Кіріспе

Американдық физиолог (1874–1965)

Джозеф Эрлангер (5 қаңтар 1874 – 5 желтоқсан 1965) – американдық физиолог, еңбегі нейроғылым саласында белгілі. Герберт Спенсер Гассермен бірге ол бірнеше түрлі жүйке талшықтарын анықтады және әрекеттік потенциалдың жылдамдығы мен талшықтың диаметрі арасындағы байланысты орнатты. Осы жетістіктері үшін 1944 жылы физиология және медицина саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды.

Өмірбаян

Эрлангер 1874 жылдың 5 қаңтарында Сан-Францискода, Калифорнияда дүниеге келген. Оның отбасы еврей болған, ал ата-анасы Вюртемберг корольдығынан (Германия) көшіп келген және Калифорнияда алтын асыру кезінде танысқан. Жозеф ата-анасының жеті баласының алтыншысы еді. 1895 жылы ол Берклидегі Калифорния университетінің химия ғылымдары бакалаврын бітірді. Содан кейін 1899 жылы Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы Джонс Хопкинс медицина мектебінде медицина докторы дәрежесін алды, онда сыныпта екінші орынға ие болды. Бітіргеннен кейін Эрлангер Уильям Ослердің жетекшілігімен Джонс Хопкинс ауруханасында интерн болып жұмыс істеді және физиология зертханасындағы жұмыстармен айналысты. Эрлангер мектепте ас қорыту және метаболизм туралы лекциялар оқыды. Эрлангердің кардиологияға да қызығушылығы болды, әсіресе атриумнан қарыншаға қоздырудың қалай жүретініне және Артур Хиршфельдермен бірге зерттеулер жүргізді. Эрлангер жаңа типтегі сфигмоманометрді жасап, патенттеді, ол қолқа жүйке артериясынан қан қысымын өлшеуге мүмкіндік берді. 1901 жылы Джонс Хопкинс медицина мектебінде жұмыс істеген кезде Эрлангер иттердің ас қорыту жүйесі туралы мақала жариялады. Бұл мақала Джонс Хопкинс медицина мектебінің физиология профессоры Уильям Генри Хауэллдің назарына ілікті. Хауэлл Эрлангерді профессордың көмекшісі қызметіне тартты. Эрлангер 1906 жылға дейін доцент болып тағайындалды. 1906 жылы Эрлангер Висконсин университетінің Мэдисон қаласындағы физиология кафедрасының алғашқы меңгерушісі лауазымын қабылдады. 1910 жылы ол Сент-Луистегі Вашингтон университетінде профессорлық қызметке өтті; Сент-Луис лауазымы Эрлангерге жобалары үшін көбірек қаржы ұсынды. Эрлангердің Висконсиндегі бұрынғы студенті Герберт Спенсер Гассер көшкеннен кейін көп ұзамай Эрлангердің зертханасына қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде екеуі шок әсерін зерттеуге үлес қосты. Осы жұмыстың аясында Эрлангер жануарлар моделінде His шоғырын қысып, тартып, жүрек блогын тудыра алды. 1922 жылы олар бұқа бақасының семіздік нервінің әрекет ету потенциалын күшейтіп, нәтижелерін American Journal of Physiology журналында жариялады. Эрлангердің неврологияға қызығушылығының кенеттен өзгеруіне себептер белгісіз, өйткені ол кардиология саласында кеңінен танымал болған. Эрлангер 1922 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының және 1927 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. Эрлангер мен Гассер төмен вольтажбен жұмыс істеуге қабілетті Western Electric осциллоскопын өзгерте алды. Бұл өзгерістерге дейін нейрондық белсенділікті өлшеудің жалғыз әдісі электроэнцефалограф болды, ол тек кең ауқымды электрлік белсенділікті ғана көрсетуге болатын. Осы технологияның көмегімен олар әрекет потенциалдары екі фазада жүзететінін байқады: бастапқы күшті өсім (алғашқы күшті өсім), содан кейін кешіккен күшті өсім (потенциалдың баяу өзгеруі). Олар нейрондардың әрқайсысының өзіндік қоздырғыштық қабілеті бар көптеген түрлері бар екенін анықтады. Осы зерттеулер нәтижесінде олар әрекет потенциалының жылдамдығы жүйке талшығының диаметріне тура пропорционалды екенін анықтады. 1931 жылы Гассер Корнелл университетінде лауазымға өтті, осымен серіктестік аяқталды. 1944 жылы олар осы жаңалықтары үшін медицина немесе физиология саласындағы Нобель сыйлығын алды. 1965 жылдың 5 желтоқсанында Сент-Луис қаласында жүрек ауруынан қайтыс болды. Сент-Луистегі Джозеф Эрлангер үйі 1976 жылдың 8 желтоқсанында ұлттық маңызы бар тарихи ескерткіш ретінде тағайындалды. 2009 жылдың 22 қаңтарында Халықаралық астрономиялық одақ Айдың кратеріне оның есімін берді.