Кіріспе
библиялық ғалым
американдық актер (1901–67)
Джеймс Говард Данн (2 қараша 1901, 1 қыркүйек 1967) – американдық актер, театр, кино және теледидар актері, сонымен қатар варьете артисі. Нью-Йорк қор биржасындағы брокердің ұлы, ол әкесінің фирмасында жұмыс істегенмен, көбінесе театрға қызығушылық танытқан. Paramount Pictures студиясының Лонг-Айленд студиясында түсірілген қысқа фильмдерде эпизодтық рөлдерде ойнады, сондай-ақ бірнеше театр труппаларында өнер көрсетті, нәтижесінде 1929 жылы Бродвей мюзиклі «Sweet Adeline»-де еркек басты рөлді сомдады. Бұл оның өнері киностудия басшыларының назарын аударды және 1931 жылы Fox Film оны Голливудпен келісімшартқа отырғызды. 1931 жылғы «Жаман қыз» фильміндегі дебютінен кейін ол бірден кассалық жұлдызға айналды және романтикалық драмалар мен комедиялардың бірнеше басты рөлдеріне ие болды. 1934 жылы Ширли Темплдің алғашқы үш фильмінде бірге ойнады. 1935 жылы, өзінің танымалдылығының шарықталу кезеңінде, ол студиямен жасасқан келісімшартын мерзімінен екі жыл бұрын бұзып, тәуелсіз актер ретінде жұмыс істеді. 1930 жылдардың соңында мюзиклдердің танымалдылығы төмендеген кезде, ол B класты фильмдерге түсірілді және жеке өмірінде алкоголизммен күресті. 1945 жылы бес жыл бойы ірі студияда жұмыс істемегеннен кейін, режиссер Элия Казан оны «Бруклинде ағаш өседі» (1945) фильміндегі Джонни Нолан рөліне – арманшыл, алкогольге тәуелді әке рөліне шақырды, бұл рөл үшін ол «Үздік қосалқы актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Алайда, «Оскар» оның кино мансабын ілгерілетуге көмектеспеді, бірақ ол Бродвей қойылымдарында рөлдер таба алды және теледидарда кейіпкерлік актер ретінде танылды. 1954 жылдан 1956 жылға дейін «Бұл керемет өмір» атты хит-ситкомда тұрақты рөлде ойнады және 1950 жылдардың басынан 1960 жылдардың ортасына дейін танымал телесериалдардың ондаған эпизодтарында қонақ ретінде пайда болды. 1960 жылы кино мен теледидарға қосқан үлесі үшін Голливудтың Даңқ аллеясында екі жұлдызбен марапатталды.
Ерте өмір
Джеймс Говард Данн 1901 жылғы 2 қарашада Манхэттенде дүниеге келген. Оның әкесі Ралф Х. Данн (шамамен 1875–1943) – Нью-Йорк қор биржасының мүшесі, анасы Джесси Л. Арчер (шамамен 1871–1946) болған. Ол олардың жалғыз баласы еді. Данн Нью-Йорк штатының Нью-Рошель қаласында өсіп, сол жердегі мектепке барып оқыды. Ол үш жыл бойы әкесінің брокерлік фирмасында жұмыс істеді. Сонымен қатар, Paramount Pictures студиясының Лонг-Айленд жеделтуінде қысқаметражды фильмдерде эпизодтық рөлдерге түсуге тырысты. Ол сол труппадағылардың арасында "жағымды, көңілді мінезімен" театр көрермендері арасында "өте танымал" болған. Нью-Йоркке оралғаннан кейін 1929 жылы Бродвей мюзикліндегі «Sweet Adeline» спектакліндегі басты рөлді ойнады, оның әріптесі – Хелен Морган. Бірнеше күннен кейін Данн Fox компаниясымен келісімшартқа отырып, Голливудқа көшті, бұл оған және әріптесі Салли Эйлерске «бір түндік даңққа» жол ашты. Los Angeles Times газеті Даннның танылуын «жеңіс» деп бағалап, «жақында осы қарапайым жас жігіт сияқты әсер қалдырған өнер болған емес, ол жағымды мінезінен бөлек, актерлік шеберлігімен де үлкен жетістікке жетті» деп жазды. Fox компаниясы бірден Данн мен Эйлерсті «Over the Hill» (1931), одан кейін «Dance Team» (1932), «Sailor's Luck» (1933) және «Hold Me Tight» (1933) фильмдерінде бірге түсірді. Данн сондай-ақ «Sob Sister» (1931), «Society Girl» (1932) және «Hello, Sister!» (1933) фильмдерінде басты рөлдерді ойнады. 1933 жылдың соңына қарай ол «Американың жақын досы» деп аталды.
