Кіріспе

Сирмиум – Панония римдік провинциясында Сава өзені бойында, қазіргі Сербияның Воеводина автономды провинциясындағы Сремска Митровица орнында орналасқан римдік және византиялық қала. Б.з.д. 4 ғасырда алғаш рет айтылған және бастапқыда иллирийлер мен келттер мекендеген бұл қала, б.з.д. 1 ғасырда римдіктер тарапынан бағындырылып, Панония Инфериор римдік провинциясының астанасы болды. 294 жылы Сирмиум Рим империясының төрт астанасының бірі деп жарияланды. Сонымен қатар, ол Иллирия преториандық префектурасының және Паннония Секунданың астанасы болды. Бұл жер ерекше маңызды археологиялық ескерткіш ретінде қорғалады. Қазіргі Сырмия (Срем немесе Шрием) аймағы осы қаланың құрметіне аталған. Сирмиумда шамамен 100 000 адам тұрған және ол өз заманындағы ірі қалалардың біріне жатқан. Алайда, ежелгі қалалардың халқына қатысты бағалары жалпы консенсусқа қарағанда төменгі шектегі Колин МакЭведи археологиялық қазбалардың ауданына сүйене отырып, халық санын 7 000 деп есептейді. Біздің заманымыздың 1 және 400 жылдары аралығында импортталған астық 700 000-нан 1 миллионға дейін адамды асырауға жеткілікті болды.

Тарих

Сирмиумның қалдықтары қазіргі Сермска Митровица орнында, Белградтың батысында (Римдік Сингидунум) тұр. Ол Бассиана мен Виминациумның батысында, Кусумның оңтүстік-батысында, Кукциумның оңтүстік-шығысында және Цибаланың оңтүстік-батысында орналасқан. Археологтар Сирмиум аумағында 5000 жыл бұрынғы адам қоныстануының іздерін тапты. Қала алғаш рет б.з.д. 4 ғасырда айтылады және бастапқыда иллирийлер мен келттер (паннондық иллирийлер Амантини және келт Скордискилері) қоныстанған. Трибалл патшасы Сирмус кейіннен Сирмиумның құрылтайшысы деп есептелді, бірақ түбірі әртүрлі, ал екі сөз кейін біріктірілді. Сирмиум атауының өзі "ағыс, су ағыны, батпақты жер" дегенді білдіреді, бұл оның Сава өзеніне жақын орналасқандығын көрсетеді. Скордиски келт тайпасымен одақтас Рим проконсулы Маркус Виниций шамамен 14 ж.б. Сирмиумды басып алды. Біздің заманымыздың 1 ғасырында Сирмиум Рим колониясы мәртебесін алып, Паннония провинциясының маңызды әскери және стратегиялық орталығына айналды. Рим императорлары Траян, Марк Аврелий және Клавдий II Сирмиумда соғыс жорықтарын дайындады. 103 жылы Паннония екі провинцияға бөлінді: Жоғарғы Паннония және Төменгі Паннония; Сирмиум соңғысының астанасы болды. 296 жылы Диоклетиан Паннонияны төрт провинцияға бөлді: Паннония Прима, Паннония Валерия, Паннония Савия және Паннония Секунда, Сирмиум Паннония Секунданың астанасы болды. Ол оларды Норикум және Далмациямен біріктіріп, Панония епархиясын құрды, оның астанасы да Сирмиум болды. 293 жылы Тетрархия құрылғанда Рим империясы төрт бөлікке бөлінді; Сирмиум төрт астананың бірі ретінде пайда болды (Трир, Медиолан және Никомедиямен бірге) және император Галлерийдің астанасы болды. 318 жылы преториандық префектуралар құрылғанда, Иллирик префектурасының астанасы Сирмиум болды, 379 жылға дейін солай болды, содан кейін Иллирик провинциясының батыс бөлігі (Сирмиумды қоса алғанда) бөлініп, Италия префектурасына қосылды. Иллирияның шығыс бөлігі Шығыс Рим (Византия) империясының жеке префектурасы болып қала берді, оның жаңа астанасы Салоника болды. Қалада император сарайы, ат жарысы аренасы, монета соғу орыны, арена театры және театр, сондай-ақ көптеген шеберханалар, қоғамдық моншалар, ғибадатханалар, қоғамдық сарайлар және сәнді виллалар болды. Ежелгі тарихшы Аммиан Марцеллин оны "қалалардың даңқты анасы" деп атады. Сирмиумдағы монета соғу орыны Салондағы монета соғу орынымен және Динар Альптарындағы күміс кендерімен Via Argentaria арқылы байланысты болды. 4 ғасырдың соңында Сирмиум готтардың ықпалына түсті, кейіннен Шығыс Рим империясына қайта қосылды. 441 жылы гунндар Сирмиумды басып алды; бір ғасырдан астам уақыт бойы оны остготтар және гепидтер сияқты түрлі тайпалар ұстады. 504 жылы Теодерих Ұлының қол астындағы остгот графы Пицас Сирмиумды басып алды. Қысқа мерзімге Сирмиум Гепидтер патшалығының орталығы болды және патша Кунимунд онда алтын монеталар соқты. 567 жылдан кейін Сирмиум Шығыс Рим империясына қайтарылды. 582 жылы Паннониялық авалар қаланы басып алып, қиратты. Қала 1167 жылы болған Сирмиум шайқасының да орны болды, онда Мануил I Комненнің Рим әскері Венгрия күштерін жеңіп, оны сателлит мемлекетке айналдырды.

