Кіріспе

Ирландиялық ғылыми фантастика жазушысы (1926–2011)
канадтық жүзуші

2005 жылы Американың ғылыми фантастика және фэнтези жазушылары қауымдастығы Маккаффриді 22-ші Ұлы шебер деп тағайындады, бұл фэнтези және ғылыми фантастика жазатын әдебиеттегі тірі жазушыларға жыл сайын берілетін награда.

Өмір және мансап

Энн Маккаффри Массачусетс штатының Кембридж қаласында Энн Дороти (туған тегі МакЭлрой) мен полковник Джордж Герберт Маккаффридің үш баласының екіншісі болып дүниеге келді. Оның екі бауыры болды: Хью ("Мэк", 1988 жылы қайтыс болды) және Кевин Ричард Маккаффри ("Кеви"). Оның әкесі ирланд және ағылшын тегінен, ал анасы ирланд тегінен шыққан. Ол Стюарт Холл (Вирджиния штатының Стаунтон қаласындағы қыздарға арналған интернат) мектебіне қатысып, Нью-Джерси штатының Монт-Клэр қаласындағы Монт-Клэр орта мектебін бітірді. 1947 жылы ол Рэдклифф колледжін славян тілдері мен әдебиеті мамандығы бойынша үздік дипломмен бітірді. Ол да музыка, опера және балетке қызығушылық танытты. Олардың үш баласы болды: Алек Энтони, 1952 жылы туған; Тодд, 1956 жылы туған; және Джорджан ("Джиги", Джорджан Кеннеди), 1959 жылы туған.

Жазушы

Маккаффри 1950 жылдары екі әңгіме жариялаған. Біріншісі ("Жарысқа еркіндік", шетелдіктер жүктілеген әйелдер туралы) 1952 жылы ұлы Алекке жүкті болған кезде жазылған. Ол Science Fiction Plus журналында 100 долларлық сыйлыққа ие болды. Оның екінші әңгімесі "Мұнарадағы ханым" журналында жарияланды. Фантазия және ғылыми фантастика редакторы Роберт П. Миллс оны шығарды, ал редактор Джудит Меррил "Жылдың ең үздік ғылыми фантастикасы" үшін қайта басылымға алды. Маккаффри: "Ол бұл әңгімені өзі жалғыз қалуды тілегенде ойлады, ақ сүйектен жасалған мұнарадағы ханым сияқты", - деді. Джудит Меррил Маккаффриді ұзақ жылдар бойы әдеби агенті болған Вирджиния Киддпен таныстырды және оны Милфорд жазушылар семинарына шақырды (оған ол көп рет қайтып келді), онда қатысушылар әрқайсысы сынға алу үшін әңгіме әкелді. 1959 жылы Милфордтағы алғашқы семинарынан кейін ол "The Ship Who Sang" әңгімесін жазды. Әңгіменің соңында ғарыш кемесі Хелва өз адам серігі үшін "Соңғы салтанат" әнін орындады. Он жылдар өткен соң Маккаффридің ұлы Тодд оны "әкесіне арналған жоқтау әні" деп атады. 1994 және 2004 жылдар аралығындағы сұхбаттарында ол оны ең жақсы және сүйікті әңгімесі деп санады. "Мен оған өзімнің көп күш-жігерімді салды: өзімді және 1954 жылы әкемнің өлімін қабылдаудағы қиындықтарымды, сондай-ақ қиын некедегі мәселелерді". Содан кейін Маккаффри тағы екі "Кеме" әңгімесін жазды және өзінің алғашқы романын бастады. Оның "Қайта жаңғырту" (1967) туралы мотивациясын еске алғанда, ұлы оның: "Мен бұрыштағы әлсіз әйелдердің шетелдіктермен күресіп жатқан жігіттеріне қарап отырудан шаршадым. Мен олармен бірге соғысқа түсер едім немесе оларды барынша күшпен тепкілеуге тырысар едім", - дегенін айтты. Маккаффри оған жалғас қажет емес екенін түсіндірді, себебі ол "s f әңгімесінде ақылды, аман қалған әйелді басты кейіпкер ретінде көрсету мақсатына қызмет етті". 1969 жылғы Дунадағы шешімі (оны ол "Тодд Джонсонға, әрине!" деп арнады), ұлы оның аудиторияда болған кезде төртінші сыныптағы мектеп спектаклінде дауысын төмендетуді қадағалағанын еске алды. Бұл "адамдардың тым қатты сөйлегені үшін әлеуметтік шеттетілетін, тым көп адамдар бар планета" туралы Дуна әңгімесіне бастама болды. Дунадағы қоныс аударушы, сөйлеуші балаға баға жетпес талант сыйланған. Маккаффри Ирландияда жылдам жұмыс істеді, 1971 жылға қарай "Dragonquest" және Dell үшін екі готикалық роман, "Мерлиннің белгісі" және "Қорқыныш сақинасы" жарық көрді. "Ақ айдаһар" үшін келісімге келгеннен кейін (Баллантайнмен "түпнұсқа трилогияны" аяқтады), оның жазуы тоқтап қалды. Келесі бірнеше жылда отбасы Дублин аймағында бірнеше рет көшіп, көбінесе бала күтіміне төленетін ақы мен аз авторлық гонорарлардың есебінен күнкөрісін табуға тырысты. Жастарға арналған кітаптар нарығы маңызды мүмкіндік берді. Редактор Роджер Элвуд антологиялар үшін қысқа үлестер іздеді, ал Маккаффри Меноллидің Перн әңгімесін бастады. Ол "The Smallest Dragonboy" әңгімесі үшін 154 доллар және кейін "The Crystal Singer" болып табылатын төрт әңгіме тапсырды. Лондондағы Futura Publications баспасы оны балалар үшін динозаврлар туралы кітаптар жазуға келісім берді. Atheneum Books редакторы Жан Э. Карл ғылыми фантастикаға көбірек әйел оқырмандарды тартуға тырысты және "Перннің басқа бөлігіндегі жас әйелдер үшін әңгіме" сұрады. Маккаффри Меноллидің әңгімесін "Dragonsong" ретінде аяқтады және 1976 жылы жарық көргенге дейін жалғасы үшін келісімшарт жасады. Менолли туралы әңгімелер "Harper Hall Trilogy" ретінде "Dragonsinger: Harper of Pern" және "Dragondrums" әңгімелерінде жалғасады. Atheneum компаниясымен келісімге келгеннен кейін ол үй сатып ала алды (оны сатып алған айдаһарлардың құрметіне "Dragonhold" деп атады). Оның ұлы 20 жылдан кейін "алғаш Пернде айдаһарларды босатты, содан кейін өзінің айдаһарларымен босатылды" деп жазды.

