Кіріспе

Американдық кісі өлтіруші (1936–2001)

Генри Ли Лукас (23 тамыз 1936 – 12 наурыз 2001), сонымен қатар «Жасырын құрылысшы» (Конфессиялық кісі өлтіруші) деп те белгілі, американдық сотталған кісі өлтіруші. Лукас 1960 жылы анасын, ал 1983 жылы тағы екеуін өлтіргені үшін сотталды. Ол түрмеде отырғанда Техас рейнджерлері мен басқа да құқық қорғау органдарына шамамен алты жүзге жуық басқа кісі өлтіруді мойындап, сериялық кісі өлтіруші ретінде танымал болды. Көптеген ашылмаған істер оның мойындауы мен Лукасқа ресми түрде тағылған қылмыстар негізінде жабылды. Лукас он бір адамды өлтіргені үшін айыпталып, кейін Дебра Джексон болып танылған белгісіз құрбанмен жасалған бір қылмыс үшін өлім жазасына кесілді. «Даллас Таймс Геральд» газетінің жүргізген тергеуі Лукастың мойындаған көптеген кісі өлтірулерін оның істеуі мүмкін емес екенін көрсетті. Рейнджерлер өз жұмыстарын қорғағанмен, Техас штатының Бас прокуроры Лукастың жалған мойындаулар жасаған аңызшы екеніне қорытынды жасады. 1998 жылы Лукастың өлім жазасы өмір бойына бас бостандығынан айыруға ауыстырылды. Кейін Лукас әкесін өлтіргенін мойындауын қоспағанда, барлық мойындауларын алдап айтқанын мәлімдеді. 2001 жылы жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болды. Лукастың ісі Техас рейнджерлері бөлімінің беделіне нұқсан келтірді, полиция тактикасын қайта қарауға және жалған мойындаулар мүмкіндігі туралы хабардарлықты арттыруға себеп болды. Тергеушілер, Лукас сияқты, жазадан қашқан адамдарды қылмысты мойындауға итермелейтін стейк, коктейль және теледидар сияқты қарапайым ыңғайлылықтарды ескермеді. Сондай-ақ тергеушілер Лукасқа «есін жаңарту» үшін іс материалдарын қарауға рұқсат берді, бұл оған қылмыскерге ғана белгілі фактілерді білуді көрсетуді жеңілдетті. Полиция сұхбаттарды жазбағандықтан, сұраққа жауап берушілер Лукасқа қанша ақпарат бергенін анықтау мүмкін болмады.

