Кіріспе

Индонезияның Риау провинциясының астанасы және Суматра аралының шығысындағы маңызды экономикалық орталық. Қаланың аты малай тіліндегі "жаңа нарық" деген сөзден шыққан ("pekan" – нарық, "baru" – жаңа). Оның ауданы 84,9 км², 2010 жылғы халық санауы бойынша 897 767 адам, ал 2020 жылғы халық санауы бойынша 983 356 адамды құрайды; 2022 жылдың ортасы бойынша ресми бағалау бойынша 1 007 540 адам (оның ішінде 506 231 ер адам және 501 309 әйел) тұрады. Малакка бұғазына құятын Сиак өзенінің жағасында орналасқан Пеканбару, көрікті бұғазға тікелей қол жеткізеді және ұзақ жылдар бойы сауда порты ретінде белгілі. Бұл жерде 17 ғасырдан бері елді мекен болған. 19 ғасырдың соңында қала кофе және көмір өнеркәсібіне қызмет ету үшін дамыды, ал голландтар Сингапур мен Малаккаға тауар жеткізуге көмектесетін жолдар салды. Қалада Сұлтан Сяриф Касим II халықаралық әуежайы және Сиак өзенінің жанында орналасқан Сунгай Дуку порты бар.

Этимология

"Pekanbaru" және "Pekan Baru" атауларының бастауы – малай тіліндегі "pekan" (базар) және "baru" (жаңа) сөздері. Бұл жер бұрын "Сенапелан" деп аталып, сол кезде Батин тайпа басшысы болған. Уақыт өте келе, Сиак өзенінің сағасына жақын орналасқан Дусун Пайунг Секакиге айналып, жаңа тұрғын үйлерге толы аймаққа айналды. Имам Сухил Сиактың жазбаларында айтылғандай, сұлтан Яхья билігі тұсында Мұхаммед Әли Абдул Жалил Мұазәмсия сұлтан Сенапеланды 1204 жылдың раджаб айының 21-і, сейсенбі күні ресми түрде құрды. Бұл күн 1784 жылдың 23 маусымымен сәйкес келеді және кейіннен Пеканбару қаласының құрылған күні ретінде белгіленді. Кейіннен Сенапелан көбінесе Пеканбару деп аталатын болды.

Тарих

1745 жылдың 14 желтоқсанында Сиак аймағын Джохор сұлтаны Сүлеймен Бадрул Алам Шах, Джохор сұлтанатынан Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясына (VOC) Жохордың жауларына қарсы голландиялық көмек алғандығы үшін келісім шартының талаптарына сәйкес берді. Сиак голландиялық басқаруға көшті. Сұлтан 1760 жылы салынған Сенапелан сарайына көшті. Пеканбарудың пайда болуы Сиак өзенінің Минангкабау жоталарынан Малакка бұғазына тауарлар тасымалдау жолы ретіндегі рөлімен тығыз байланысты. 18 ғасырда Сиак өзенінің жағасындағы Сенапелан аймағы Минангкабау саудагерлері үшін сауда орталығына айналды. Уақыт өте келе, бұл аймақ тығыз қоныстанған ауданда қалыптасты. 1784 жылдың 23 маусымында Сиак Шри Индрапура сұлтандығының Министрлер Кеңесінің кеңесу отырысының нәтижесінде, төрт тайпа басшысынан (датук) – Минангкабау тайпаларынан (Песисир, Лима Пулух, Танах Датар және Кампар) құралған – бұл аймақ Пеканбару деп аталды. Бұл күн кейіннен қаланың құрылған күні ретінде тойланды. Сенапелан қаласында сұлтан Абдул Жалил Шах Аламудин ірі аймақтық жәрмеңке ұйымдастыруға тырысты, бірақ 1780-ші жылдардың басында оның ұлы, сұлтан Мұхаммед Әли, ірі жәрмеңке құруға қол жеткізді.