Аждаһалар

Перннің алғашқы әңгімесі "Вейр іздеу" 1967 жылы Джон В. Кэмпбелл "Analog Science Fiction and Fact" журналында жарияланды. Ол 1968 жылғы "Хьюго" сыйлығын үздік повесть үшін жеңіп алды, дауыс беруге жыл сайынғы Дүниежүзілік ғылыми фантастика конвенциясының қатысушылары қатысты. "Вейр іздеу" жас әйел Лессаның, аналық драконның туған кезде онымен телепатиялық байланыс орнатып, драконшыға айналуы және Вейр қауымына жетекші болуы туралы айтады. "Драконшы" патшайым дракон Рамоттың өсуін және Лесса мен Рамоттың оқуын зерттейді. Редактор Кэмпбелл "[ғарыштан келген қауіпті] жіпке қарсы дракондардың шайқасын көргісі келетінін" сұрады, сондай-ақ уақыт саяхатын ұсынды; Маккаффри екі ұсынысты да енгізді. Үшінші әңгіме "Крак-тозаң, қара тозаң" жеке жарияланбады, бірақ алғашқы Перн романы ("Аждаһа ұшы", 1968 жылы "Ballantine Books" баспасынан шыққан) осы үш әңгіменің біріктірілген нұсқасы болды. Агент Вирджиния Кидт және редактор Бетти Баллантайн оның жалғасы "Dragonquest" үшін кеңес және көмек көрсетті. 1970 жылы Ирландияға көшуге дейін роман жартылай аяқталған (және тағы бір жалғастыру туралы келісімге қол қойылған) еді. Баллантайн да, әріптес жазушы Андре Нортон да мутант ақ дракон туралы ұсыныстар жасады. Оқырмандар алғашқы трилогияның аяқталуын ұзақ күтті. 1974-1975 жылдары Жаңа Англия ғылыми фантастика қауымдастығы Маккаффриді жыл сайынғы конвенцияға (Boskone) құрметті қонақ ретінде шақырды (бұл оқиға орнында сатуға арналған повестьтің жариялануын қамтыды). Ол "Ақ драконның" бірінші бөлімі болатын "Ертеректе" атты повесть жазды. "Ақ дракон" алғашқы екі Перн кітабының жаңа басылымдарымен бірге, Майкл Уилан салған мұқаба суреттерімен жарық көрді. Бұл әйел жазушының "New York Times" бестселлер тізіміне енген алғашқы ғылыми фантастикалық кітабы болды, ал мұқаба суреті Уиланның баспасынан әлі де шығып тұрады. Суретшілер мансаптарындағы табыстары үшін бірлесіп мақталады.

