Кіріспе

Бальдомеро Фернандес Эспареро и Альварес де Торо (27 ақпан 1793 – 8 қаңтар 1879) – испан маршалы және мемлекет қайраткері. Ол патшалықтың регенті, үш рет премьер-министр және қысқа мерзімге депутаттар конгресінің төрағасы болды. Өмірі бойы Вергара князі, Ла Виктория герцогы, Лухана графы, Бандерас виконты сияқты көптеген құрметті атақтарға ие болды және «бейбітшіл» деп аталды. «Өзін-өзі жасаған адам» Эспареро – әлеуметтік мобильділіктің ерекше мысалы. Шағын ауылда арба жасаушының ұлы болып дүниеге келген ол бастапқыда дін қызметкері болуға тағайындалған, бірақ соңында әскери мансапты таңдап, Пиреней соғысына қатысты. Бірінші Карл соғысындағы жеңісі үшін мақталып, ол либералдардың жақтаушысы болды және 1840 жылы Испанияның регенті ретінде Мария Кристинаның орнын басты. Прогрессивті партиямен байланысты, ол Изабелла II билігі кезінде елдің саяси өміріне басымдық білдірген «эспадон» («үлкен қылыш») деп аталатын саясаткерлердің бірі болды. 1843 жылы регенттік қызметінен қуылды және уақытша саясаттан шеттеді. 1854 жылғы төңкерістен кейін ол үкіметке қайта шақырылып, «Прогрессивті екі жылдық» деп белгіленген кезеңді ашты. 1856 жылы үкіметтен кеткеніне қарамастан, Эспареро 1860 жылдары халықтың кең қолдауын алды. 1868 жылғы Даңқты революциядан және Изабелла II-нің құлатылуынан кейін ол елдің президенті немесе королі болуға үміткер ретінде көзге түсті.

Ерте өмір

Эспареро Испанияның Сиудад-Реал провинциясының Гранатула-де-Калатрава ауылында дүниеге келді. Ол шебер-ұста Мануэль Антонио Фернандес Эспартеро и Каньядастың тоғызыншы баласы болды, ол оның дін қызметкері болуын қалаған. Анасы – Хосефа Висента Альварес де Торо и Молина. 1809 жылдың қараша айында, 16 жасқа толған Эспареро Севильядағы Орталық Жоғарғы Хунтаның штаб-пәтеріндегі "Сиудад Родриго" атты жаяу әскер полкіне қатысты. Ол тіркелгеннен кейін небәрі 9 күн өткен соң Оканья шайқасына қатысты, онда француз императорлық армиясы испандықтарды жеңді. 1810 жылдың қыркүйегінде ол Леон аралының әскери академиясына түсті. Математика, техникалық сурет салу, бекініс және әскери тактикадағы шеберлігінің арқасында инженерлер корпусына қабылдануға дайын болды, бірақ емтиханды сәтсіз тапсырғаннан кейін 1813 жылы қайтадан жаяу әскерге жіберілді. 1815 жылы ол Испанияның жағалауындағы отарлардың көтерілісін басу үшін бас қолбасшы болып тағайындалған генерал Пабло Морильомен бірге Оңтүстік Америкаға капитан ретінде барды. Сегіз жыл бойы Эспареро отаршылдарға қарсы күресте өзін танытты. Ол бірнеше рет жараланды және Кочабамба мен Сопахуй шайқастарында майор және полковник шеніне ие болды. Эспареро Испанияға оралды, және көптеген әріптестері сияқты, ол да біраз уақытқа дейін қоғамда беделін жоғалтты. Ол Логроньо қаласына гарнизондық қызметке жіберілді, онда 1827 жылдың 13 қыркүйегінде 16 жасында жетім қалған, Логроньодағы ең ірі жер иесі әжесінің бауыры тәрбиелеген Ес атты әйелге үйленді. Некеде бала болмады, бірақ олар Эспарероның немере қызы Эладияны асырап алды, оны мұрагер етіп белгіледі. Осыдан бастап Логроньо 19 ғасырдағы ең белгілі испан саяси генералдарының үйіне айналды.