Голландиялық Шығыс Үндістан

Голландиялық Шығыс Үнді компаниясының (VOC) құлдырауынан кейін Пеканбарудағы компанияның барлық меншігі Голландия коронасына берілді. 19-шы және 20-шы ғасырлардың басындағы Голландиялық Шығыс Үндістан отарлық кезеңінде қала маңыздылығын сақтап келді, әсіресе маңызды сауда орталығы ретінде: Сиак өзенінің қатынас жағдайлары Малакка бұғазы арқылы кемелермен тұрақты байланыс жасады. Бұдан өзге, қала кофе және көмір өнеркәсібінің ірі орталығына айналды. Сұлтандардың қалаға әсері бірте-бірте формалды сипатқа ие болды, әсіресе 1830 жылы Сұлтандық астанасы Шри-Индрапураға көшірілгеннен кейін. Нақты басқару функцияларын Голландия отарлық әкімшілігінің өкілдері, атап айтқанда, резиденттің көмекшісі және бақылаушы лауазымдары арқылы жүзеге асырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1942 жылдың ақпанынан 1945 жылдың тамызына дейін қала Жапонияның қарулы күштері бақылауында болды. Суматраның осы бөлігіндегі әскери және логистикалық инфрақұрылымды күшейту үшін жапондықтар Пеканбаруды Малакка бұғазының жағалауымен байланыстыратын 220 шақырымдық темір жол құрылысын бастады. Пеканбару темір жолы қатал жағдайда, мәжбүрлі еңбекке тартылғандардың күшімен салынды. 6500 голландтық, олардың көп бөлігі индоевропалықтар және британдық соғыс тұтқындары, сондай-ақ 100000-нан астам индонезиялық, негізінен явандықтар, "Ромуша" деп аталатын мәжбүрлі жұмысшылар жапон әскерімен жұмыс істеді. 1945 жылдың тамызында құрылыс аяқталған кезде, еуропалық тұтқындардың шамамен үштен бірі және индонезиялық жұмысшылардың жартысынан астамы қаза тапты. Сол жерде болған 15 американдықтан бірі, Джордж Даффи, сонымен қатар кемесі суға батқаннан аман қалған ол, малярия, дизентерия, пеллагра және нашар тамақтану/бери-беридің, тым ауыр жұмыс пен қатыгездік салдарынан туындаған негізгі аурулар екенін айтты. Осы темір жолда қаза болған 700 тұтқындардың орташа жасы 37 жыл 3 айды құрады. Темір жол толыққанды пайдаланылмады. Бүгінде ол қолданылмайды және тозудың жоғары деңгейінде қалып отыр.

Индонезия дәуірі

Индонезия тәуелсіздік алғаннан кейін, Пеканбару 1956 жылы әкімшілік қала ретінде құрылды, ал 1959 жылы жаңа құрылған Риау провинциясының орталығы болып белгіленді.

Саясат

1946 жылдан бері Пеканбару қаласын кем дегенде 15 әкім басқарды. Бұл қаланы басқарған алғашқы әкім – Датук Ван Абдул Рахман, ол 1946 жылдың 17 мамырында сайланды. Қазіргі уақытта Пеканбару қаласының әкімі – Муфлихун.

Беделі

Пеканбару Индонезиядағы ең таза ірі қалалардың бірі. 2011 жылы Пеканбару ірі қалалар санатында "Адипура" ("ең таза қала") сыйлығын жетінші рет қатарынан жеңіп алды.

Ұлттар

Пеканбару – Суматра аралындағы Медан мен Палембангтан кейін халық саны бойынша үшінші қала. 2020 жылғы ресми санақ бойынша, қаланың халқы 983 356 адамды құрайды; 2022 жылдың ортасына қарайғы ресми бағалау бойынша – 1 007 540 адам. Қала жоғары деңгейде урбанизацияланған, көптеген тұрғындары көршілес Батыс Суматра провинциясынан келген. Көп ғасырлар бойы Пеканбару Минангкабау халқының қоныс аудару аймағы болып келген. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Пеканбаруға көшіп келген Минангкабау халқының саны 1943 және 1961 жылдар аралығында шамамен екі есеге артты. Пеканбарудағы көптеген Минангтар онда ұрпақтан-ұрпаққа өмір сүріп, содан бері Малай қауымдастығына сіңісіп кеткен. Минангкабаулардан басқа, Риау Малайлары Пеканбарудағы екінші ірі этникалық топты құрайды, олар халықтың 26% -ын білдіреді. Явандықтар, Батактар және Чжунхуалар – Пеканбаруда тұратын басқа да маңызды этникалық топтар.