Рим императорлары

Осы қалада немесе оның төңірегінде он Рим императоры дүниеге келді: Герений Этруск (251), Хостилиан (251), Деций (249–251), Клавдий II (268–270), Квинтилл (270), Аврелиан (270–275), Проб (276–282), Максимиан (285–310), Констанций II (337–361) және Грациан (367–383). Біртұтас Рим империясының соңғы императоры Феодосий I (378–395) Сирмиумда император атанды. Ингенус және Регалианс атты тәж тағына таласқандар да осы қалада өздерін император деп жариялады (260 жылы), ал Марк Аврелий сияқты көптеген Рим императорлары Сирмиумда біраз уақыт өткізді, ол қалада өзінің танымал «Өйлер» еңбегінің бір бөлігін жазған болуы мүмкін. Сирмиумда, ең болжамдысы, Марк Аврелий 180 жылдың наурыз айында шешек ауруынан қайтыс болды.

Христиандық епископтық

Бұл қалада үшінші ғасырда христиан қауымы пайда болды. Осы ғасырдың соңына қарай, қалада епископ болды, ол барлық Паннония епископтарының митрополиті болған болуы мүмкін. Алғашқы епископ Ириней болды, ол 304 жылы Диоклетианның қуғыны кезінде шейіт болды. Келесі ғасырда епископтардың тізімі белгілі, бірақ V және VI ғасырларда епископтық орын қараңғылыққа ұшырады. 448 жылы аты белгісіз епископ есімдері айтылады. 594 жылы папаның хатында соңғы епископ туралы мәлімделген, содан кейін қала туралы көп айтылмады және епископтық орын жойылған болуы мүмкін. 335 жылы Тирдің бірінші соборы өткеннен кейін, Сирмиум ариандық қозғалыстың бекінісіне және көптеген дау-жанжалдар ошағына айналды. 347 мен 358 жылдар аралығында Сирмиумда төрт собор өтті. Бесінші собор 375 немесе 378 жылы өтті. Олардың барлығы ариандық дауға қатысты. Бұл туралы Жерорта теңізінің әртүрлі аймақтарынан келген сәнді құрылыс материалдары, мысалы, Мысыр мен Пелопоннестен келген қызыл және жасыл порфир, Тунис, Грекия және Италиядан келген мәрмәр куәлік етеді. Кейбіреулер бұл император Максимианның резиденциясы дейді, ал Аурелий Виктордың айтуынша, ол ата-анасы еңбек еткен жерде салынған. 1971 жылы аурухана салынып жатқанда, Еуропадағы екінші ең ірі Юпитер храмында сексеннен астам құрбандық тақтары табылды. Сирмиумда Сава өзенін кесіп өтетін екі көпір болған, тарихи деректерде Ад-Басанти және Артемида көпірлері деп көрсетілген. 313 жылдан кейін Сирмиум маңызды христиан орталығына айналды. Қазірге дейін сегіз ерте христиан шіркеуі табылды, олар Әулие Ириней, Әулие Димитрий және Әулие Синеотқа арналған. 1972 жылы Сремска Митровица сауда орталығының құрылысы кезінде жұмысшы ескі Сирмиум қонысының орнында 2 метр тереңдіктегі ескі римдік құмыраны тапты. Римдік үйдің қабырғасынан былғары қапқа салынған 33 алтын римдік монета табылды, бұл, әдетте, ғасырлар бұрын жасырылған бай римдік отбасының жинағы болған. Сирмиумда соғылған бұл сирек монеталардың ішінде Констанций II дәуіріндегі 4 монета болды, олар біздің заманымыздың IV ғасырындағы Рим империясының соңғы кезеңіндегі ең құнды мысалдар саналады. Қызығы, жұмысшының аты Златенко (серб тілінде «Алтын» немесе «Алтын адам», латын тілінде «Аврелий») еді. Сирмиумда римдік ипподром да болған. Sremska Mitrovica қаласының орталығының астында, шамамен 150 метр ені және 450 метр ұзындығы бар алып құрылыс жатыр, ол ескі Сирмиум император сарайының жанында орналасқан (Сирмиумдағы көпшілікке қолжетімді археологиялық орындардың бірі). Аренаның болуы қазіргі қаланың жоспарына әсер еткені анық (Sremska Mitrovica бүгінде бұрынғы Сирмиум қонысының жер бетінен 2-4 метр жоғары орналасқан). Жақында Сирмиум жерлерін сақтау және танымал ету үшін жарияланған мәдени және археологиялық жобалар аренаны зерттеумен айналыспады, мүмкін, аренаның үлкен аумағына байланысты бүкіл қала орталығын қазу қажет болуы мүмкін.