Ынтымақтастықтар

Маккаффри ұлы Тодд Маккаффри және Элизабет Энн Скарбороумен бірлесіп жұмыс істегені туралы: «Мен өзімнің күшіммен ғана әңгіме айтуға ниеттенсем, бірақ менің ынтымақтастықтарымда жақсы қолдау тапқанымды айта алмаймын». Пернмен Тоддтың бірлескен жұмысында ол көбінесе «ұсыныстар жасаған немесе пікір алмасатын адам болған».

Жіктеу

1987 жылдың тамызында Locus: ғылыми фантастика және фэнтези саласындағы журнал, абоненттер арасында жүргізілген сауалнама нәтижесінде, Перн романдарының сегізінен екеуін "барлық уақыттағы ең жақсы фэнтези романдар" тізіміне енгізді; Dragonflight 9-шы, ал The White Dragon 23-ші орынды иеленді. Locus тізіміне сын айтқан Дэвид Прингл оларды "шын мәнінде фэнтези емес, ғылыми фантастика" деп атады және Маккаффриді ғылыми фантастиканың планеталық роман жанрының "басты өкілі" деп сипаттады. Маккаффри өзінің көптеген туындыларын ғылыми фантастика деп есептейді және "Мені 'фэнтези' жазушысы деп атағанда, олардың сөзін кесіп тастаймын" дейді. Перн кітаптарының барлығын ғылыми фантастика деп қарастыруға болады, себебі Перн отарлаушылары дракондарды генетикалық инженерия арқылы жасаған. Ол ғылым туралы: "Мен жаңалықтарды қадағаламаймын, бірақ өзімді және ғылымды түсіндіру қажет болғанда, кез келген саланың сарапшысын табамын" деді. Астроном Стивен Берд ғылыми мәселелерде көмектесіп тұрды, ал Маккаффри репродуктивті биолог Джек Коэннің еңбегін бірнеше рет мойындады. Энн Маккаффридің ғылыми фантастикалық әйгілілік залына енгізілген сипаттамасында оның жанры "фэнтезинің стилі мен құралдарымен боялған болса да, ғылыми фантастика" деп қорытынды жасалған, ал оның беделі "романтикалық, құштарлықпен толы, әсіресе жасөспірім қыздар аудиториясын қызықтыруға және оларға түсінікті болуға арналған оқиғалардың авторы" ретінде танылған. Маккаффри 2000 жылы: "Менің кітаптарымда оқырмандардың жас немесе жыныс бойынша басым тобын көрсететін демографиялық деректер жоқ. Аждаһалардың танымалдығы шексіз!" дейді. Бұрынғы кезде жағдай басқаша еді:

Мен 50-ші жылдардың соңы мен 60-шы жылдардың басында ғылыми фантастика жазуды бастадым, сол кезде оқырмандардың көп бөлігі ер адамдар еді. Олардың көзқарастары көне болған. [Әйелдер] ғылыми фантастика мен фэнтези оқып, әдебиетті әйел жазушылардан іздеді. Менің әңгімелерімде олармен байланыса алатын және байланысқан кейіпкерлер мен тақырыптар бар еді. Мен редакторлар мен баспагерлермен ешқандай қиындыққа тап болған жоқмын. Мен еркек оқырмандарды менің жұмысымды қабылдауға және қызығушылық танытуға көндіруде қиындықтарға тап болдым. 1999 жылы Америка кітапханалар қауымдастығы Маккаффриге жасөспірімдерге арналған шығармашылығы үшін 11-ші Маргарет А. Эдвардс сыйлығын табыс етті. Кітапханашылар оған "жасөспірімдер мен ересектерге арналған 50-ден астам роман" жазғанын айтты және 1968-1979 жылдары жарық көрген жеті кітабын "жасөспірімдер әдебиетіне елеулі және ұзақ мерзімді үлес" еткені үшін атап өтті: The Ship Who Sang (1969) және алғашқы алты Перн кітабы (кейде "түпнұсқа трилогия" және "Харпер Холл трилогиясы" деп аталады). Панель төрағасы "Маккаффридің адамның жеке және эмоционалдық қажеттіліктеріне назар аударуы бүгінгі жасөспірімдердің қоғамда өз орнын табуға ұмтылуын көрсетеді" деп мәлімдеді.

