Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румынияның Бакау округіндегі муниципалитет
Municipality in Bacău County, Romania
Бакау (/UK/'/b//æ//k//aʊ/ BAKow, /US//b//ə/'/k//aʊ/ bəKOW, ; Bákó; Bacovia) – Румынияның Бакау округінің бас қаласы. 2021 жылғы халық санауы бойынша 136 087 тұрғыны бар Бакау, Румыниядағы 14-ші ірі қала. Қала Молдавия тарихи аймағында, Карпат тауларының етегінде және Бистрица өзені бойында орналасқан (Бұл өзен Бакаудың оңтүстігінде Сирет өзенімен қосылады). Гимеш жотасы Бакауды Трансильвания аймағымен байланыстырады.
Bacău (/UK/'/b//æ//k//aʊ/ BAKow, /US//b//ə/'/k//aʊ/ bəKOW, ; Bákó; Bacovia) is the main city in Bacău County, Romania. With a population of 136,087 (as of 2021 census), Bacău is the 14th largest city in Romania. The city is situated in the historical region of Moldavia, at the foothills of the Carpathian Mountains, and on the Bistrița River (which meets the Siret River about to the south of Bacău). The Ghimeș Pass links Bacău to the region of Transylvania.
Этимология
Ескі шіркеу славян құжаттарында Бако, Бакова немесе Баковия деп тіркелген қала атауы, ең болжамдысы, жеке есімнен шыққан. Бако немесе Бако есімді ер адамдар ортағасырлық Трансильванияда және 15 ғасырғы Болгарияда кездеседі, бірақ Виктор Спинейдің пікірінше, атаудың өзі түрік тіліне, мүмкін куман немесе печенег тіліне қатысты. Николае Иорга қала атауының венгр тілінде пайда болғанын (Аджуд және Саскут сияқты) айтады. Тағы бір теория бойынша, қала атауының славян тегі бар, оның бастауы протославян тіліндегі "бык" сөзі, яғни "тұлпар" немесе "еркек сиыр", осы аймақ мал өсіруге өте қолайлы болған; румын әліпбиінде "бак" деп жазылатын бұл сөз, Бакау атауының шығу тегі болуы мүмкін. Немец тілінде Бакау, венгр тілінде Бако, ал түрік тілінде Бака деп аталады.
The town's name, which features in Old Church Slavonic documents as Bako, Bakova or Bakovia, comes most probably from a personal name. Men bearing the name Bakó or Bako are documented in medieval Transylvania and in 15th century Bulgaria, but according to Victor Spinei the name itself is of Turkicmost probably of Cuman or Pechenegorigin. Nicolae Iorga believes that the city's name is of Hungarian origin (as Adjud and Sascut). Another theory suggests that the town's name has a Slavic origin, pointing to the Proto Slavic word byk, meaning "ox" or "bull", the region being very suitable for raising cattle; the term, rendered into Romanian alphabet as bâc, was probably the origin of Bâcău. In German it is known as Bakau, in Hungarian as Bákó and in Turkish as Baka.
