Кіріспе

Ирланд-американдық Рим-католик шіркеуінің прелаты (1761-1814)

Майкл Фрэнсис Иган (29 қыркүйек 1761 – 22 шілде 1814) – ирландтық, кейіннен американдық Рим-католик шіркеуінің прелаты. Ол 1761 жылы Ирландияда дүниеге келді және жас кезінде францискан орденіне қосылды. Римде, Ирландияда және Пенсильванияда дін қызметкері болып қызмет етті, шебер уағызшы ретінде танылды. 1808 жылы Иган Филадельфияның бірінші епископы болып тағайындалды және 1814 жылы қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті. Иган епископтық қызметі кезінде жаңа шіркеулер салынды және оның диоцезінде католик шіркеуінің мүшелерінің саны артты, бірақ оның уақытының көп бөлігі Филадельфиядағы Сент-Мария шіркеуінің сенімділерімен туындаған дау-жанжалдарға кетті. Ол 1814 жылы Филадельфияда, туберкулезден қайтыс болды деген болжам бар.

Ерте өмір және діни қызметкер

Майкл Фрэнсис Иган 1761 жылғы 29 қыркүйекте Ирландияда дүниеге келген. Оның қай жерде туғаны туралы нақты мәлімет жоқ. Алғашқы өмірбаяндар Эганның Галвейде туған болуы мүмкін деп есептеді; бірақ соңғы зерттеулер Лимерикте туғанын көрсетеді. Ол Францискан орденіне (әдетте францискандар деп аталады) қосылып, Лёвеннің Ескі университетінде және Прагадағы Карл университетінде білім алды. Эган Мехеленде (қазіргі Бельгия) кішігірім ордендерге, субдиакондыққа және диакондыққа қабылданды. Ол 1785 немесе 1786 жылдары Прагада дін қызметкері болып тағайындалды. Еуропада оқып жүргенде, неміс тілін жетік меңгерді. Францискан орденінде Эган жауапты лауазымдарға тез көтерілді. 1787 жылғы наурыз айында Ирландияның Мюнстер провинциясының костусы ("қорғаншысы") болып тағайындалды. Сол жылы ол Римдегі ирланд францискандарының үйі – Сант-Исидоро а Капо ле Кейстегі Римдік колледждің де костусы болды. Эган 1790 жылға дейін онда қалды, содан кейін Ирландияға оралып, Эннистің костусы болып тағайындалды. Ол 1787 немесе 1788 жылға дейін Ирландияда болды, содан кейін Америка Құрама Штаттарына сапармен барған болуы мүмкін. Ирландияда бірнеше жыл миссионерлік қызметтен кейін, 1802 жылы АҚШ-қа келді (немесе қайтып оралды).

