Кіріспе

Сәулеттік элемент

Кезеңді басылым

Трансепт (екі жартытрансептпен бірге) – кез келген ғимараттың басты бөлігіне көлденеңінен келіп тірелетін бөлігі. Әсіресе крест тәрізді ("қосқан тәрізді") шіркеулерде, сондай-ақ романдық және готикалық христиан шіркеулерінің сәулеттік дәстүрлерінде трансепт – кемеге перпендикуляр орналасқан аймақ. Трансепттің әр жартысы жартытрансепт деп аталады.

Сипаттама

Ғимараттың трансептісі кеме бөлмесін киелі орыннан, апсиден, хордан, шейіттен, пресвитериден немесе киелі орыннан бөліп тұрады. Трансепттер басты кеме осін де, трансепті де тең бөліп тұратын кеменің қиылысынан өтеді. Төрт тірегінде өткел шпильді (мысалы, Солсбери соборы), орталық мұнараны (мысалы, Глостер соборы) немесе өткел күмбезін (мысалы, Сент-Пол соборы) ұстауы мүмкін. Алтарь әдетте шіркеудің шығыс жағында орналасқандықтан, трансепт солтүстік және оңтүстікке қарай созылады. Солтүстік және оңтүстік қабырғалары көбінесе тас торамамен әшекейленген боялған шыны терезелермен, мысалы, роза тәрізді терезелермен жабдырылады. Кейде базиликалар және олардан туындаған шіркеулер мен соборлардың жоспарлары трансептсіз салынған; кейде трансепттер жұптасқан шағын ғибадатханаларға дейін қысқартылған. Көбінесе трансепттер ғимараттың қалған бөлігінің қабырғаларынан әлдеқайда шығып, крест пішінін құрайды. Бұл жоспар латын кресті жоспары деп аталады, ал осы кеңейтімдер трансепттің "қолдары" деп белгіленеді. Грек кресті жоспары, барлық төрт кеңейтімнің ұзындығы бірдей болса, орталық құрылымды жасайды. Егер шіркеулерде тек бір трансепт болса, Першор аббаттығындағыдай, әдетте бұл аномалияның себебі тарихи апат, өрт, соғыс немесе қаржыландыру мәселесі болып табылады. Боведе тек шейіт пен трансепттер ғана сақталған; собордың кемесі 1284 жылы батыл көтерілген күмбездің құлауынан кейін ешқашан аяқталмады. Прагадағы Санкт-Витус соборында 19 ғасырда жаңа құрылыс науқаны басталғанға дейін тек хор мен оңтүстік трансепттің бір бөлігі ғана аяқталды.

Сөздің басқа мағыналары

"Трансепт" сөзі кейде үлкен басты дәлізді кесіп өтетін кез келген қосалқы дәлізді білдіру үшін қолданылады, мысалы, 1851 жылғы Ұлы көрмеге арналған Лондонның шыны мен темірден салынған "Кристалл Сәрайының" (The Crystal Palace) кесінді залдары немесе "трансепттері". Метро стансасында немесе осыған ұқсас құрылыста трансепт – бүйірлік платформалары бар станцияның платформалары мен жолдарының үстіндегі кеңістік, онда платформалар арасындағы көпір орналасқан. Көпірді жабық туннельдің орнына трансептке орналастыру жолаушыларға платформаларды көруге мүмкіндік береді, бұл тығыздық сезімін азайтады және бағдарлануды жеңілдетеді.