Діндер

Қаланың көп түрлілігі Пеканбару тұрғындары арасындағы діндердің әртүрлілігі мен сенім еркіндігі арқылы көрінеді. Бұл қалада ислам – басым дін, одан кейін христиандық (протестантизм және католицизм), буддизм, сондай-ақ индуизм мен конфуциандықтан шағын үлес бар. Қаланың әр дініне сәйкес құдайға табыну орындары бар, мысалы, мұсылман қауымы үшін Ан Нур Ұлы мешіті және Пеканбару орталық мешіті (Masjid Raya Pekanbaru), католик қауымы үшін Әулие Мария Фатима шіркеуі және Әулие Пауль шіркеуі, протестант қауымы үшін Хурия Христиан Батак протестант шіркеуі, будда қауымы үшін Вихара Дхамма Метта Арама, Вихара Дхарма Лока және Вихара Вимала Вирья, конфуциандық қауымы үшін Куан Ти Конг Био (Вихара Сатья Дхарма) және Вихара Сасана Лока, ал индус қауымы үшін Пура Агунг Джагатната.

Климат

Пеканбару Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық жаңбырлы ормандар климатына ие. Экваторлық климатқа ие көптеген қалалар сияқты, температура жыл бойы шамалы өзгереді. Ең ыстық ай – мамыр, орташа температурасы , ал ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы . Жауын-шашынның жиналуы жыл бойы тұрақты, нақты құрғақ маусым жоқ. Жауын-шашын ең көп болатын ай – қараша, жауын-шашынның жалпы сомасы , ал ең аз жауын-шашын жауатын ай – шілде, жауын-шашынның жалпы сомасы .

Экономика

1930 жылдары аймақта мұнайдың табылуынан кейін Пеканбару экономикасы мұнай кірісіне зор тәуелділікке түсті, нәтижесінде қала Индонезияда жан басына шаққандағы ең жоғары табысқа ие болды. Индонезияның мұнайының көп бөлігі Риау провинциясында өндіріледі, ал Пеканбару экономикасының басым бөлігі мұнай өнеркәсібіне негізделген. Аймақтағы кеңселерді халықаралық мұнай компаниялары, оның ішінде АҚШ-тың Chevron компаниясы, сондай-ақ басқа да индонезиялық компаниялар орналастырды. Қала Думайдағы мұнайды өңдеу және экспорттау портына автомобиль жолы арқылы байланысқан. Әуежай, стадиондар, тұрғын үйлер, мектептер, Пеканбарудағы Сиак өзені арқылы салынған көпірлер, Румбайдағы және Думайға соққан жолдар сияқты көптеген нысандар мен инфрақұрылымдар аймақтағы мұнай компанияларының қаржысына ішінара немесе толығымен қаржыландырылды. Пеканбару PT Riau Andalan Pulp Paper, PT Indah Kiat, PT Chevron Pacific Indonesia, PT Perkebunan Nusantara V және бірнеше ағаш кесетін заводтар, пальма майы өндіруші кәсіпорындар мен резеңке өңдеу компаниялары сияқты ірі компанияларға жақын орналасқан, сондықтан Пеканбару Индонезиядағы ақша айналымы ең жоғары қалалардың бірі деп есептеледі. Сингапур мен Малайзиядан келетін туристер үшін маңызды қақпа ретінде танылған Пеканбару, Суматра аралының басқа аймақтарына, мысалы Паданг пен Джамбиге барар алдында саяхатшылар үшін танымал аялдамаға айналды. Pasar Pusat (Орталық базар) – тамаша тағамдарды таба алатын орын және тұрмыстық заттардың мол қоры саналады. Портқа және Сиак өзенінің жағасына жақын орналасқан Pasar Bawah және Pasar Tengah нарықтары, әсіресе қытай тауарларын, мысалы керамика мен кілемдерді сатып алу және сату орталығы ретінде белгілі. 2018 жылы Пеканбару әуежайы арқылы 127 мыңға жуық шетелдік турист келді. Сонымен қатар, қалада сауда орталықтарының саны артып келеді. 2000 жылдардан бері қала маңында, әсіресе Панам ауданында көптеген тұрғын үйлер салынып жатыр, жол бойындағы тұрғын үй жобасы қарқынды дамыды және қала орталығынан алыс болса да, Пеканбарудағы ең көп халқы бар аудандардың біріне айналды. Құрметті деңгейде, бұл қалада бірнеше танымал орындар салынды. Мысалы, Аннур Ұлы мешіті, Рая Пеканбару мешіті, Pasar Bawah немесе Туристік базар, Риау банкінің мұнарасы, Риау облыстық әкімшілігінің мұнарасы, Сиак IV көпірі, Запин биінің ескерткіші және тағы да көптеген нысандар салынуда.