Өмірбаян

Генри Лукас 1936 жылы 23 тамызда Вирджиния штатының Блэксбург қаласында бір бөлмелі үйде туылған тоғыз баланың ең кішісі болып, ата-анасы Нелли Виола Лукас (1888-1960) және екі аяғы ампутияланған Андерсон Лукас (1901-1951) болды. Лукастың әкесі жүк пойызының апатынан екі аяғынан айырылғаннан кейін "Аяқсыз" деген лақап атпен танылды. "Әкем ештеңе істеген жоқ", - деді ол кейін. "Ол тек қана қарындаштарды сатқан". Лукастың сегіз жасында анасы оны ағаш тақтаймен ұрып, үш күн комада қалдырды. Лукастың сол көзіне он жасында ағаларының бірі пышақпен соққан кезде инфекция пайда болды. Анасы бірнеше күн бойы жарақатын ескермеді, бірақ мұғалім оның көзіне болаттан жасалған билеушімен соққы берді, сонда көздің бұрышы жарылды; оны хирургиялық жолмен алып тастау керек болды және ол шыны протезбен ауыстырылды. Лукастың анасы жезөкше болған, ол баласын өзінің клиенттермен жыныстық қатынасқа түсетінін көруге мәжбүрлеген. "Менің есімде қалған алғашқы оқиға - анамның үйде басқа ер адаммен бірге жатқан кезі, ол мені оны көруге мәжбүр етті", - дейді Лукас. "Мен тек қарап тұра алмадым. Мен артымды бұрып, үйден шығып кеттім, содан кейін ол мені ұрды, өйткені мен оны бақыламадым". Нелли оны кейінірек ерлер мен әйелдерге де сатқышы болуы үшін, жұрт алдында cross dress кигізіп қоятын. Ақырында, Лукастың мұғалімдері екі жақ киім киюге наразылық білдірді, соттың шешімі бойынша бұл жағдайға тоқтам салынды. 1951 жылдың 24 қазанында Лукастың әкесі ішімдікке салынып, ішімдік ішіп, есеңгіреп қалғаннан кейін, қарлы дауыл кезінде есінен танып, гипотермиядан қайтыс болды. Көп ұзамай, алтыншы сыныпта оқып жүргенде, Лукас мектепті тастап, үйінен қашып кетеді. Жасөспірім кезінде Лукас өзінің жарты ағасымен жыныстық қатынасқа түсіп, малмен жыныстық қатынасқа түседі. 1954 жылы 10 маусымда Лукасты Вирджиния штатының Ричмонд қаласында және оның айналасында оннан астам ұрлық жасағаны үшін айыптап, төрт жылға бас бостандығынан айырды. 1957 жылы қашып кетіп, үш күннен кейін қайтадан тұтқындалып, 1959 жылы 2 қыркүйекте босатылды. Бернсли 1951 жылы наурыз айында Вирджиния штатының Линчбург қаласындағы автобус аялдамасынан жоғалып кетті; Лукас 1984 жылы 15 ақпанда оны өлтіргенін мойындады. Лукастың айтуынша, ол оны Вирджиния штатының Линчбург қаласына жақын жерде жинап алды. Ол өзінің жыныстық қатынасқа түсуден бас тартқаннан кейін және ұтылмас зорлау әрекетіне қарсылық көрсеткеннен кейін, ол оны өлтіріп, денесін Вирджиния штатының Харрисбург қаласына жақын шалғайдағы орманды аймаққа көміп тастады. "Бұл мені қатты қорқытты", - деді Лукас. "Мен 14 жасымда бірінші қызды өлтірдім. Мен өзім көріп жүрген жыныстық қатынасты көргім келді". "Мен оған тым қатты ойнауға мәжбүр болды", - деді ол. "Анамның соққысын көрудің қысымы мен сезімдерімнің әсері басымнан өтіп, мен оны төзе алмадым". Кейіннен Лукас бұл мәлімдемесін қайтарып алды. Бёрнсли ешқашан табылған жоқ.