Пенсильваниядағы діни қызметкер

Пенсильвания штатының Ланкастер қаласына жақын жердегі католиктердің шақыруын қабыл алып, Иган 1802 жылдың қаңтар айында Америка Құрама Штаттарына келді, Коньюаго шіркеуінде (Адамс округі) Луи де Барттың көмекші пасторы болып қызмет ету үшін. Сол жылы Ланкастерде штат заң шығарушы органы отырыс өткізген кезде, Иганның уағыздау қабілеттері туралы ақпарат Филадельфияға жетті, жақын арада осы қаланың Сент-Мария шіркеуінің париясы Балтимор епископы Джон Кэрроллға Иганды оларға жіберуді өтінді. (Ол кезде Балтимор епископы Америка Құрама Штаттарындағы барлық католик шіркеуінің билігін жүргізді.) 1803 жылы Иган Филадельфиядағы Сент-Мария шіркеуінің пасторларының бірі болды. Бұл оқиға Филадельфияда сары қызылшаның таралуымен бірге болды. 1793 жылғы Филадельфиядағы осы аурудың кең таралғанымен салыстырғанда бұл жағдай азырақ болғанымен, көптеген өлім-жітім болды, және Иган сол жылы көптеген жерлеу рәсімдерін өткізді – Сент-Мария шіркеуі 1803 жылдың маусым және қараша айлары аралығында 77 жерлеу рәсімін өткізді. 1804 жылы Иган Америка Құрама Штаттарында францискандықтар провинциясын құруға рұқсат алды, бұл сол кезде американдық миссияны бақылап отырған ирланд францискандықтарынан тәуелсіз болды. Екі жылдан кейін, бір парияшы Иганға Индиана округіндегі Сары өзеннің жағасындағы жерді, францискандық шіркеу құру үшін қалдырды. Орденнің кедейлік сертіне байланысты, Иган Кэрроллдан жерді өз атына тіркеуін сұрады. Иганның арманы іске аспады, өйткені ол жоспарланған шіркеуді салу үшін Еуропадан францискандықтарды тарта алмады. 1804 жылы Иган және Сент-Мария шіркеуінің қамқорлары хордың сапасын жақсарту мақсатымен ән салу мектебін ашты. Келесі жыл тағы бір сары қызылша індетімен өтті, және Иган Филадельфияның төрт католик шіркеуінің бірі – Сент-Жозеф шіркеуінің пасторы Джон Росситермен бірге науқастарға көмектесті. 1806 жылы олар үшінші шіркеудің париясымен, Киелі Үштікпен бірге жұмыс істеді, сары қызылшадан болған өлім-жітімдердің салдарынан жетім балалардың саны көбейгендіктен, жетімдер үйін құрды.

Тағдыр

АҚШ-та католиктер саны артып келе жатқандықтан, епископ Джон Кэрролл өзінің кең епархиясын басқаруға ыңғайлы аумақтарға бөлуді ұзақ уақыттан бері қалаған. 1808 жылдың 8 сәуірінде Рим папасы Пий VII Кэрроллдың өтінішін қабылдап, АҚШ-та төрт жаңа кафедра құрды және Балтиморды архиепископтық деңгейге көтерді. Жаңа кафедралардың бірі – Филадельфия епархиясы, оған Пенсильвания және Делавэр штаттары, сондай-ақ Нью-Джерсидің батыс және оңтүстік бөліктері кірді. Епархия құрылмас бұрын Кэрролл Эганды осы лауазымға ұсынуға ниеттенген еді, Римге хат жазып, Эганның "шын ниетті, білімді, діндар, зор қарапайымдылығымен ерекшеленетін, бірақ, мүмкін, қатаңдығы жетпейтін және істерді басқаруда тәжірибесіз" екенін жазған. Наполеон соғыстарынан туған қиындықтардың салдарынан Эганды тағайындаған папалық бұйрық 1810 жылға дейін АҚШ-қа жетпеді. Ол келген кезде Эган Балтимордағы Әулие Петр соборына барды, онда оны Кэрролл епископқа бекітті, оған Бенедикт Джозеф Флагет және епископтыққа тағайындалған, бірақ әлі киеленбеген Жан Луи де Шеверус көмектесті. Эган Филадельфиядағы өзінің соборы ретінде Әулие Марияны таңдады. Эганның қызметке кіріспес бұрын, Филадельфия католиктері шіркеуді епархиядағы жаңа мәртебесіне сәйкес кеңейту үшін қаржы жинауды бастады. Олар тағайындалғаннан кейін, жақын арада Америка шіркеуінің басшылары кеңесін өткізуді жоспарлады, бірақ шындығында, олар 1829 жылға дейін, Эган қайтыс болғаннан соң көп уақыт өткенде ғана кездесті.