Тарих
Молдавияның көптеген қалалық орталықтары сияқты, Бакау да су өтуге қолайлы болатын арнада пайда болды. Бакау орталығында (Куртеа Домнешка маңы) 6 және 7 ғасырларға жататын адам қоныстарының археологиялық дәлелдері табылды; бұл қоныстар 4 және 5 ғасырларға дейінгі ескі қоныстардың үстіне салынған. Мұнда табылған бірнеше ыдыстарда кресттермен әшекейленген, бұл тұрғындарының христиан болғанын көрсетеді. 10, 11 және 12 ғасырларда печенегтер мен кумандар Бистрица аңғарын бақылады. Колонистер қаланың дамуында маңызды рөл атқарды. Археологиялық қазбалардың нәтижесінде, 15 ғасырдың екінші жартысына жататын жер бетіне немесе жартылай көмілген тұрғын үйлер табылған, бұл венгрлердің 1345-1347 жылдары, аймақ Венгрия Корольдігінің билігінде болған кезде, аймаққа қоныстанғанын көрсетеді. Олар негізінен Бистрица өзенінің жазық жағалауларын мекендеген. Солтүстік Еуропада табылған 14 ғасырға жататын сұр керамиканың түрі, солтүстіктен келген неміс колонистерінің болғанын көрсетеді. Бастапқыда қала, өзеннің төменгі ағысындағы аймақ халқы жиі баратын тұрақты жергілікті базардың жанында орналасқан Рим-католик қауымына бағытталған. Қаладағы кеден үйі Ескі шіркеу славян тілінде krainee mîto ("шекарадағы кеден үйі") деп аталады, бұл Молдавияның Валахиямен шекарасына дейінгі соңғы кедендік бекет болғандығын көрсетеді. Құжаттағы мәліметтерге сәйкес, Бакаудың шолтузы, яғни қала тұрғындары сайлаған қала басшысы, кемінде тонау үшін қылмыскерлерді өлім жазасына кесуге құқылы болған, бұл Венгрия Корольдігінің патшалық қалаларына тән ерекше құқықтарға ұқсас. Осы құқық аймақ Венгрия Корольдігінің билігінде болған кезде қала тұрғындарына берілген болуы мүмкін. Александр Игі, қала төлейтін салықтың бір бөлігі ретінде жиналған балауызды жақын маңдағы Шығыс православиелік Бистрица монастырына сыйға тартқан. Оның бірінші әйелі Маргарет Бакаудегі Францискандық Қасиетті Мария шіркеуін салған болуы мүмкін. Сондай-ақ, хатта Богемия, Моравия және Венгрияда қуғын-сүргінге ұшыраған гуситтердің қалаға қоныстанғаны және Александр Игі оларға ерекше құқықтар бергені айтылады. 1439 жылы Бистрица монастырына Бакау кеден үйінен түскен кіріс берілді. 1435 жылы Молдавияның Стефан II (1433-1435 жж., 1436-1447 жж.) қала судьяларынан Брашов саудагерлеріне, Трансильвания сакстарының маңызды орталығына, кедергі келтірмеуді сұрады. 15 ғасырдан бастап унгуреньдер, яғни Трансильваниядан келген румындар, 1500 жылдан кейін православие шіркеуін салған базардың солтүстік жағындағы аймақты мекендей бастады. Ол Молдавияның Ұлы Степан III (1457-1504) кезінде қайта салынды және кеңейтілді, ол сонымен бірге оның ішінде православие шіркеуін тұрғызды. Осылайша, жергілікті князьдық резиденция 1500 жылдан кейін тасталды. Қала 15 және 16 ғасырларда бірнеше рет шабуылға ұшырады және қирады. Брашовтың кедендік жазбалары 1500 жылдан кейін Бакаудан Карпат таулары арқылы Трансильванияға өткен саудагерлердің азаз болғанын көрсетеді, ал олардың тауарларының құны жоғары болмады, бұл қала осы кезеңде құлдырап бара жатқанын көрсетеді. 17 ғасырдың басында Бакау епископтары қалада емес, Польша Корольдігінде тұратын поляк діни қызметкерлері болды. Олар тек ондық жинау үшін ара-тұра барып тұратын. Бірақ поляк епископы келісімге қарсы болды, ал Киелі орын оны ратификациялаудан бас тартты. 17 ғасырда шетелдік әскерлердің жиі шабуылдары мен татарлардың тонауынан кейін оның көптеген католик тұрғындары Бакауды тастап, Трансильванияға қашқан. Алайда 1851 жылы қаладағы католик қауымы әлі де мажар тілінде сөйлесіп, ән айтып, дұға ететін. Молдавиядағы алғашқы қағаз фабрикасы 1851 жылы қалада құрылды. Қала 1968 жылы муниципалитет болып жарияланды. және рекордтық суық температура 28 °C (18 °F) өлшенді, бұл айтарлықтай айырмашылық.
