Кіріспе

Ресейде туған француз суретшісі және дизайнер (1892-1990) Роман де Тиртофф (23 қараша 1892 – 21 сәуір 1990), «Эрте» (өзінің әдептерінің французша айтылуынан: ɛʁte) псевдонімімен танымал, Ресейде туған француз суретшісі және дизайнер. Ол 20-шы ғасыр суретшісі және дизайнер, сән, әшекейлер, графика, костюм, сондай-ақ кино, театр, опера үшін декорациялар мен интерьер дизайны салаларында жұмыс істеген.

Ерте өмір

Тиртов Роман Петрович Тыртов (Роман Петрович Тыртов) Санкт-Петербургте 1548 жылы әулеттік тамыры 1548 жылға дейін, татар ханы Тыртовқа дейін жететін мәртебелі отбасында дүниеге келді. Оның әкесі Петр Иванович Тиртов Ресей флотында адмирал болып қызмет еткен. Ертеде Ерте театр немесе би саласында мансап жасауға қызығушылық танытты. Бірақ кейіннен, жылдар өткен соң еске алғандай, бисіз де өмір сүре алатынына көз жеткізді, алайда сурет салу және дизайнға деген құштарлығынан айырыла алмайтынын түсінді.

Мансап

Demoiselle à la balancelle – Ертенің бірінші мүсіндерінің бірі, тіпті алғашқысы болуы мүмкін; ол 1907 жылы 15 жасында Парижде оқып жүргенде жасалған. Бұл жұмыс оның басқа мүсіндеріне қарағанда әлдеқайда жай, бірақ бәрібір модерн стилінде. Ерте бұл жұмысты тым қарапайым және қызығусыз деп санағандықтан, ол оның ресми өмірбаяннамасына енбеген, бірақ артқы жағындағы картюшта үшбұрыш ішінде «ERTE PARIS 1907» деп жазылған. 1910–12 жылдары Ромен Парижге дизайнерлік мансапты қуу үшін көшті. Парижде ол 1933 жылы қайтыс болғанша князь Николас Орусовпен бірге өмір сүрді (17 желтоқсан 1879 – 8 сәуір 1933). Парижге көшу шешімі әкесінің қатты қарсылығына қарамастан қабылданды, ол Роменнің отбасылық дәстүрді жалғастырып, теңіз офицері болғанын қалады. Роман отбасын ренжітпеу үшін псевдоним қолданды. 1913–1914 жылдары Пол Пуареде жұмыс істеді. 1915 жылы ол «Харперс Базар» журналымен өзінің алғашқы маңызды келісімшартын жасады, осылайша костюмдер мен сахналық безендірулерді жобалаудан тұратын сәнді мансабын бастады. Осы кезеңде Ерте Мата-Хари үшін костюмдер жасады. 1915–1937 жылдар аралығында Эрте «Харперс Базар» журналының 200-ден астам мұқабасын жасады, ал оның иллюстрациялары «Illustrated London News», «Cosmopolitan», «Ladies’ Home Journal» және «Vogue» сияқты басылымдарда да пайда болды. Эрте ең алдымен өзінің талғамды сәнді дизайндарымен танымал, ол өзі жұмыс істеген ар-деко дәуірін көрсетеді. Оның ерте жетістіктерінің бірі – 1920 жылы қайтыс болған француз бишісі Габи Делистің киімдерін жасау. Оның нәзік бейнелері мен талғамды, сәнді дизайндары бірден танылады, ал оның идеялары мен өнері 21-ғасырда да сәнге әсер етеді. Оның костюмдері, бағдарламалық дизайндары мен декорациялары 1923 жылғы Зигфелд фоллиесінде, «Фоллиес Бержер», «Бал Табарин», «Театр Фемина», «Ле Лидо» және Джордж Уайттың көптеген қойылымдарында көрсетілді. Бродвейде әйгілі француз шансоньесі Ирен Бордони Эрте дизайнын киді. 1925 жылы Луис Б. Майер оны «Париж» бейнефильмінің декорациялары мен костюмдерін жасау үшін Голливудқа шақырды. Сценарийде көптеген мәселелер болғандықтан, Эртеге оны айналыстыру үшін басқа тапсырмалар берілді. Сондықтан ол «Бен-Хур», «Мистик», «Время», «Комедиан» және «Танцевальное безумие» сияқты фильмдердің дизайнын жасады. 1920 жылы Мэрион Дэвис ойнаған және Уильям Рэндольф Херст қаржылаған «Тынықсыз жыныс» фильмі үшін декорациялар мен костюмдерді жасады. Оның ең танымал суреті – «Қарадағы симфония» (Symphony in Black), ол қара киім киген, биік, жіңішке әйелді, ал оның қолында баулы жұқа қара итті бейнелейді. Бұл әсерлі сурет көптеген рет қайта көшіріліп, таратылды. Эрте өмір бойы ревюлер, балеттер мен операларды жобалаумен айналысты. 1960 жылдары ар-деко қайта жандануымен оның мансабында үлкен жаңару мен жоғары бағаланды. Ол шектеулі басылымдағы гравюралар, қола және киілетін өнер саласына енді. Өлімінен екі жыл бұрын Эрте коньяк жасау процесінің әртүрлі кезеңдерін, дистилляциядан пісіп жетілуіне дейін көрсету үшін Курвуазье үшін жеті шектеулі бөтелке дизайнын жасады. 2008 жылы 1892 жылға дейінгі Grande Champagne коньягы бар, қалған Эрте жобалаған Courvoisier бөтелкелерінің сегізінші және соңғы жиынтығы шығарылды және әрқайсысы 10 000 долларға сатылды. Оның туындыларын бірнеше танымал мұражайлардың коллекцияларында табуға болады, оның ішінде Виктория және Альберт мұражайы, Метрополитен өнер мұражайы және Лос-Анджелес округінің өнер мұражайы (LACMA); сонымен қатар, Эртенің шығармаларының үлкен жинағы Токиодағы 1999 мұражайында сақталған.

Жазбалар

Ерте (Роман де Тиртофф) – Ерте; Роланд Барт. Парма: Ф. М. Риччи, 1970 жыл. Ерте сәні. Нью-Йорк: Сент-Мартин баспасы, 1972. Мен есімде қалған нәрселер: Автобиография, Квадрангль / The New York Times Book Co., 1975, Эртэ дизайны: «Харперс Базар» журналынан әшекей суреттері мен иллюстрациялары; Эртэ; Стелла Блум. Нью-Йорк: Dover Publications баспасы, 1976 жыл. Ерте тоқсан жасында: Эртэнің толық графикалық туындылары; Маршалл Ли; Джек Соломон. Лондон: Weidenfeld & Nicolson, 1982, Эртэ: Мүсіндемелер; Эртэ; Алястер Дункан; Паскаль Миллиер; Ли Болтин; Студия f28. Париж: Альбин Мишель, 1986 жыл. Эртэ: Менің өмірім / Менің өнерім: Автобиография. Нью-Йорк: E P Dutton, 1989 жыл.