Көлік

Пеканбаруда такси, автобус, оплет (түгелдей такси), баджаж (авторикша), ожек (мотоцикл такси) және Транс Метро Пеканбару (жылдам автобус транзиті) сияқты бірнеше көлік түрлері бар. Дегенмен, жеке көліктердің саны жылдам өсуіне байланысты, Jalan Sudirman, Jalan Riau және Jalan HR. Subrantas сияқты, қаланың көп тұрғындары бар аудандарын байланыстыратын кейбір жолдарда туындайтын жол ағлақтарын, әсіресе демалыс күндері мен мерекелерде болдырмау мүмкін емес. Осы мәселелер Пеканбару қалалық әкімдігін осы мәселелерді шешу жоспарларын жасауға итермеледі, әсіресе алдағы 10-15 жыл ішінде.

Жер

Құрлық көлігі арқылы Пеканбару қаласы Паданг, Медан, Джамби, Палембанг және Риау провинциясының, Суматра аралының басқа қалалары мен аймақтарымен Бандар-Райя Пайунг Секаки автобус терминалы арқылы байланысады. Терминал 2007 жылы ресми түрде ашылып, Пеканбарудың бұрынғы "Маянг Терурай автобус терминалын" ауыстырды, себебі ол жерде үлкен тығырыл пайда болған. Алайда, Бандар-Райя Пайунг Секаки автобус терминалы Pelangi, Makmur, Riau Mandiri және Sidomulyo сияқты бірнеше ірі автобус компанияларымен және басқа да автобус операторларымен толыққанды пайдаланылмайды, өйткені оның орналасқан жері кейбір тараптардан Маянг Терурай автобус терминалына қарағанда стратегиялық емес деп саналады. Осы себепті, кейбір автобус компаниялары жолаушыларды белгіленген аймақтан тыс жерге түсіруге мәжбүр. Жергілікті халық мұндай бейресми аймақты "көлеңке терминалдар" (terminal bayangan) деп атайды.

Өзендер

Сугай Дуку порты Сиак өзенінің жағасында орналасқан, Пеканбару қаласын Риу провинциясының және Риу аралдарының кейбір аймақтарымен – Сиак, Танжунг Бутон, Селат Панжанг, Бенкалис және Батаммен байланыстырады. Бұрын осы порттан Малайзиядағы Малаккаға тікелей паром қызметі болған, бірақ бірнеше паром компаниясы өздерінің жұмысын Танджунг Бутонға көшірген соң, бұл қызмет тоқтатылды.

Ауа

Сұлтан Сяриф Касим II халықаралық әуежайы Пеканбару қаласынан Индонезияның Батам, Медан, Бандунг, Джакарта, Йогьякарта, Сурабая және басқа да қалаларына, сондай-ақ Малайзия, Сингапур, Сауд Арабиясы және Шри-Ланка сияқты бірнеше елдерге рейстерді қамтамасыз етеді. Citilink, Garuda Indonesia, Lion Air, Batik Air, Indonesia Air Asia, Susi Air, Super Air Jet және Wings Air сияқты бірнеше танымал ішкі әуе компаниялары Пеканбару қаласына және одан рейстер орындайды. Халықаралық рейстерді қазіргі уақытта AirAsia, Jetstar Asia Airways, Malindo Air, Scoot және Batik Air Malaysia компаниялары жүзеге асырады.