Similarly to most urban centers in Moldavia, Bacău emerged on a ford that allowed water passage. There is archaeological evidence of human settlement in the centre of Bacău (near Curtea Domnească) dating from the 6th and the 7th centuries; these settlements were placed over older settlements from the 4th and the 5th centuries. A number of vessels found here are ornamented with crosses, hinting that the inhabitants were Christians. Pechenegs and Cumans controlled the Bistrița valley during the 10th, 11th and 12th centuries. Colonists played a significant role in the development of the town. Archaeological finds, some surface or semi buried dwellings from the second half of the 15th century, suggest that Hungarians started to settle in the region after 1345–1347 when the territory was under the control of the Kingdom of Hungary. They mainly occupied the flat banks of the river Bistrița. Discoveries of a type of 14th century grey ceramic that has also been found in Northern Europe also suggests the presence of German colonists from the north. Originally the town focused around the Roman Catholic community that settled near a regular local market frequented by the population of the region on the lower reaches of the river. The customs house in the town is mentioned in Old Church Slavonic as krainee mîto ("the customs house by the edge") in the document which may indicate that it was the last customs stop before Moldavia's border with Wallachia. An undated document reveals that the șoltuz in Bacău, that is the head of the town elected by its inhabitants, had the right to sentence felons to death, at least for robberies, which hints to an extended privilege, similar to the ones that royal towns in the Kingdom of Hungary enjoyed. Thus this right may have been granted to the community when the territory was under the control of the Kingdom of Hungary. Alexander the Good donated the wax collected as part of the tax payable by the town to the nearby Eastern Orthodox Bistrița Monastery. It was most probably his first wife named Margaret who founded the Franciscan Church of the Holy Virgin in Bacău. The letter also reveals that Hussite immigrants who had undergone persecutions in Bohemia, Moravia, or Hungary were settled in the town and granted privileges by Alexander the Good. The monastery of Bistrița was also granted the income from the customs house of Bacău in 1439. In 1435 Stephen II of Moldavia (1433–1435, 1436–1447) requested the town's judges not to hinder the merchants of Brașov, an important center of the Transylvanian Saxons in their movement. From the 15th century ungureni, that is Romanians from Transylvania began to populate the area north of the marketplace where they would erect an Orthodox church after 1500. It was rebuilt and extended under Stephen III the Great of Moldavia (1457–1504) who also erected an Orthodox church within it. Thus the local princely residence was abandoned after 1500. The town was invaded and destroyed more than one time in the 15th and 16th centuries. The customs records of Brașov shows that few merchants from Bacău crossed the Carpathian Mountains into Transylvania after 1500, and their merchandise had no particularly high value which suggests that the town was declining in this period. From the early 17th century the bishops of Bacău were Polish priests who did not reside in the town, but in the Kingdom of Poland. They only travelled time to time to their see in order to collect the tithes. But the Polish bishop protested against the agreement and the Holy See also refused to ratify it. Due to the frequent invasions by foreign armies and plundering by the Tatars in the 17th century, many of its Catholic inhabitants abandoned Bacău and took refuge in Transylvania. But in 1851 the Catholic congregation in the town still spoke, sang, and prayed in Hungarian. The first paper mill in Moldavia was established in the town in 1851. The town was declared a municipality in 1968. and a record cold of 28 °C ( 18 °F) have been measured, which is a net difference of .
Саясат
Қаладағы жергілікті билік әкім мен жергілікті кеңес арасында бөлінеді. 1950-1968 жылдар аралығында қаламен Халық кеңесі (Sfatul popular) басқарды. Ол 1948-1950 жылдар аралығында қызмет еткен Жергілікті Уақытша комитеттің (Comitetul Provizori) орнын басты, бұл Халық Кеңестері туралы заңмен, №17/1949 реттелді.
The local authority in the city is split between the Mayor and the Local Council. Between 1950 and 1968 the city was governed by the Sfatul popular (People's Council). It replaced the local Provisional Committee (Comitetul Provizori), which functioned from 1948 to 1950, based on the Law of the People's Councils, no. 17/1949.
