Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лесотоның 1965-1986 жылдардағы премьер-министрі Джозеф Леабуа Джонатан (30 қазан 1914 – 5 сәуір 1987) Лесотоның тұңғыш премьер-министрі болды. Ол төңкерілген сайлаудан кейін басшылыққа келді және 1965 жылдан 1986 жылға дейін осы қызметті атқарды.
Prime Minister of Lesotho from 1965 to 1986
Joseph Leabua Jonathan (30 October 1914 – 5 April 1987) was the first prime minister of Lesotho. He succeeded Chief Sekhonyana Nehemia Maseribane following a by election and held that post from 1965 to 1986.
Ерте өмір және мансап
Лерибеде туған Джонатан, көп әйелді патша Мошошо I-нің шөбересі болған кіші басшы еді, сияқты көптеген басқалар да оның ұрпақтары еді.
Born in Leribe, Jonathan was a minor chief, like many others a great grandson of the polygamous King Moshoeshoe I.
Джонатан Бракпанда шахта индунасы болып жұмыс істеді, бірақ басшылығына байланысты Раколоға қайтып оралды және 1937 жылдан бастап Басутоландтағы жергілікті басқаруға қатысты. Ол Басутоландта өз билігін орнатуды көздеген Лондонға жіберілген делегациялардың мүшесі болды.
Jonathan worked as a mine induna at Brakpan but because he was a chief he went back to Rakolo's and got involved in local government in Basutoland from 1937 and was a member of delegations to London that sought self government in Basutoland.
Саясат және премьер-министр
Джонатан католицизмге айналды және 1959 жылы католиктік миссионерлер қолдаған Басутоланд Ұлттық партиясын (BNP) құрды, ол тәуелсіздік алғаннан кейін Басото Ұлттық партиясы деп аталды. 1960 жылғы сайлауда, партия құрылғаннан кейін бір жыл өткен соң, Леабуаның партиясы төртінші орынды иеленді, бірақ бұл сайлауда әйелдердің сайлау құқығы жойылды. 1965 жылғы сәуірде өткен тәуелсіздік алдындағы сайлауда BNP жалпы саны 60 орынның 31-ін жеңіп, 1966 жылғы қазанда Басотоны тәуелсіздікке жеткізген заңды үкіметке айналды, бірақ оппозициядағы BCP және MFP наразылық білдіріп, тәуелсіздікті кейінге қалдыруды қалады. Басшы Леабуа өз мандатын жоғалтып, кейін қауіпсіз округтен сайлануға мәжбүр болды. Ол 1965 жылғы 7 шілдеде Премьер-министр болып тағайындалды. 1966 жылы Басутоланд Лесото ретінде тәуелсіздік алғаннан кейін көп ұзамай атқару билігі британдық жоғары комиссарынан Премьер-министрге ауыстырылды. Джонатанның үкіметі Оңтүстік Африкада бейбітшілік саясатын ұстанды, бұл саясат Замбия, Малави, Ботсвана және Танзания сияқты тәуелсіз Оңтүстік Африка мемлекеттері тарапынан қолдау тапты, себебі олар Лесотоның ерекше жағдайын түсінді – ол Оңтүстік Африка Республикасымен толық қоршалған және халықтың көп бөлігі сол елдегі кендерде жұмыс істейді; сондай-ақ, Джонатан сол кезде Оңтүстік Африканың премьер-министрлері Хенрик Верверд пен Балтазар Йоханнес Ворстермен конструктивті диалог жүргізе аламын деп ойлады, олармен ол бір замандас болды. Джонатан Басутоланд Конгресс партиясын (BCP) және Марематлу Азаттық партиясын (MFP) қолдаған Оңтүстік Африканың Панафрикалық Конгресіне (PAC) қарсы болды, бірақ Африка Ұлттық Конгресімен (ANC) достық қарым-қатынас орнатты. PAC Лесото Азаттық Армиясын қолдағаннан кейін, ол ANC-мен байланысын нығайтты, ол 1973 жылдан кейін Лесотоға шабуыл жасауға дайындалған, қуғынға ұшыраған BCP әскери қанаты еді.