Ана өлтіру

1959 жылдың соңында Лукас Мичиган штатындағы Текумсеге барып, жартылай қарындасы Опал Ретта Дженнингспен бірге тұра бастады. Осы шамада ол түрмеде хат алмасып жүрген Стелла Кертиске үйленуге ниеттенді. Лукастың 71 жастағы анасы Нелли Виола Лукас Рождествода оны зиярат келіп, ұлының болашақ әйелін мақұлдамады және ол қартайғанда оған күтім жасау үшін Вирджиния штатының Блэксбург қаласына қайтып оралуын талап етті. Ол бас тартқан соң, олар жиі дауласып отырды. 1971 жылдың желтоқсан айында ол 15 жастағы қызды қарумен қорқытып ұрлауға тырысқаны үшін төрт-бес жылға сотталды. Ол сонымен қатар, қару ұстағаны үшін мерзімінен бұрын бостандықтан айырылды. Жазасын өтеу кезінде ол отбасылық дос және туысының әйелі Бетти Кроуфордпен жақын қарым-қатынас орнатты, ол оған хат жазып тұрған. 1975 жылдың тамызында түрмеден шыққаннан кейін ол Мэриленд штатының Порт-Депозит қаласына көшіп, Кроуфордқа үйленді және 1975 жылдың 5 желтоқсанында Пенсильванияда оның екі қызымен бірге тұра бастады, содан кейін саңырауқұлақ шаруашылығында жұмыс істеді. Олардың некесі 1976 жылы Бетти Генридің қыздарын зорлағанын айыптағаннан кейін ажырасып кетті. 1979-1981 жылдары Лукас пен Тул бірге шатыр жабу компаниясында жұмыс істеді. Лукастың айтуынша, осы кезеңде олар автокөлік тоқтатып, көмек сұрағандарды, секс-жұмыскерлерді және көшпенділерді нысанаға алған бірнеше штатты қамтыған қылмыстық әрекеттерге қатысты. Ол сондай-ақ, Тул құрбандарын айқышқа шегелеп өлтіріп, содан кейін оларды пісіріп жегенді ұнататынын мәлімдеді. Қамалғаннан кейін олар түрме телефоны арқылы адам жеушілік туралы әңгімелесіп жатқанда ұсталды. "Мен олардан қанды құйып алуды қалай жақсы көретінімді есіңде ме?" - деп сұрады Тул Лукастан. "Барбекю соусымен болса, ет сияқты дәмді." Пауэлл кейде олармен бірге саяхаттап, тіпті Лукас пен Тулге әлеуетті құрбандарды іздеуге көмектескен болуы мүмкін. Олар Техас штатының Стоунбург қаласында орналасқан "Дінаят үйі" деп аталатын діни қауымда болды. Алайда Пауэлл Флориданы сағынып, дауласуға бейім болды. Ол жоғалып кеткен кезде Лукас оның Техас штатының Боуи қаласындағы жанармай құю станциясында кеткенін мәлімдеді. 1983 жылдың 10 маусымында Лукас Техас рейнджері Фил Райан ұстады, оның қылмыстық құралды заңсыз иеленгені үшін айыпталды. Түрмеде ол шерифке хат жазды: "Мен соңғы 10 жылдан бері адам өлтіріп келемін, бірақ маған ешкім сенбейді. Мен осылай жалғастыра алмаймын. Мен сондай-ақ, сүйген жалғыз қызымды өлтірдім". Кейін ол Пауэлл мен Ричті өлтіргенін мойындады және полицияны олардың дене қалдықтары деп санайтын жерлерге жетеледі, бірақ сот-медициналық сараптама нақты нәтиже бермеді және сот медициналық сарапшысы олардың екеуін де анықтап шыға алмады. Лукас Пауэллді 1982 жылдың 23 тамызында Техас штатының Дентон қаласының шетіндегі далаға шақырып, кеудесіне пышақ ұрғандығын, оның денесімен некрофилия жасағандығын, содан кейін денесін бөліп, басын кесіп, дене мүшелерін шашыратып тастағандығын айтты. 1982 жылдың 16 қыркүйегінде Техас штатының Рингголд қаласында Лукас Ричті Беккиді іздеуге шақырып, лагерьде оны өлтірді. Ол оның кеудесіне пышақпен соғып, өлгеннен кейін кеудесіне кері айқыш сызығын салып, денесімен некрофилия жасады, содан кейін денесін дренаж құбырына тықты. Лукастың тергеуге қатысуы оның басқа қылмыстарды мойындауына сенімділік әкелді. Лукас кейіннен қатысқан жоқ деп мәлімдеді, бірақ Пауэлл мен Ричті өлтіргеніне көпшілік келісім білдірді. Түрмеде төрт күн өткен соң Лукас Пауэлл мен Ричті өлтіргені үшін сотта кінәлі деп танылды, бірақ содан кейін жүзден астам қосымша кісі өлтіргенін мәлімдеді. Құқық қорғау органдарымен сұхбаттасқанда Лукас көптеген шешілмеген кісі өлтірулерді мойындады. Лукастың 28 шешілмеген кісі өлтіру туралы мойындауына нақты дәлелдер бар деп есептелді, сондықтан Техас мемлекеттік қауіпсіздік департаментінің директоры Джеймс Б. Адамс Лукас арнайы тобын құрды. Сұхбаттасу таспалары Лукастың сұхбат берушілердің реакциясын оқып, айтқандарын өзгертіп, оның мойындауларын құқық қорғау органдарына белгілі фактілерге сәйкес келтіретінін көрсетті.

Тазалықтан айырылды

Журналист Хью Айнсворт және басқалар Лукастың мәлімдемелерінің рас екендігін The Dallas Times Herald газетінде жарияланған мақалалар үшін тергеді. Олар Лукастың полиция оған таңдаған қылмыстарды жасау үшін бір ай ішінде 13 жылдық Ford станциялық вагонымен қанша қашықтық жүруі тиіс екенін есептеді. 1985 жылғы сәуірде жарияланған осы мақаладан кейін топтың кемшіліктері анықталды, соның салдарынан құқық қорғау органдарының пікірі олардың қылмыстар ашылғаны туралы мәлімдемелеріне қарсы бұрыла бастады. Лукас туралы есептің көп бөлігі Лукастың мойындаған кісі өлтірулерінің толық уақыт кестесіне арналды. Есеп оның мәлімдемелерін оның қайда болғаны туралы сенімді, расталатын дереккөздермен салыстырды; нәтижелер жиі оның мойындауына қайшы келді, осылайша ол мойындаған көптеген қылмыстарға қатысқандығына күмән тудырды. Техас штатының бас прокуроры Джим Маттокс: "Лукас жүздеген кісі өлтіргенін мойындағанда, оны қадағалап отырғандар бұл алдауды тоқтату үшін ештеңе жасамады. Біз кейбір шенеуніктер жазбалардан шығарып тастау үшін 'істерді жапқан' деген ойға жететін ақпаратты таптық" деп жазды.