Көлік
Қала Бухаресттің солтүстігінде орналасқан. Оны Джордж Энеску халықаралық әуежайы қызмет көрсетеді, ол Румынияның астанасы Бухарестпен және Еуропаның бірнеше қалаларымен тікелей байланыс ұсынады. Бакау әуе қозғалысын басқару орталығы Еуропаның ең жұқ жүретіндерінің бірі болып табылады, себебі ол Таяу және Орта Шығыс пен Оңтүстік Азиядан Еуропаға және Атлантика арқылы өтетін рейстерді басқарады. Бакау теміржол станциясы (Гара Бакау) Румыниядағы ең жұқ станциялардың бірі; ол 500 нөмірі бар румын теміржолының негізгі магистраліне қосылған. Осылайша қала Румынияның басқа қалаларымен байланысты; теміржол станциясы Украина, Ресей және Болгариядан келетін халықаралық пойыздар үшін маңызды транзиттік аялдама болып табылады. Қала DN2 (E85) тас жолы арқылы Румынияның астанасы Бухарестке (оңтүстікке) және Сучава мен Яссы қалаларына (солтүстікке) қосылады. Еуропалық E574 тас жолы Трансильвания және Брашов қаласына маңызды жол болып табылады. Қала сонымен қатар бірнеше маңызды екінші дәрежелі ұлттық тас жолдардың қиылысында орналасқан, және болашақта Украина шекарасындағы Сиреттен Плоештиге (A3 тас жолымен қиылысы) дейін созылатын A7 автожолымен қызмет көрсететін болады. 2020 жылдан бастап бұл автожол Бакау айналма жолымен (Центура Бакау) қиылысады.
The city is about North of Bucharest. It is served by George Enescu International Airport, located at , which provides direct links with the Romanian capital, Bucharest, and with several cities in Europe. Bacău air traffic control centre is one of Europe's busiest, as it handles transiting flights between the Middle and Near East and South Asia to Europe and across the Atlantic. The Bacău railway station (Gara Bacău) is one of the busiest in Romania; it has access to the Romanian railway main trunk number 500. Thus the city is connected to the main Romanian cities; the railway station is an important transit stop for international trains from Ukraine, Russia, and Bulgaria. The city has access to the DN2 road (E85) that links it to the Romanian capital, Bucharest (to the South) and the cities of Suceava and Iași (to the North). The European route E574 is an important access road to Transylvania and the city of Brașov. The city is also located at the intersection of several national roads of secondary importance, and will be served in the future by the A7 motorway running from the border with Ukraine at Siret to Ploiești (junction with A3). As of 2020, this motorway intersects with the Bacău bypass (Centura Bacău).
Мәдениет
Бакауда мемлекеттік университет және бірнеше колледж бар. Румынияның екі көрнекті ақыны, Георге Баковиа және Василе Александри осы жерде дүниеге келген. Мұнда "Михаил Жора" атенеумі мен филармония оркестрі, сондай-ақ "Г. Баковиа" драма театры мен қуыршақ театры орналасқан. Әр жылғы Рождество маусымында Молдавияның қысқы дәстүрлер фестивалі өтіп, айналасындағы барлық аймақтардан халық шеберлерін біріктіреді. "Saloanele Moldovei" көрмесі және Бакауға жақын Тесканидегі Халықаралық суретшілер лагері Румыния мен шетелден келген маңызды суретшілерді жинап, көрме өткізеді. "Иулиан Антонеску" музей кешеніне кіретін жергілікті тарих мұражайында ежелгі Дакиядан табылған маңызды археологиялық заттар сақталған. Қалада сонымен қатар Виктор Анестин атындағы астрономиялық обсерватория да бар.
Bacău has a public university and several colleges. Two major Romanian poets, George Bacovia and Vasile Alecsandri were born here. The "Mihail Jora" Athenaeum and a Philharmonic Orchestra are located here, as well as the "G. Bacovia" Dramatic Theater and a Puppet Theater. Around Christmas every year, a Festival of Moldavian Winter Traditions takes place, reuniting folk artists from all the surrounding regions. The exhibition "Saloanele Moldovei" and the International Painting Camp at Tescani, near Bacău, reunite important plastic artists from Romania and from abroad. The local History Museum, part of the Museum Complex "Iulian Antonescu" has an important collection of antique objects from ancient Dacia. The city also has an astronomical observatory, The Victor Anestin Astronomical Observatory.