Сезімтал планеталар федерациясы ғаламшары

Маккаффридің бірнеше сериясы (және оның кітаптарының жартысынан астамы) "Біріккен саналы планеталар" ("Федерация" немесе "FSP") басқаратын әлемде өрбиді. Перннің тарихы Федерациямен байланысты болғанымен, Маккафрей оны әңгіме үшін ғана фон ретінде пайдаланды және оның әртүрлі "әлемдерін" бір ғаламның бөлігі деп есептемеді.

Перн сериясының Аждаһалар

МакКэффридің ең танымал туындылары – Перннің Аждаһа салт аттылары сериясы. Жер және басқа планеталардан келген отарлаушылар жұлдызаралық соғыстардан қашу үшін Пернге (алғашқы зерттеу тобының есебінде «Параллель Жер, ресурстар мардымсыз» деген аббревиатурамен белгіленген) ондаған жылдық ғарыш саяхаты жасағанда, олардың жаңадан құрылған қоғамына Ұя деген ақылсыз организм қауіп төндіреді. Ол «аштық жаңбыр» сияқты төмен түсіп, барлық органикалық затты жоқ етеді. Алғашқы экспедициядан аман қалғандар жергілікті, отты тыныс алатын, қанатты жорғалаушылардың генетикалық инженериясы арқылы «аждаһаларды» жасап, оларды өздігінен көбейетін қару ретінде пайдаланады. Олар аспандағы осы организмді жоюға арналған. Перннің Аждаһа салт аттылары кітаптарының көп бөлігі планета отарланғанынан шамамен 2500 жыл өткеннен кейін өтеді. Осы кезде қазіргі технологиясы төмен, егіншілікпен айналысатын қоғам жаңа қиындықтармен бетпе-бет келеді. Олар ежелгі қауіптен қорғану үшін телепатиялық байланыстағы аждаһарлар мен салт аттыларына тәуелді және олардың ұзақ уақыттан бері ұмытылған тегі қайтадан ашылады.

"Брейн & Браун Шип" сериясы

Brain & Brawn Ship сериясы жеті романнан тұрады, олардың тек біріншісі (бұрын жарық көрген бес әңгімеден құрастырылған) МакКэффридің өзі жазған. Бұл сериядағы әңгімелер "қабық адамдар" немесе "Милар" деп аталатын кейіпкерлердің басынан кешетін оқиғаларды қамтиды. Олар нәресте кезінде (ауру немесе туа біткен кемшіліктердің салдарынан) өмірді сақтау жүйесіне тікелей қосылуға мәжбүр болған. Дене сезімдері мен қозғалыс жүйкелері компьютерге қосылғандықтан, олар жұлдыз кемелерін басқарады (немесе колониялардың әкімшілері болады), колонияны немесе кемені өз денелерінің бір бөлігідей сезінеді. Олар осы жұмысты білім мен техникалық жабдықтары үшін төленген қарызын өтеу үшін атқарады және қарыз төленгеннен кейін тәуелсіз жұмыс істейтін агенттерге айналады. Милардың адамдар арасында еркін қозғала алмауына байланысты, олар "Браундар" деп аталатын серіктестермен жұптасады, оларға түрлі дағдыларды (соның ішінде Ми серіктерін қорғауды) үйретеді. Екі-үш жастан асқан адамның қабыққа айналуы мүмкін емес деп есептелген. Бірақ "Кеме іздегенде" жеті жасында төрт мүшесін қозғалта алмай қалған адам осы ережені бұзған. Бұл кітаптар Crystal Singer кітаптарындағы оқиғалармен бір ғаламда өтеді; Brainship Brawn жұптасулары сол серияның екінші және үшінші томдарында да кейіпкерлер ретінде кездеседі.

Кристалл сериясы

Бірінші кітап (және трилогияның біріншісі) – «The Crystal Singer» (1982) 1974–1975 жылдары жарияланған төрт әңгімеден құрастырылған. «Кристалл әнші» сериясы Баллибран планетасы төңірегінде өрбиді. Планета бетіндегі қауіпті симбиоздық организмге байланысты, тұрақты биологиялық қауіп-қатер саяхат шектеулері сақталған Баллибран көптеген сала үшін құнды кристаллдардың маңызды көзі болып табылады, сонымен қатар ФСП-ның ең бай (және ең жабық) ұйымдарының бірі – Гептит гильдиясының ордасы. Гептит гильдиясы барлық үміткерлерге (әсіресе ән арқылы кристалл өндіруді көздейтіндерге) есту және дауыс бойынша абсолютті, мінсіз дыбыс қабілетін талап етеді. Баллибранның ауа райы болжаусыз және қауіпті болғандықтан (Баллибранның жел дауылы ашық кристаллды диссонанстық, саңырау қылатын дауыспен «айқайтады»), Гептит гильдиясына жаңа мүшелерді белсенді түрде іздеуге тыйым салынған.