Ширли Темплдің серіктесі
1934 жылы Дунн «Фокс» үшін жеті фильмде түсті. Олардың үшеуі алты жасар Ширли Темплдің кинодағы алғашқы үш рөлі болды. «Stand Up and Cheer!» фильмінде Дунн мен Темпл әке мен қыз рөлінде ойнайды, олар бір ән мен би нөмірін орындайды. Кішкентай қызға жаңа би үйретудің орнына, продюсерлер Темплден Дуннға оның би мектебінде үйренген степ биінің қозғалыстарын үйретуді сұрады. Олардың есте қаларлық өнер көрсетуі студия басшыларын дереу оларды «Baby Take a Bow» фильміне шақыруға итерді, бұл 1928 жылғы «Square Crooks» атты үнсіз фильмнің қайта түсірілімі еді. Темпл осы фильмде де Дуннның қызы рөлін ойнайды, ал фильмнің атауы «Stand Up and Cheer!» фильміндегі Дунн мен Темплдің әнінің аты болды. Олардың үшінші бірлескен жұмысы «Bright Eyes» фильмінде болды, ол Темпл үшін арнайы жазылған, ал Дунн бакалавр ұшқыш және Темплдің қайтыс болған әкесінің досы рөлінде ойнады, ол оны асырап алуға тырысады. Фильмде Темпл Дуннның кейіпкерінің ұшағында «On the Good Ship Lollipop» әнін орындайды. Ол сондай-ақ Дуннның оны өзіне теңдей қарағанын бағалады. Темпл олардың әр фильмінде бас рөлде болды, ал оның мансабы көп ұзамай Дунннікін басып өтті.
Карьерасының құлдырауы
Fox компаниясымен келісімшарт бойынша жұмыс істеген бес жыл ішінде Данн 30 фильмге түскен. 1936 жылы Данн Republic Pictures компаниясымен екі фильмге келісімшарт жасады, ал «Hearts in Bondage» фильмі студиядағы оның алғашқы басты рөлі болды. 1930 жылдардың соңында мюзиклдердің танымы төмендеген кезде Даннның мансабы құлдырады, себебі ол «орташа комедиялар мен мелодрамалар» сериясында рөлдер іздеді. «Take a Chance» (1933) фильмінде бірге жұмыс істеген Дороти Лидің айтуынша, Данн мен оның әріптесі Лилиан Рот түсірілім кезінде кезекпен мас болыпты. Ли былай деді: «Олар екеуі де есін жиғанда керемет адамдар еді. Бірақ ішімдік ішіп алғанда жұмыс істей алмайтын. Джимми есін жиған соң Лилиан мас болып кететін. Олардың айналысында мүмкіндігінше түсіріп жаттық, бірақ олардың бірге түсетін сахналары да болды, сондықтан оларды бір уақытта түсіру қиын болды. Сондықтан мен Нью-Йоркте күткеннен ұзақ қалдым». Джордж Уайттың 1935 жылғы «Скандалдар» фильмінің түсірілімі таңертеңгі уақытта басталды, бұл Данн мен актерлік құрамның көптеген мүшелерінің жиі ішімдік ішуіне байланысты болды. 1930 жылдардың соңы мен 1940 жылдардың басында ішімдік Даннның өнерін нашарлатқандықтан, ірі киностудиялар оны «жұмысқа жарамсыз» деп санады. 1940 жылы Данн Этель Мерменмен бірге «Panama Hattie» мюзиклінде 87 апталық көрсетілім үшін Бродвейге оралды, бұл көрсетілімге жағымды пікірлер айтылды. Данн 1944 жылы кино рөлдерін іздеу үшін Голливудқа оралды, бірақ тағы бір жолдан бас тартудан қорқып, бұл рөлге үміткер болмады. «The New York Times» газетінің Босли Кроутері Данн мен оның қызы Франсиді ойнаған Пегги Энн Гарнердің экрандағы керемет үйлесімділігін жоғары бағалады: «Кішкентай мисс Гарнер, қарапайым беті мен ұзын шашымен, Франси Нолан рөлін өмірге келтіреді. Ал Джеймс Данн оның әкесі Джонни Нолан рөлін терең сезімталдықпен сомдайды. Осы екі актердің ата мен бала арасындағы арманды құштарлықты бейнелеуі эмоцияның көркемдік көрінісіне айналады, бұл кереметтей әсерлі». 18-ші «Оскар» салтанатында Данн өзінің рөлі үшін «Үздік екінші пландағы актер» сыйлығын жеңіп алды. Алайда, «Оскарды» жеңіп алғаны оның кинодағы перспективасын жандандырмады, актерлік жұмыстар да көп ұзамай келді. Ол Микки Рунимен бірге «Killer McCoy» (1947) фильмінде алкогольге тәуелді әке рөліне оралып, мақтаулы пікірлер алды. Оның соңғы фильмдік рөлі он жылға жуық уақыт бойы христиандық киноиндустриясы үшін түсірілген «Ғажайып өмір» (1951) атты қысқа фильмде болды. Данн 1960 жылдары төрт фильмде түсті, соның ішінде «The Bramble Bush» (1960) фильмінде алкогольге тәуелді рөлде ойнады. Ол Бродвейге жетпей тұрып қойылымнан шығып кетті. 1951 жылы Данн Норвич жазғы театрында «Саудагердің өлімі» пьесасында Вилли Ломан рөлін ойнады.