Jonathan converted to Catholicism and in 1959 founded the Canadian Catholic missionary backed Basutoland National Party (BNP), renamed Basotho National Party at independence. In the 1960 election, barely a year after its formation, Leabua's party came fourth but in the election where women were disfranchised. In the pre independence elections of April 1965, the BNP won 31 parliamentary seats out of a total of 60 and thus became a legitimate government that eventually took Basotho to independence in October 1966, despite protests from opposition BCP and MFP who now wanted independence postponed. Chief Leabua did lose his seat and had to stand for election in a safe seat later. He took office as Prime Minister on 7 July 1965. Soon after Basutoland gained independence in 1966 as Lesotho, executive power was transferred from the British High Commissioner to the Prime Minister. Jonathan's government took a pacifist stand in South Africa, and this was supported by independent Southern African states such as Zambia, Malawi, Botswana, and Tanzania among others as they understood the unique situation Lesotho was in as it is completely surrounded by the Republic of South Africa and the majority of its people work in the mines there; also because Jonathan at the time thought that he could talk sense with South African prime ministers Henrik Verwoerd and Balthazar Johannes Vorster, who were contemporary with him. Jonathan was hostile to the Pan Africanist Congress of South Africa who supported the Basutoland Congress Party (BCP) and Marematlou Freedom Party (MFP, but friendly to the African National Congress (ANC). He forged closer links with the ANC after the PAC backed Lesotho Liberation Army, the exiled BCP military wing, prepared to target Lesotho after 1973.
Төтенше жағдай
1970 жылдың қаңтарында өткен тәуелсіздік алғаннан кейінгі алғашқы сайлаудың алғашқы нәтижелері Басото Ұлттық партиясының (BNP) бақылауын жоғалтуы мүмкін екенін көрсетті. Премьер-министр Лиабуа Джонатан басшылығымен биліктегі BNP бәсекелес Басотоланд Конгресс партиясына (BCP) билікті беруден бас тартты, дегенмен көпшілік BCP сайлауда жеңіске жеткенін сенді. Сайлаудағы бұзушылықтарды нысана еткен премьер-министр Леабуа Джонатан сайлауды жойды, жалпыұлттық төтенше жағдай жариялады, конституцияны тоқтатты және парламентті таратып жіберді. 1973 жылы тағайындалған Уақытша Ұлттық Ассамблея құрылды. Үкіметке жақтас үлкен көпшілікке ие болған ол, негізінен премьер-министр Джонатан басқарған BNP құралы болды. Джонатан режимінің басотолық ықпалды тұлғаларды және жергілікті халықты наразы етуімен қатар, Оңтүстік Африка Лесотоның Африка Ұлттық Конгресінің (ANC) шекарадан тыс операцияларын қолдауына байланысты елдің құрлық шекарасын жапты. Сонымен қатар, Оңтүстік Африка елдегі ANC-нің болуын жоймаса, Лесотоға қарсы тікелей әрекеттерге баруы мүмкін екенін ашық түрде мәлімдеді. Бұл үкіметке қарсы ішкі және сыртқы оппозиция Лесотода зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздікке әкелді, нәтижесінде 1986 жылы әскери төңкеріс болды. 1986 жылдың қаңтарындағы Әскери Кеңес жарлығымен мемлекеттік атқарушы және заң шығару өкілеттіктері Корольге берілді, ол Әскери Кеңестің кеңесі бойынша әрекет етуі керек еді – бұл Корольдік Лесото Қорғаныс күштерінің (RLDF) өзі тағайындаған басшыларының тобы. Джастин Лехания төрағалық еткен әскери үкімет Король Мошошое II және Король тағайындаған азаматтық кабинетпен бірлесіп Лесотоны басқарды. 1990 жылдың ақпанында Король Мошошое II атқарушы және заң шығару өкілеттіктерінен айырылып, Лехания оны елден қуды, ал Министрлер Кеңесі тазартылды. Лехания осы іске қатысқандарды қарулы күштердегі тәртіпті бұзуда, қолданыстағы билікті құлатқанда және Лесотоның халықаралық беделін зақымдаған сыртқы саясаттағы тұйыққа себеп болғанда айыптады. Лехания Лесото үшін жаңа конституция жасау және 1992 жылдың маусымына дейін елді демократиялық, азаматтық басқаруға қайтару мақсатында Ұлттық Конституциялық Ассамблея құрылғанын жариялады. Алайда, бұл өткелден бұрын 1991 жылы Лехания кіші армия офицерлерінің бүліктерінен құлатылды, нәтижесінде Фисоан Рамаема Әскери Кеңестің төрағасы болды.