Coelura сериясы

"Келура" қоршаған ортаны жоқтап салу тақырыбын зерттейді, себебі бағалы жануар оның торы үшін тоқыған жібі үшін ауланып, құрып кетуге жақын келеді. Лейди Кейсса Келураны қорғау мен әке-шешесіне деген міндеттемелерін орындаудың арасында таңдау жасауы керек. "Нимишаның кемесі" осы ғаламдағы оқиғаларды қамтиды, онда Бірінші отбасылардың әйелі кеме құрылысшысы болады және сынақ барысында оның кемесі құрт тесігіне түсіп қалады. Жақын мандағы планетаны зерттеу кезінде ол бірнеше жыл бұрын осындай тағдырға ұшыраған кеме экипажының қалған мүшелерімен және жаңа, саналы түрмен танысып, достық қарым-қатынас орнатады.

Ирета

Ирета сериясы (Интернет-спекулятивтік фантастика дерекқорына сәйкес) 1978 жылдан 1991 жылға дейін жарық көрген бес романнан тұрады, алғашқы екеуі Маккаффридің "Динозаврлар планетасы" кіші сериясы ретінде, ал келесі үш романы Маккаффри мен оның әріптестерінің "Пираттар планетасы" атымен жазылған. Олардың ортақ сюжеттік негізі бар, кейбір кейіпкерлер мен оқиғалар байланысты. "Динозаврлар планетасы" және оның жалғасы Ирета планетасындағы Барлау және бағалау корпусының командасының әрекеттерін баяндайды, олар динозаврларды кездестіретінін күтпеген. "Пираттар планетасы" сериясында FSP-дегі жағдай нашарлайды: пираттар ғарыш жолдарына шабуыл жасайды. Иретада аман қалғандар ғарыш пираттарының шабуылдарынан құтқарылғандармен бірігіп күш біріктіреді.

Таланттар әлемі

"Таланттар әлемі" (Интернет-спекулятивтік фантастика дерекқоры тізімінде) екі серияны қамтиды: "Талант" және "Мұнара мен Ұя". Олардың барлығы ортақ ойдан шығарылған негізге құрылған. Барлығы МакКэффри жазған сегіз кітап телепатия және телекинез қабілеттеріне ие адамдардың жұлдызаралық қоғамның қалыпты жұмыс істеуі үшін маңызға ие бола түсу тарихын айтады.

Дуна

Екі өркениет шамалы айырмашылығы бар жағдайға түсіп қалды – тым көп, жалқау халық және саналы шетелдіктермен трагикалық тарих – және кездейсоқ түрде бір планетаны отарлауға тырысады. Адамдардың білмейтіні, олар шаруа жандар деп жаңылысқан халықтар өздерінен техникалық тұрғыдан жоғары деңгейде (және адамдар туралы ешқандай қате түсінікке берілмейді). Кітаптар Сезімтал планеталар федерациясы құрылғанға дейін өтеді; осы серияда басқарушы орган – "Біріккен планеталар".

Петейби ғаламы

Петейби әлемі МакКэффри мен Элизабет Энн Скарборо жазған екі трилогияны қамтиды («Пауэрс» және «Петейбидің егіздері»).

Barque Cat сериясы

Бұл серияда ғарышпен саяхаттайтын Барк Мысықтары және олардың телепатиялық байланыс арқылы байланысқан ерекше адамдары бар жаңа әлем енгізіледі.

"Азаттық" сериясы

"Азаттық" сериясы (немесе "Каттени тізбегі") 1970 жылғы бір қысқа әңгімеден және 1995-2002 жылдар аралығында жазылған төрт "Азаттық" романынан тұрады.

Акорна ғаламы

"Акорна Ғалам сериясы" 1997 және 2007 жылдар аралығында жарық көрген он романнан тұрады: жетісі кейде "Акорна" деп, ал үші кейде "Акорнаның балалары" деп аталады. Серияда галактикааралық кеншілер тобы бір мүйізді жануар сияқты сырт келбеті мен көзге көрінетін сиқырлы қабілеттері бар құпия шетелдік бала табушыны (немесе табылған баланы) қабылдап алады. Алғашқы екеуін МакКэффри мен Маргарет Болл, ал қалғандарын МакКэффри мен Элизабет Энн Скарборо жазған.

Басқа жұмыстар

Маккаффри екі әңгімелер жинағын, бірнеше махаббат романдарын және жасөсперімдерге арналған фантастикалық туындыларын да жариялаған. Оның ғылыми-популярлық еңбектерінің ішінде екі аспаздық кітап және айдаһарлар туралы жалпы кітап бар.