Карл соғысы

1833 жылы король Фердинанд VII қайтыс болғаннан кейін, Эспареро Испания тағына қызы Изабелла II-нің құқығын ынталы түрде қорғады. Бірінші Карл соғысы басталғанда, үкімет оны Бискай провинциясының коменданты ретінде майданға жіберді, онда ол көптеген шайқаста карлистерді шешуші түрде жеңді. Ол тез арада дивизия командирі, содан кейін генерал-лейтенант шеніне көтерілді. Кейде ол батыл жорықтарымен және күтпеген маневрлерімен Зумалакарреги және Рамон Кабрера сияқты карлистерге тең партизандық шеберлік танытты. Ол ірі күштерді жылжытуға мәжбүр болғанда, ұйымдастырушы және стратегия ретінде олардан әлдеқайда басым болды және жетістіктерін қатыгездікпен немесе артық қатаңдықпен дақ қылмады. 1836 жылдың 17 қыркүйегінде солтүстік армияның бас қолбасшысы болып тағайындалғанға дейін ол карлистерді екі рет Билбао қамалын тоқтатуға мәжбүр етті. Осы кезде соғыс барысы Баск провинциялары мен Наваррадағы талапкерге пайдалы болып көрінді, тіпті Инфанте Карлос өзінің ең қабілетті лейтенанты, баск Зумалакаррегиден айырылған болатын.

Эспареро билігі

Регенттік қызметін жалғастыра отырып, Эспареро 1840 жылдың 16 қыркүйегінен 1841 жылдың 21 мамырына дейін екі жыл бойы Испанияның 18-ші премьер-министрі ретінде билік етті, өзінің радикалдық және келісімшілдік көзқарастарына сәйкес, әкімшілік, салық салу және қаржы жүйесін қайта ұйымдастыруға ерекше мән берді, шіркеудің, қауымдардың және діни ордендердің барлық мүліктерін мемлекеттік меншікке айналдырды және ондықтан (tithe) бас тартты. Ол республикалық көтерілістерді генералдар Конча мен Диего де Леонның әскери бүліктерімен (pronunciamientos) бірдей қатаңдықпен басып тастады. Соңғысы Мадридте атылды. Қарсылықтың бекер екенін түсінген ол 1843 жылдың 30 шілдесінде Кадистен Англияға аттанды және 1848 жылға дейін тыныш өмір сүрді, содан кейін патша жарлығы арқылы барлық құрметтері мен сенаттағы орны қайтарылды. Ескі маршал 1854-1856 жылдардағы Кортестерде және ірі қалаларда өзінің прогрессистерінің талаптарын ұқсас деңгейде ұстауға тырысты, бірақ олардың реформалар мен бостандықтарға қатысты артық талаптары клерикалды және реакциялық сарайдың, сондай-ақ керітартпа басқарушы топтардың қолына ойнады. Генерал О’Доннеллдің өркендеген амбициясы Еспарероның пікірлерімен үнемі қақтығып тұрды, содан кейін, қатты наразылық білдіріп, премьер-министрліктен кетіп, Логроньоға жол тартты, сонымен қатар королеваға О’Доннелл мен Кортес арасындағы қақтығысқа прогрессистік әскерлердің (militia) қолдауымен қақтығыс тууы мүмкін екенін ескертті. О’Доннеллдің 1856 жылғы бүлігі (pronunciamiento) Кортестің тарауына әкеп соқты, ал әскерлер астана көшелеріндегі күреснен кейін қарусыздандырылды. Жаңару дәуірінде (Restoration) оның есіміне Мадридтегі Ретиро паркінің қақпасының жанында ескерткіш орнатылды. Логроньода оның құрметіне тамаша мүсін мен фонтан орнатылды. Карлистер мен ультрамонтанистерден басқа, Испанияның барлық саяси фракциялары 1879 жылдың 8 қаңтарында Ла-Риохада қайтыс болған кезде оның есімін құрметпен еске алды. Ол – классикалық испан саясаткер-әскери қайраткері болды, бірақ кейде сарайдағылар мен кәсіби саясаткерлерге бейімделуде қиындықтарға тап болды.

Танымал мәдениетте

Педро Армендарис кіші 1997 жылғы "Амистад" фильмінде генерал Эспареро рөлінде ойнады.