Кіріспе

1995 жылы мамыр айында жарық көрген «Өлім жазасынан тірі» кітабы – Филадельфия (Пенсильвания штаты) қаласынан шыққан американдық журналист және белсенді Мумия Әбу Жамалдың өмірбаяндық естеліктері. Ол 1982 жылы қалалық полиция қызметкерін өлтірді деген айыппен сотталып, өлім жазасына кесілгенімен белгілі. Amnesty International ұйымы бұл соттың бейтараптығына күмән келтірген. Әбу Жамал осы кітапты өлім жазасын күтіп отырған кезде жазған. Ол өзінің кінәсіз екенін әрқашан айтып келеді. Addison Wesley баспасы Әбу Жамалға кітап үшін 30 000 доллар көлемінде аванс төлеген. Әбу Жамал кітап үшін ақы алады деген хабарлар наразылыққа алып келді. Федералдық апелляциялық соттың шешімімен оның пікірлері мен жазбалары үшін еңбекақы алуға құқығы бар екендігі анықталды. Бұл түрмеде жазылған көптеген кітаптарының біріншісі. 29 жыл өлім жазасын күтіп өткен соң, 2011 жылы оның жазасы өмір бойына шартсыз түрмеге қамауға ауыстырылды.

Контекст

Әбу Жамал Америкадағы қара нәсілділердің мәртебесіне қатысты маңызды тарихи оқиғаларды зерттейді. Ол көптеген заңдар мен сот істеріне сілтеме жасап, Дред Скотт ісінің нәсілдік қатынастарға қатыстылығын әлі де сақтайтынын айтады. Ол қара нәсілділердің толықтай еркіндікке қол жеткізе алмайтынын, Нельсон Манделаның тағдырымен байланыстырып көрсетеді. Уильям Ренквисттің консервативті көзқарасын және Сандра Дей О'Коннордың Пенри Лайноға қарсы істегі "Ренквисттік" қарсылығын, ақыл-жағынан кемістігі бар адамдарды өлім жазасына кесуге рұқсат беруін жақтырмайды. Льюис Пауэллдің McCleskey v. Kemp ісіндегі өлім жазасын кесудегі нәсілдік дискриминацияның статистикалық дәлелдерін жоққа шығаруын және оның "МакКлескидің талабы логикалық тұрғыдан алғанда, бүкіл қылмыстық сот жүйесінің негізгі принциптерін күмәндікке түсіреді" деген пікірін сынап, мазақтайды. Гарри Блэкмунның Греггке қарсы Джорджия ісіндегі өлім жазасын конституциялық деп шешкен дауысын да еске алады. Әбу Жамал Блэкмунның пікірі өзгергенін айтады; Каллинс пен Коллинз ісінде судья былай деді: "Бүгіннен бастап мен өлім машинасымен айналыспаймын. Өлім жазасы тәжірибесі сәтсіз аяқталғанын моральдық және интеллектуалдық тұрғыдан мойындауға міндеттімін". Бұрынғы "Black Panther" мүшесі Әбу Жамал ұйыммен байланысты өткен тәжірибелерін еске түсіреді: оның батыры санайтын Хьюи П. Ньютонның күзетшісі болған кездері, Ньютон басқаратын Батыс жағалау мүшелері мен Элдридж Кливер басқаратын Шығыс жағалау мүшелері арасындағы қақтығыстар және ұйымның соңындағы құлдырауы. Джордж Уоллес митингісіне қарсылық білдіргенін, үш қара жасөспіріммен бірге ақ нәсілділердің шабуылына ұшырағанын және полициядан көмек сұрағанын айтады. Полиция қызметкері оны жерге құлап тұрғанда бетінен тепкен. Әбу Жамал жиі "MOVE" ұйымына, оның негізін қалаушы Джон Африкаға және 1985 жылғы 13 мамырдағы бомбалау салдарынан 11 адамның (олардың 5-і бала) қаза табуына, Филадельфия полициясының салдарынан туған өртке сілтеме жасайды. Бұл оқиғаны 82 адамның қазасына әкелген Вако қоршауымен салыстырады. Сондай-ақ, 1992 жылы Родни Кингті ұрып-соққан Лос-Анджелес полиция қызметкерлерінің соты мен офицерлер ақталғаннан кейін қалада болған тәртіпсіздіктерді зерттейді. Ол айыпталушы офицерлердің конституциялық қос сотталу құқығы бұзылғанын, бір қылмыс үшін екі рет сотталуын айтады.

