Кіріспе

1939 жылы Майкл Куртиз режиссерлік еткен американдық тарихи романтикалық драмалық фильм. Бұл Эррол Флинн мен Оливия де Гавиландтың бірге түскен тоғыз фильмнің бесіншісі болса, Бетт Дэвиспен бірге түскен үш фильмнің екіншісі еді. Қосалқы рөлдерді Дональд Крисп, Генри Дэниелл, Генри Стивенсон және Винсент Прайс сомдады. Музыкасын Эрих Вольфганг Корнгольд жазды, ол кейіннен фильмнен алынған мотивті F-дижордағы симфониясында пайдаланды. Операторлық жұмысын Сол Полито жасады, ал костюмдерді Ори Келли суреттеді. Фильм Warner Bros. Pictures студиясының өндірісі болып табылды және студия күткендей табысқа ие болды, айтарлықтай пайда әкелді. Фильм бес «Оскар» сыйлығына ие болды, соның ішінде «Ең жақсы түсті операторлық жұмыс» номинациясы да бар еді. Бетт Дэвис рөлі үшін «Оскарға» ұсынылатыны күтілген, бірақ оның орнына «Қараңғы жеңіс» (сонымен қатар Warner студиясынан) фильмі ұсынылды.

Сюжет

Эссекс графы Кадис қаласында испандықтарды теңізде жеңгеннен кейін Лондонға жеңіспен оралады. Лондонда қартайған Елизавета патшаны махаббатпен, бірақ сонымен қатар қорқынышпен күтеді, себебі ол қарапайым халық арасында үлкен құрметке ие және оның шексіз амбициялары бар. Оның ашкөз қарсыластары – сэр Роберт Сесил, лорд Бёргли және сэр Уолтер Рэли. Оның сарайдағы жалғыз досы – Фрэнсис Бэкон. Эссекс күткен мақтаудың орнына, Елизавета оны уәде берген испандық қазына флотын тұтқындамағаны үшін сынағанда таңғалады. Оның әріптес қолбасшылары марапатталғанда, Эссекс наразылық білдіріп, екеуінің арасындағы жарылысқа себеп болады. Ол өз иеліктеріне кетеді. Елизавета оны қатты сағынады, бірақ оны қайта шақырып, өзін төмендеткісі келмейді. Бірақ Хью О’Нилл, Тиронның 2-ші графы көтеріліс шығарып, Ирландиядағы ағылшын әскерін күйрететіп жібергенде, патшайым Эссексті шақыруға мүмкіндік алады. Ол оны қару-жарақ шебері етіп тағайындауды жоспарлайды, бұл сарайдағы қауіпсіз лауазым. Алайда, оның жаулары оны көтерілісті басу үшін жіберілетін армияға қолбасшылық етуге итермелейді. Эссекс Тайронды қуалайды, бірақ Елизаветаға өте қажет болған адамдар мен жабдықтар туралы өтініштеріне жауап келмейді. Ол білмейтін нәрсе – оның оған және оның оған жазған хаттарын леди Пенелопа Грей, оған да сезім білдіретін күтімші қыз ұстап алып отыр. Соңында, Елизавета өзін қорлағандай сезінеді, оған әскерін таратып, Лондонға оралуға бұйрық береді. Ашуға бу киген Эссекс бұйрықты елемей, түнгі шеруге бұйрық береді және соңында жауын қоршап алғанын ойлайды. Алайда, келіссөздер кезінде Тайрон ағылшын лагерінен көтеріліп келе жатқан түтінді көрсетеді, бұл ағылшын армиясына қажетті азық-түлік пен оқ-дәрінің жойылғанын білдіреді. Эссекс Тайронның талаптарын қабылдайды; ол және оның әскері қаруларын тастап, Англияға қайта оралады. Оған сатқындық жасалғанын ойлап, ол өз әскерін Лондонға қарай бастырып, патшалық билікті өзіне қаратуға тырысады. Елизавета оның күштеріне қарсылық көрсетпейді, бірақ онымен жеке қалғаннан кейін, патшалықты бірлесіп билеуге келісетініне сендіреді. Ол содан кейін әскерін таратып жібереді және оны дереу тұтқындап, өлім жазасына кеседі. Елизавета оның өлім жазасы оқылатын күнді күте алмайды. Ол оны шақырады, өмірінің орнына (оның беруге ниеті бар нәрсе) амбициясынан бас тартатынына үміттенеді. Алайда, Эссекс оған ол әрқашан оған қауіпті болады дейді және өлім жазасына кесілуге барады.