Little Miss Garner, with her plain face and lank hair, is Francie Nolan to the life. And James Dunn plays her father, Johnny Nolan, with deep and sympathetic tenderness. In the radiant performance by these two actors of a dreamy adoration between father and child is achieved a pictorial demonstration of emotion that is sublimely eloquent. At the 18th Academy Awards ceremony, Dunn won the Academy Award for Best Supporting Actor for his performance. Winning the Oscar, however, did not revive his film prospects, and acting jobs were slow in coming. He returned to the role of an alcoholic father in Killer McCoy (1947) opposite Mickey Rooney, to complimentary reviews. His last film performance for nearly a decade was in the short film A Wonderful Life (1951), produced for the Christian film industry. Dunn appeared in four films in the 1960s, including another role as an alcoholic in The Bramble Bush (1960). he left the production before it reached Broadway. In 1951, Dunn played Willy Loman in Death of a Salesman at the Norwich Summer Theater.
Теледидар мансабы
1949 жылы Данн теледидарда кейіпкерлік актер ретінде жаңа бағытқа бет бұрды. 1962 жылы «Follow the Sun» эпизодында толық макияж және костюммен клоун рөлін ойнап, 1934 жылғы «Bright Eyes» фильмінен «On the Good Ship Lollipop» әнін орындады. 1963 жылы ол Бобби Райделл басқаратын музыка тобының менеджер-жүргізушісі П. Дж. Каннингхэм рөлінде ойнады, бірақ «Swingin' Together» атты пилоттық телешоу жобасы іске аспады.
Экран тұлғасы мен танылуы
Дэнннің күлімсіреуі, "күндей жарқын", "ойымен толған" және "тартымды" деп сипатталған, көбінесе оның артықшылығы ретінде ерекше аталып өтілді. "Аркадия трибьюн" газеті Даннның күлімсіреуі "Уэльс принцінің күлімсіреуінен үлгі алған" делінген. 1930 жылдардағы Голливудтың шарықталу кезеңінде Данн өзінің "ұқыпты сыртқы келбетімен және жастық шаруалығымен" танымал болды. Associated Press Даннның кейінгі экрандық бейнесін "әйелдер аналық сезіммен үйленетін, жақсы ниетті адам" деп сипаттады.
Жеке өмір
Оның жұлдызды деңгейге көтерілгеніне қарамастан, Данн "өзгермеген және мейірімді" деп сипатталды. 1950 жылдары Данннің асырап алған ұлы Билли Пикпен ойнаған Калифорния штатының Малибу қаласының тұрғыны Пит Хейнс Даннды "жерге жақын және кездескен әр адамға достықпен қараған" деп есіне алады. Данннің юмористик сезімі көбінесе байқалатын. 1936 жылғы кезекті жылды тойлау үшін ол өзіне ең жақсы ұсыныс жіберген әйелге 50 доллар сыйлық, ал екінші орынға 25 доллар сыйлық жариялады. Ол барлығы 10 000 өтінім алды және бірінші жүлдені Оклахома штатының 20 жасар тумасы, оған төрт беттік өлең жазған әйелге берді. Данн екінші жүлдені Оңтүстік Африканың Форт-Бьюфорт қаласынан келген әйелге берді және екінші орынға ие болған үш американдық әйелге сыйлықтар жіберді. Жұмыстан тыс уақытында Данн гольф ойнауды және ұшағымен ұшуды ұнататын. 1940 жылға қарай Данн 750 сағатқа жуық ұшқан.