2012 жылы жаңа терминал ашылды, ол 1980 жылдан бері пайдаланылып келген ескі терминалдың орнына келді. Ескі терминалды бұзу жоспарланған, соның арқасында ұшу-қону жолағының алаңы кеңейтіліп, ұшақтарға арналған қосымша орындар құрылатын болады. Жаңа терминал толыққанды пайдалануға берілгенімен, салынған аэромосттар әлі күнге дейін қолданылмады, себебі 2012 жылы халыққа ашылғаннан кейін екі жыл өткеніне қарамастан, ұшу-қону жолағының кеңейтілуі аяқталған жоқ. Осылайша, PT Angkasa Pura II әуежай компаниясы қазіргі уақытта аэромосттар пайдалануға мүмкіндік алғанша жолаушыларды терминалға және одан шаттл автобустармен тасымалдауда. Пеканбару әуежайы сонымен қатар Индонезия Әуе Күштерінің (ТНИ АУ) әуе базасы және 12-ші эскадрильяның тұрақты орны ретінде де пайдаланылады, бұл жер Hawk Mk.109 және Mk.209 ұшақтарына баспана береді. Әуе базасы Индонезия Әуе Күштерінің бұрынғы басшысы Росмин Нурджадиннің құрметіне аталған және ресми түрде Панкалан Удара Росмин Нурджадин немесе Росмин Нурджадин әуе базасы деп аталады.

Білім

Пеканбаруда формалды және бейформалды білім беру жүйесі бар. Пеканбару қазіргі уақытта мемлекеттік мектептерге жаңа оқушыларды орналастыру үшін "аймақтау" жүйесін қолданып келеді.

Спорт

Футбол Индонезиядағы ең танымал спорт түрі. Пеканбару қаласында PSPS Pekanbaru – 2000 жылдан бері Индонезия Супер Лигасында өнер көрсететін жергілікті клуб. Қахарудин Насутион спорт орталығындағы Румбай стадионы – PSPS Pekanbaru клубының үй стадионы. 2012 жылы, 2013 жылғы АФК U-22 Азия кубогы іріктеу турнирі, 2012 жылғы Пекан Олахрага Насионал (Индонезия Ұлттық Ойындары) және 2012 жылғы Пекан Паралимпиадалық Насионал Риау провинциясында өткізілді. Осыдан кейін Пеканбару қаласында көптеген спорттық нысандар салынды, себебі осы қала көптеген спорт ареналарына үй иесі болды, мысалы, әйгілі Риау Бас Стадионы. Өкінішке орай, 2012 жылғы Пекан Олахрага Насионалға дейін салынған көптеген спорттық нысандар тиісінше басқарылмай және күтімсіз қалды. Мысалы, Риау Бас Стадионы, осы оқиғадан кейін жергілікті билік пен стадион мердігерлері арасындағы қаржылық дауларға байланысты бүгінге дейін пайдаланылмады. Пеканбаруда бірнеше гольф алаңдарын кездестіруге болады, мысалы Кубанг Кулимдегі Пеканбару гольф клубы, АУРИ кешеніндегі Симпанг Тига гольф алаңы, ИКСОРА Румбай кешеніндегі Румбай гольф алаңы және Лаберса қонақ үйі мен конгресс орталығындағы Лаберса гольф алаңы.

Медиа

TVRI Riau (мемлекеттік) және Riau TV (жекеменшік) – Пеканбару қаласындағы танымал жергілікті телеарналардың бірі. Пеканбаруда шығатын бірнеше жергілікті газет бар, мысалы, Riau Pos, Haluan Riau, Tribun Pekanbaru, Pekanbaru Pos, Metro Riau, Pekanbaru MX және Koran Riau.