Түрмеге қамау және өлім

Ақырында Лукас Пауэлл мен Ричпен бірге анасын өлтірген он бір адамды өлтіргені үшін сотталды. Ол 1979 жылғы Хэллоуин күні Уильямсон округінде денесі табылған, сол кезде "Қызғылт шешкілер" деп аталған белгісіз әйелді өлтіргені үшін өлім жазасына кесілген болатын, бірақ ол күні Флорида штатының Джексонвилл қаласында жұмыс істегенін көрсететін уақыт тізімі болғандықтан. Оның жасырын айғақтары іс материалдарынан алынғандығы анықталғаннан кейін өлім жазасы тоқтатылды, оны оқуға берген еді. 1998 жылы сол кездегі губернатор Джордж Буш жазаны өмір бойына түрмеге қамауға өзгертті. 2001 жылдың 12 наурызында сағат 23:00-де Лукас 64 жасында жүрек жеткіліксіздігінен түрмеде қайтыс болды. Ол Хантсвилл, Техас штатындағы капитан Джо Берд зиратында жерленген.

Әр түрлі пікірлер

Лукастың сенімі оның дәлдіксіздігінен зардап шекті: бастапқыда ол алпыс адамды өлтіргенін мойындады, кейін бұл санды жүзден асып, полиция қабылдаған бірнеше жүз құрбанға дейін өсірді, ал содан кейін алты жүз деді, бұл оған сенбеуге әкелді. ДНК сараптамасы Лукастың күдікталған құрбандарының жиырмасын өлтірмегенін растады. Ол күдікталған үш мыңнан астам кісі өлтіру ісінің ішінде, полиция екі жүзден астам істі оның жасағанына сенді. Дегенмен, "Мен сериялық кісі өлтіруші емеспін" деген сияқты жоққа шығаруларына қарамастан, ол Американың ең көп кісі өлтірген серийлі кісі өлтірушісі ретінде танылды. Кейбіреулер Лукастың көптеген кісі өлтіруге жауапты екеніне сенуді жалғастыруда. Криминолог Эрик Хики Лукаспен бірнеше рет сұхбаттасқан және ол шамамен қырық адамды өлтірген болуы мүмкін деген қорытындыға келген аты-жөні аталмаған "тергеушіні" келтіреді. Бұл мәлімдемелерге көп сенім көрсетілмеді, іске қатысқан заңгерлер бұл талаптарды растаудан бас тартты. Раянның командасы Лукасқа қол жеткізуге рұқсат берген тәжірибелі Техас рейнджері Лукастың көбінесе өтірік айтқанын байқағанын, бірақ оның кінәлі екенін көрсеткен жағдай болғанын айтты. "Ол өзі жасаған жоқ қылмысты мойындауға тырысқанын есімде, бірақ тағы бір кісі өлтіру ісі болды, егер ол бізді сол кісі өлтірілген жердегі аң аулау тұрағына жеткізбесе, мен сіздің арқаңызды сүйемін. Ол мұны қалай білгенін түсінбедім, мен оған айтпадым. Менің ойымша, соны істеді ол."

