. Жергілікті билік құтқару тобын жинап, апат болған жерге жедел жетіп, ұшақтың қирандыларын және ұшқыштың қаза болғанын анықтады. Жергілікті тұрғындар ұшқыштың денесін қызыл матамен жауып, округтік қалашыққа жеткізді. Қайғылы рәсімнен кейін ол жерленді және жергілікті тұрғындар үшін қабірлерді тазарту күні құрмет көрсету үшін қабір тасы орнатылды. 2005 жылдың 25 мамырында Қытайда соғыста қаза тапқан ұшқыштар туралы мәліметтерді жинауға тырысқан американдық ұйымды жергілікті тұрғындар жылы қарсы алып, көмектесті. Үш күндік жұмыстан кейін ұшқыш пен оның ұшағының қалдықтары табылып, Гавайиге жеткізілді. Кейінірек ДНК-тестілеулер ұшқыштың АҚШ-тың Солтүстік Каролина штатының екінші лейтенанты Роберт Хойл Апчерч екенін растады.
АҚШ-тың мойындауы
1992 жылы 50-ші жылдық қайта кездесуге дейін, AVG ардагерлері жапондықтарға қарсы жеті ай бойы соғысқан кезеңде АҚШ қарулы күштерінің құрамында қызмет еткендер ретінде мойындалды. Содан кейін AVG "кәсіпқойлық, қызмет адалдығы және ерекше батылдығы" үшін Президенттік бірлік мақтау қағазымен марапатталды. 1996 жылы АҚШ Әуе күштері ұшқыштарға "Ерекше көзге көріну үшін ұшқыштар айқасы" орденін, ал жердегі техникалық құрамға "Бронза жұлдызы" медалін табыс етті.
Танымал мәдениет
Бірқатар көркем фильмдер AVG туралы тікелей немесе жанама түрде айтты, ең танымал – 1942 жылы Republic студиясынан шыққан «Flying Tigers» атты қара-ақ фильм, онда Джон Уэйн мен Джон Кэрролл басты рөлдерде ұшқыштарды сомдады. Соғыс жылдарындағы AVG тақырыбына арналған басқа фильмдер: «Аспанның шегі» (1943, Фред Астер қашқандағы «Ұшқыш жолбарыс» кейіпкері ретінде); «Оны ұстап тұру» (1943, Джозеф Коттенмен бірге); «Құдай – менің серіктес ұшқышым» (1945, Деннис Морган Роберт Ли Скотт рөлінде, Реймонд Масси Ченнольд рөлінде, ал Джон Риджли Текс Хилл рөлінде); және «Қытайдың кішкентай шайтандары» (1945). Соңғы зерттеуші Ли Ронг соғыс кезінде және одан кейін американдықтар «Flying Tigers» ұшақ тобын «АҚШ-тың игілігі мен басымдығының дәлелі» ретінде қарастырды және «көптеген американдықтарға сенімдерін қайтаруға және өздерін нәсілдік және технологиялық жағынан басым адамдар деп сезінуге көмектесті», бұл процесс AVG ұшқыштарының қателіктеріне назар аудармай, қытайлықтардың үлесін азайтуға әкелді. «Алтын маймыл туралы әңгімелер» телесериалының екі басты кейіпкері – Джейк Каттер мен Корки бұрын «Flying Tigers» тобының мүшелері болған, біріншісі ұшқыш, екіншісі механик. Бірнеше эпизодта олардың AVG кезіндегі естеліктері көрсетілген немесе сол кездегі кейіпкерлер пайда болған. Сол сияқты, «Flying Tigers» тақырыбы бірнеше романда көтерілді, оның ішінде Паппи Бойингтонның «Тоня», Дэниел Фордтың «Қалдықтар», Боб Бергиннің «Бақтағы тыңшылар», Уильям Д. Бланкеншиптың «Tiger Ten», доктор Айрис Янгтың «Ұшқыш жолбарыстың қанаттары» және «Тигрдің еркі» кітаптары бар. «Тигр, арыстан, шоқпар» кітабы жас оқырмандарға арналған. «Жұлдызды соғыстар» анықтамалық кітабындағы «Соғыс өнеріне арналған нұсқаулықта» «Жұрақ жылдамдығы пантерлері» деп аталатын X қанатты жұлдыздық истребитель эскадрильясы туралы айтылған. Кітаптың соңындағы түсіндірмелерде автордың бірі Пол Р. Уркхарт бұл эскадрильяның «Flying Tigers» тобына тікелей сілтеме ретінде жасалғанын растады. Ace Maddox компаниясы жасаған және 2017 жылы шығарған «Flying Tigers: Shadows Over China» видео ойыны «Flying Tigers» тақырыбына негізделген. 2016 жылғы университет футболы маусымында Әуе күштерінің «Falcons» футбол командасы екі ойын кезінде Қытай әскері мен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің құрметіне арнайы «Flying Tigers» формасын киді, оның ішінде шлемдерінде акула тістерінің суреті болды. Команда алғаш рет 10 қыркүйекте Джорджия штатына қарсы ойында, содан кейін Оңтүстік Алабамаға қарсы Аризона кубогында бұл форманы киді. «Starlancer» видео ойынында 45-ші ерікті эскадрильясы бар, олар көптеген жеңіске жеткеннен кейін, олардың басталуы мен күресу стилі ұқсас болғандықтан «Flying Tigers» деген атқа ие болды.