Early results of the first post independence elections in January 1970 indicated that the Basotho National Party (BNP) might lose control. Under the leadership of Prime Minister Chief Leabua Jonathan, the ruling BNP refused to cede power to the rival Basotholand Congress Party (BCP), although the BCP was widely believed to have won the elections. Citing election irregularities, Prime Minister Leabua Jonathan nullified the elections, declared a national state of emergency, suspended the constitution, and dissolved the Parliament. In 1973, an appointed Interim National Assembly was established. With an overwhelming progovernment majority, it was largely the instrument of the BNP, led by Prime Minister Jonathan. In addition to the Jonathan regime's alienation of Basotho powerbrokers and the local population, South Africa had virtually closed the country's land borders because of Lesotho support of cross border operations of the African National Congress (ANC). Moreover, South Africa publicly threatened to pursue more direct action against Lesotho if the Jonathan government did not root out the ANC presence in the country. This internal and external opposition to the government combined to produce violence and internal disorder in Lesotho that eventually led to a military takeover in 1986. Under a January 1986 Military Council decree, state executive and legislative powers were transferred to the King who was to act on the advice of the Military Council, a self appointed group of leaders of the Royal Lesotho Defense Force (RLDF). A military government chaired by Justin Lekhanya ruled Lesotho in coordination with King Moshoeshoe II and a civilian cabinet appointed by the King. In February 1990, King Moshoeshoe II was stripped of his executive and legislative powers and exiled by Lekhanya, and the Council of Ministers was purged. Lekhanya accused those involved of undermining discipline within the armed forces, subverting existing authority, and causing an impasse on foreign policy that had been damaging to Lesotho's image abroad. Lekhanya announced the establishment of the National Constituent Assembly to formulate a new constitution for Lesotho with the aim of returning the country to democratic, civilian rule by June 1992. Before this transition, however, Lekhanya was ousted in 1991 by a mutiny of junior army officers that left Phisoane Ramaema as Chairman of the Military Council.
Растық саясат және апартеидке қарсылық
Лесотоның Оңтүстік Африкаға экономикалық тәуелділігіне және 1970 жылдары көршісімен диалог жүргізу жөніндегі үкіметтің ресми саясатына қарамастан, Джонатан Оңтүстік Африка үкіметінің апартеид саясатын қолдауы мен тыйым салынған Африка Ұлттық Конгресін (АҰК) қолдағанына сынға ала бастады, халықаралық кеңесшілер Преторияның күндері санаулы екенін айтқаннан кейін. 1970 жылдардың соңында Джонатан, өзінің үкіметі Ливияға наразылық білдіргеніне қарамастан, Оңтүстік Африка үкіметін Лесото Азаттық Армиясын (ЛАА) қолдады деп айыптады. Мохеле Преторияға барды, бірақ тек 1981 жылдың соңында. ЛАА-ның негізгі күштері 1979 жылы талқандалды, бірақ кейіннен жалданып келгендерге Родезия армиясында қызмет еткен Транскейдегі американдық жалдамалы майор Боб Маккензи, бұрынғы ЦРУ директорының орынбасары Рей Штайнер Клайнның күйеу баласы, 1969 жылғы Никсон әкімшілігінің бұрынғы мүшесі көмектесті. Оңтүстік Африка үкіметі бұл талаптарды жоққа шығарды, бірақ кейін Мохеленің әйгілі Влакплас операциясына қатысқандығын мойындады.
Despite Lesotho's economic dependence on South Africa and the government's official policy during the 1970s of dialogue with its neighbour, Jonathan began criticizing the South African government's policy of apartheid supporting for the prohibited African National Congress (ANC) when international advisers suggested Pretoria's days were numbered. During the late 1970s, Jonathan, despite his regime's protests to Libya, nevertheless accused the South African government of supporting the Lesotho Liberation Army (LLA). Mokhehle did go to Pretoria but only in late 1981. The main LLA force was wiped out in 1979 but later recruits were assisted by a Transkei based American mercenary with Rhodesian army service, Major Bob MacKenzie, son in law of the former CIA deputy director, Ray Steiner Cline, a former member of the 1969 Nixon administration. The South African government denied these claims but later admitted Mokhehle was part of the notorious Vlakplaas operation.
Құлау және өлім
1986 жылғы 20 қаңтарда генерал-майор Джастин Метинг Лекхания бастаған әскери төңкеріс, Претория мен Панафрикандық Конгрестің Лебало фракциясының қысымымен Джонатан үкіметін құлатты. Леабуа Джонатан 1986 жылғы тамызда үй қамауына алынып, 1987 жылғы 5 сәуірде 73 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.
On 20 January 1986, a military coup led by Major General Justin Metsing Lekhanya, under pressure both from Pretoria and the Leballo faction of the Pan Africanist Congress, deposed the Jonathan government. Leabua Jonathan was placed under house arrest in August 1986 and died of a heart attack on 5 April 1987 at the age of 73.