Сотталды

Жалпы алғанда, Лукас он бір адамды өлтіргені үшін кінәлі деп танылды, оның ішінде Виола Лукас, Бекки Пауэлл және Кейт Ричтің өлімдері болды. Лукастың тағы сегіз құрбаны былай болды: 26 жасар мектеп мұғалімі Линда Джейн Филлипс 1970 жылдың 8 тамызында Техас штатының Даллас маңындағы Ричардсон қаласында, Кауфман округіндегі ата-анасының үйіне қайтып келе жатып жоғалып кетті. Оның денесі 10 тамызда табылған. Ол 26 пышақ жарақаты алған және зорталған. Лукас кісі өлтіруді мойындады және ол Филипстің көлігін таңғы сағат 2:30 шамасында жолдан шығарып жібергенін айтты. Содан кейін Лукас оны қарумен өз көлігіне отырғызып, киімдерін шешіп, тамағына, кеудесіне және ішкі ағзаларына пышақ сұқты. 1976 жылдың 3 тамызында патрульдік полиция қызметкері Клеми Эверетт Кертистің денесі Батыс Вирджиния штатының Хантингтон қаласының сыртындағы орманды аймақта, оның патрульдік машинасының жанында қолдары байланысқан күйі табылған. Оған бір рет кеудесінен оқ атылған. Лукас Тулмен бірге Кертисті өлтіргенін мойындады. 18 жасар Лили Перл Дарти 1977 жылдың 11 қарашасында Харрисон округіндегі жанармай құю станциясында Лукаспен бірге көлікке отырып, кейін зорталған және басына оқ атып өлтірілген. Оның шіріген денесі үш аптадан кейін Техас штатының Маршалл қаласының солтүстігіндегі орманды аймақта табылған. Белгісіз болған кезде "Қызыл шұлық" деп аталған 23 жасар Дебра Луиза Джексонның 1979 жылдың 30 немесе 31 қазанында Джорджтаун қаласында, Техас штатында өлтірілгені күдік тудырады. Оның денесі тек лақап атынан шыққан қызыл шұлықтарымен жалаңаш күйінде табылған. Ол өлімге ұшырағаннан бірнеше сағат бұрын қайтыс болған деп есептеледі. 1981 жылдың 26 сәуірінде Лукас 17 жасар бала күтуші Диана Линн Брайанттың Браунфилд қаласындағы (Техас штаты) пәтеріне ұрлық мақсатымен кірген. Содан кейін ол пысқырдың сымын кесу үшін өзімен бірге алып жүрген пышақты алып, Брайантты пышақтап өлтірген. Диананың әкесі Лукастың мойындауына қанағаттанды және іс жабылды. 65 жасар Гленна Фэй Биггерс 1982 жылдың 20 желтоқсанында Техас штатының Хейл округінде көршісімен табылған. Оның ішкі ағзаларына қасап пышағы, ал тамағына шанышқы соғылған. Лукастың айтуынша, ол оның үйіне кіріп, өлтіріп, 180 доллар ұрлаған. 1983 жылдың 17 наурызында 26 жасар Лаура Мари Пурчэйс Техас штатының Монтгомери округіне жақын Лейг-Лайн жолының жанындағы орманды аймақта өлген күйде табылған. Пурчэйс 5 наурызда Хьюстоннан жоғалып кеткен. Денсаулық сақтау министрлігінің сараптамасы оның зорталғанын және өлімге ұшырағанын көрсетті. 2008 жылы ДНК-тестілеу Лукастың Пурчэйс ісіндегі күдікті екенін жоққа шығарды. 2021 жылы оның өлтірілуіне тағы бір адам айыпталды. 1983 жылдың 16 сәуірінде 16 жасар Лора Жан Донез Хьюстон қаласында (Техас штаты) мектептен қашып кетіп, енді көрінбеді. 1983 жылдың 18 сәуірінде мұнай кеншісі Монтгомери округінің (Техас штаты) орманды аймағында ағаш кесу жолының жанында өрт жанып жатқанын көрген. Донез зорталған, ұрып-сапалданған, басы жараланған және денесі өртенген. Лукас Донезді өлтіргенін мойындап, полицияны оның денесі табылған жерге жетеледі.