Яһуди қауымы
1772 және 1774 жылғы санақтарда 5 еврей отбасы тіркелді, 1820 жылғы санақтарда 108 отбасы тіркелді. 1852 жылғы санақ бойынша 504 еврей тұрғыны тіркелді. 1930 жылғы санақ 9424 еврей тұрғынын тіркеді. Еврей тұрғындары туралы алғашқы айғақтар 18 ғасырдың басында кездеседі. Шевра-Кадиша тізілімі 1774 жылдан басталады. Қоғамның алғашқы басшысы 1794 жылы аталды. 1857 жылы қауым ресми түрде мойындалды. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Бакаудағы еврейлер мен румындардың саны шамалас болды. 1930 жылғы санақ мәліметтері бойынша, ауылдық халқының бір бөлігі қалаға қоныс аударғаннан кейін, Бакауда өзін румын деп жариялаған 19 421 адам, еврей деп жариялаған 9424 адам, 822 венгр және 406 неміс тұрды. Бакаудағы алғашқы синагога 1820 жылы салынды. 1841 жылы Хабад хасидтік қозғалысын ұстанатын еврейлер тағы бір синагога салды. 1864 жылы Бакауда 14 синагога жұмыс істеді. Олардың ішінде Бура Вольф синагогасы, Терішілер синагогасы, Альтер Ионас синагогасы және Бақшашылар синагогасы ең танымалдары болды. "1880 жылы Бакауда 21 синагога мен дұға үйі болды. 1916 жылы Фром Айзиц, Альтер Лейб, Ицки Лейб Брилл, Липскани, Тайлорз Янг, Көлікшілер, Аяқ киімшілер синагогасы, Астық сатушылар, Құрылысшылар, Рабби Израиль синагогасы, "Сион бауырластығы" Снап синагогасы Саима Кофлер және Дер Мариеш СИЛ белсенді болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін кейбір синагогалар жабылып, ал кейбіреулері бұзылды. Кейбіреулері қайтыс болған раввиндердің немесе қауымға ықпалы бар адамдардың есімдерін алып жүрді: Висман синагогасы, Гаон Бетаэль Сафран синагогасы, Раввин Блан синагогасы, Давид Хершовичи синагогасы, Фильдерман синагогасы, Раввин Вахрамн синагогасы және Раввин Лан синагогасы. 2015 жылдың желтоқсан айында еврей қауымының жаңа кеңсесі 2 Эру Костель Мариус Хасан көшесінде ашылды.
The 1772 1774 Census registered 5 Jewish families, the 1820 Census registered 108 families. The 1852 Census registered 504 Jewish inhabitants. The 1930 Census registered 9424 Jewish inhabitants. The first mentions about Jewish inhabitants are from the beginning of the 18th century. The Register of Chevra Kadisha begins with the year 1774. The first leader of the Community is mentioned in 1794. The community was officially recognized in 1857. Before World War I, the number of Jews was almost equal to that of Romanians in Bacău. According to the 1930 census, after some of the village population was in town, Bacău had 19,421 who have declared are Romanian, 9,424 declared Jews, 822 Hungarians and 406 German. The first synagogue would be built in Bacău in 1820. In 1841 Jews who observe the Chabad Hasidic movement built another Sinagoga. In 1864 there were 14 functioning synagogues in Bacău. Among the most notable being Synagogue Burah Volf, Furriers Synagogue, Synagogue Alter Ionas and tanners. "In 1880, in Bacău we had 21 synagogues and prayer houses. In 1916 we were active following synagogues Froim Aizic, Alter Leib, Itzik Leib Brill, Lipscani, the Tailors Young, coachmen, Shoemakers Synagogue, Cerealista, masonry, Rabbi Israel Synagogue, "Brotherhood of Zion" Snap Synagogue Saima Cofler itself and Der Mariesches SIL. After World War I, some synagogues were closed and others were razed. Some carried the names of rabbis deceased or people in life who had influence on the community: synagogue Wisman, synagogue Gaon Bețael Safran, synagogue Rabbi Blane, synagogue David Herșcovici, synagogue Filderman, the synagogue rabbi Wahramn, and synagogue Rabbi Lan. In December 2015, the new headquarters of the Jewish community was opened at 2 Erou Costel Marius Hasan St.