Қысқаша мазмұны

Әбу Жамал кітапты анекдоттар түрінде құрастырады, көбісі түрме жүйесін зерттейді. "Толғаныстар, естеліктер және болжамдар" деп аталатын соңғы бөлімде ол өміріндегі өткен оқиғаларды талқылайды және Америкадағы белгілі бір қара нәсілді тұлғаларды еске алады. Ол түрменің мақсатына тоқталып, "түзету" пен қорқыту енді оның нағыз мақсаттары емес екенін айтады: ол тұтқындарды оқытуға кедергілер бар екенін, ал тұтқындарды оқшаулау мен келулерде қарым-қатынасқа тыйым салу салдарынан психологиялық проблемалар туындайтынын атап өтеді. Ол түрмелердің "адамгершілікті жою" үшін жұмыс істейтінін айтады. Ол өлім жазасы күтіп тұрғандар блогындағы тәртіптерді сипаттайды, онда жиырма сағаттан астам жалғыздық, жер телімдеріндегі демалыс пен жаттығудың бірнеше сағатымен және басқа тұтқындармен шектеулі әңгімелермен толықтырылады. Бұл әңгімелер көбінесе олардың шағымдану әрекеттеріне және заңмен күресіне байланысты болады. Ол өзіне-өзі қол жұмсаған әріптестерінің екі жағдайын, біреуі дарға асылып, екіншісі өзін өртеп өлтіргенін айтады. Ол тұтқындарға есірткі беріліп, оларды тыныштандыруға тырысқанын, бірақ бұл эпилепсиямен ауыратын бір адам үшін қауіпті болғанын хабарлайды. Ол "қалалық" тұтқындар мен "ауылдық" күзетшілер арасындағы қарым-қатынастарды баяндайды және тұтқындар төңкерістен кейін қатыгез ұрып-сапалауға, дене тесеруге, нәсілдік мазақтауға және адам құқықтарын бұзуға ұшырайтынын айтады. Түрме жағдайларынан басқа, ол әлеуметтік мәселелерді және олардың түрмемен байланысын да талқылайды. Ол міндетті жазаны көздейтін заңдарға, мысалы, "үш рет істің болуына" қатысты заңдарға наразылығын білдіреді және сайлауда қолдау табу үшін "қылмысқа қатысты қатал" ұрандарын пайдаланған саясаткерлерді сынап қояды. Ол АҚШ-тағы тұтқындар саны әлемде ең көп екенін атап өтеді. Ол McCleskey v. Kemp ісінде ұсынылғандай, нәсілдік дискриминацияға сіңіп отырады. Ол статистика келтіріп, АҚШ-та өлім жазасына кесілгендердің арасында қара және испаниялықтардың үлесі зор екенін көрсетеді. Ол сот жүйесінің расизмге ұшырағанын көрсететін элементтерді зерттейді: ол прокурорлардың сот таңдауында, көбінесе ақ нәсілді, өлім жазасын қолдайтын адамдарға басымдық беретінін атап өтеді. Сонымен қатар, ол айыптау тарапының сарапшы куәгерлері қылмыстық сот жүйесіне сәйкес келетін дәлелдерді жасырып немесе бұрмалап көрсетуі мүмкін екенін ұсынады. Ол сондай-ақ әділетсіздік мәселесін зерттейді, күдіктілерді өлтірген полиция қызметкерлеріне қарсы нақты дәлелдер болғанына қарамастан, ақтау үкімі шығарылған жағдайларды келтіреді. Сол сияқты, ол күзетшілердің тұтқындарға қатысты орынсыз әрекеттері үшін көбінесе жаза алмауы немесе аз жаза алуын айтады.

Жарияланым

Әбу Жамал түрме радиосы мен басқа да бұқаралық ақпарат құралдарына түсініктемелер беруді бастады. Аддисон Уэсли Әбу Жамалға кітап үшін 30 мың доллар аванс төледі.

Қабылдау

Әбу Жамалдың ісі және оның кітап шартына қатысты наразылықтар осы кітап жарық көрген кезде кеңінен жарияланды.