Қамқоршылық туралы дау

Эганның епископтық дәрежеге көтерілуі американдық шіркеудегі бұрыннан бар қақтығысты – сенімгерлік мәселесін одан бетер күшейтті. Еуропада шіркеу мүлікке ие болып, дін қызметкерлері арқылы қауымдарын тікелей басқарды. Алайда, Америка Құрама Штаттарында католик шіркеулері көбінесе жер сатып алып, шіркеу ғимараттарын салған қарапайым адамдармен құрылған. Сондықтан, лайықты тұлғалар, тіпті Еуропадан келген дін қызметкерлері келгеннен кейін де, шіркеу ұйымдастырылуына қатысты дәстүрлі көзқарасты сақтады. Бұл даудың ұлттық сипаттамалары да болды, себебі неміс тілдес Киелі Үштік қауымы өздерінен біреуінің орнына ирланд епискобының тағайындалуына наразылық білдірді. 1811 жылы Киелі Үштік пасторы Мэрилендке жаңа қызметке кеткен кезде, ондағы сенімгерлер Эганның уақытша түрде ирланд дін қызметкері Патрик Кенниді қауымды басқаруға тағайындауына алаңдады, себебі неміс дін қызметкері табылғанша осы қызметті атқаруы тиіс болды (келесі жылы неміс дін қызметкері Францис Ролофф тағайындалды). Эганның бұл мәселе бойынша жүргізген зерттеуі сенімгерлердің Сент-Мэри шіркеуін бұрынғы пастор Роберт Хардингке, содан кейін оның мұрагерлеріне бергенін көрсетті, бірақ сенімгерлер мүліктік құқықтың шіркеу басшылығындағы олардың рөлін жойғанын санамады. 1811 жылы Эганның денсаулығы нашарлағандықтан, ол Сент-Мэри шіркеуіндегі екі дін қызметкерінің – Джеймс Харольд пен оның жүйесі Уильям Винсент Харольдтың көмегін қабылдады. Эган мен сенімгерлер дін қызметкерлерінің жалақысы туралы дауға одан әрі тартылып, бұл жағдай, мүмкін, 1812 жылғы соғыс басталғаннан кейін порт қаласындағы кемелерден түсетін табыстың төмендеуінен нашарлаған. Эган сондай-ақ Харольдтардың жағдайды нашарлататынына сенді, себебі олар Эганның өзінен де радикалды дін қызметкерлерін қолдайтын позицияны қабылдады және кіші Харольд Эганның көмекші епископы болып тағайындалуы үшін сызбалар жасады. Ол сенімгерлерге келісімге келуге шақырды және аға Харольдты алмастыру үшін өзінің туысын (сонымен қатар дін қызметкері) Ирландиядан әкелуді ұсынды. 1813 жылы Эган мен сенімгерлер татуласып, Харольдтарды қызметтен алуға бірлесіп шешім қабылдады, олар сол жылдың соңында отставкаға келісіп, Англияға көшуге келісті.

Өлім және жерлеу

Епископ пен сенімділер арасындағы негізгі даулар шешілсе де, кейбір жалақы мәселелері 1813 жылға дейін аяқталмай қалды. 1814 жылы Сент-Мэридегі жағдай нашарлап, бұрынғыларына қарағанда Еганмен жиі қайшылыққа түсетін жаңа сенімділер сайланды. Епархияның басқа аймақтарында Еган табысты болды. Шамамен 1811 жылы ол епархиясы бойынша ең ауқымды сапарын жасады, Ланкастер мен Коневаго қалаларында тоқтағаннан кейін Питтсбургке дейін батысқа қарай жол тартты. Ол католиктерге арналған жетімханаға қаржы жинауды жалғастырды және 1813 жылы Нью-Джерси штатының Трентон қаласында «Қасиетті Жүрек» атты жаңа шіркеу ашты, соның арқасында епархиядағы шіркеулердің саны 16-ға жетті. Еганның денсаулығы нашарлай берді және ол 1814 жылдың 22 шілдесінде қайтыс болды. 19 ғасырдың тарихшылары «Епископ Еган жүрек ауруынан қайтыс болды деуге болады» деген пікір білдірсе, заманауи өмірбаян жазушылар оның денсаулығының нашарлауын туберкулезбен байланыстырады. Еган Сент-Мэри шіркеуінің маңына жерленді. 1869 жылы Логан алаңында Әулие Петр мен Пауыл соборы салынғаннан кейін оның денесі сол жерден алынып, Филадельфия епископы Генри Конвеллдің қабірімен бірге криптке қайта жерленді. Пенсильвания штатының Фэрлес Хиллс қаласындағы Конвелл-Еган католик орта мектебі Еган мен оның ізбасарының құрметіне аталған.