Күдіктілер

Лукастың мойындаған жағдайларының көбі ақталды немесе толығымен жалған екені дәлелденді, бірақ оның өзі де, Тул да нақты айғақтарға сүйене отырып, бірнеше әйелдің өліміне қатысты күдікті болып қана қоймай, сенімді де саналады. Олардың екеуі де күдікпен қаралатын жағдайлар төмендегідей: 1977 жылдың 27 маусымында детективтер Делавэр штатының Таунсенд қаласының сыртындағы Олд Юнион Черч Роудтағы орманды аймақта 50 жастағы Мари Петри Хайзердің дене қалдықтары табылғаннан кейін шақырылды. Ол басына күшті соққы алған және шабуыл жасаушыға қарсы тұрған. Лукас сол кезде Хейзердің денесі табылған Мэриленд штатының Элктон қаласында тұрған. Тергеушілер Лукастың жазғандары қылмыс орнындағы іздермен ұқсас екенін анықтады. 45 жастағы Стелла Эллен Маклин 1978 жылдың 7 ақпанында Небраска штатының Скоттсблуфф қаласындағы бір мейрамханадан жоғалып кетті. 1978 жылдың 15 сәуірінде оның басы жоқ денесі Вайоминг штатының Платте округінде, 25-ші тас жолдың жанында табылды. Ол зорланып, өлтірілген, ал оның басы табылған жоқ. 1984 жылдың қыркүйегінде Небраска штатындағы Скоттс-Блафф округінің шерифінің тергеушісі Джим Ларсон Стелланың өлімі туралы Лукастан сұрақ қойды. Ларсон Лукастың жауабын тексеру үшін оған қасаң сұрақтар қойды, бірақ Лукас Маклинды өлтіргенін растайтын маңызды куәліктер келтірді. 40 жастағы Джанет Ли Кэллиз 1978 жылдың 15 қарашасында Небраска штатының Гранд-Айленд қаласындағы 80-ші тас жолдың жанындағы "Сандбар" барында соңғы рет көрінді. 1984 жылы Лукас Кэллизді өлтіргенін мойындап, ол мен Тул Кэллизді өлтіріп, денесін "Гранд-Айлендтің солтүстік жағы мен Оңтүстік Дакота шекарасының арасында" жерлегенін айтты. Лукас Кэллиз туралы жеке есімдерді еске түсірді, мысалы оның үш баласы болғанын. 19 жасар Шерил Анн Шерер 1979 жылдың 17 сәуірінде сағат 11:45-те Миссури штатының Скотт-Сити қаласындағы Роудс Роудс насос станциясындағы өзін-өзі қызмет көрсететін бензин стансасында жұмыс істеп тұрғанда соңғы рет көрінді. Туль мен Лукас екеуі де Шерер жоғалып кеткен кезде жақын жердегі жас әйелді өлтіріп, ұрлағанын мойындады. Шерер сол кездегі аймақта жоғалып кеткен жалғыз қыз болды, Лукас полицияға оның суретін көрсеткен кезде керісінше айтқанмен. Шерердің жоғалып кеткен кезде Миссури штатының Скотт-Сити қаласында Тулдың туған інісі мен туған сіңлісі, сондай-ақ Лукас пен Тулдың болғандығы дәлелденді, бірақ оларға қарсы айыптау үшін жеткілікті дәлел табылған жоқ. 1981 жылдың 29 қазанында Техас штатының Иола қаласындағы тас жол жұмысшысы белгісіз әйелдің денесін тапты. Өлімнің себебі - басына келген соққы. Граймс округінің белгісіз қызы деп аталған құрбанның денесі пластик қапқа оралған еді. Лукас оны өлтіргенін мойындап, ол құрбанды Солтүстік Каролина штатының Дарем қаласынан сол аймаққа әкелгенін және оның аты "Шерил" болуы мүмкін екенін мәлімдеді. Содан кейін ол оны тұншықтырып өлтірді, ал Тул оны дөңгелек темірмен ұрып өлтірді. Ол полицияны оның денесі табылған жерге жетеледі.

Медиа

Лукас ісі туралы бірнеше кітап жазылған. Оның мойындауы негізінде төрт көркем фильм түсірілді: «Сериалдық кісі өлтірушінің мойындауы» (1985); «Генри: Сериалдық кісі өлтірушінің портреті» (1986), онда басты рөлді Майкл Рукер ойнады; «Генри: Сериалдық кісі өлтірушінің портреті, ІІ бөлім» (1996); және 2009 жылғы «Дрифтер: Генри Ли Лукас» фильмі. 1995 жылы екі деректі фильм шықты: «Сериалдық өлтірушілер» және «Генри Ли Лукас: Мойындаушы кісі өлтіруші». 2019 жылы Netflix тергеудің кең ауқымды салдарына арналған бес бөлімді деректі фильмді – «Мойындаушы кісі өлтіруші» сериалын жариялады.