Фильмнің атауын өзгерту

Фильмнің атауы бастапқыда пьесаның атауымен бірдей болуы тиіс еді, бірақ Флинн атауда оның есімін көрсетуді талап етті. Дегенмен, жаңа атау – "The Knight and the Lady" – Дэвисті ашуландырды, өйткені ол еркек басты рөлге одан да көп мән берілгенін және фильмнің, оның ойынша, мәнінде "әйел басты рөлдегі оқиға" екенін сезінді. 1938 жылдың сәуір және маусым айларында ол студия президенті Джек Л. Уорнерге кем дегенде екі телеграмма жіберіп, фильмнің атында Элизабет кейіпкерінің аты Эссекс кейіпкерінің атынан бұрын жазылуын талап етті, әйтпесе ол фильмде түсуден бас тартатынын мәлімдеді. Дэвис ұсынған тағы бір атау – "Элизабет пен Эссекс" – Литон Стречи жазған кітаптың атауы ретінде авторлық құқықпен қорғалған еді. Ақырында студия оның талабына келісіп, фильмге бүгінгі атауын берді, бұл атау "Генрих VIII-нің жеке өмірі" және "Дон Хуанның жеке өмірі" сияқты бұрынғы тарихи фильмдердің атауларын еске түсіреді.

Дэвис пен Флинннің экрандық серіктестігі

Кейін Дейвис фильм түсірудегі қиындықтары туралы айтты. Ол Елизавета рөлін ойнауға өте құлшынып, оған үлкен қызығушылық танытқан (1955 жылы ол оны «Қызыл королева» фильмінде қарт әйел ретінде ойнайтын). Ол Лоренс Оливьеге Эссекс рөлін беру үшін тырысты, бірақ Warner Brothers АҚШ-та онша таныс емес актерге рөл беруден сескенгендіктен, оның орнына өзінің табысының шыңында тұрған Эррол Флиннді таңдады. Дейвис оның бұл рөлге лайық емес деп ойлады, сондай-ақ бұрынғы тәжірибесінен оның жұмысына деген бейжай қатынасы оның ойынына әсер етеді деп сенді. Өз тарапынан Дейвис Елизаветаның өмірін зерттеді, жарасымды акцентті игеру үшін көп еңбек етті және оған көбірек ұқсау үшін шашының алғы бөлігін қырқып тастады. Бірақ көп жылдар өткен соң Дейвис бұл фильмін досы Оливия де Гавиландпен бірге тамашалады. Фильм аяқталғанда Дейвис де Гавиландқа бұрылып: «Мен қателестім, қателестім, қателестім. Флинн керемет еді!» деді. Флинн мен Дейвис 1909 және 1908 жылдары дүниеге келген, 1939 жылы олардың жасы 30 және 31 болған, ал Елизавета мен Эссекс арасындағы нақты жас айырмашылығы 30 жылдан астам болды. Дейвис оқиғалар орын алған кездегі Елизаветаның жасынан едәуір кіші, яғни 63 жаста болды. Фильмнің алдын ала көрсетілімінен кейін Эссекс өлім жазасын орындау туралы соңғы сахнасы кесілді. Фильмнен алынған кадрлар «Дон Хуанның оқиғалары» (1948) фильмінде қайта пайдаланылды. Флинннің қазасы мен фильмнің бейнекассетада жарық көргеніне және кабельдік теледидарда алғаш көрсетілгеніне дейінгі жылдары фильмнің атауы «Елизавета королева» деп өзгертілді. Кейінірек қазіргі атауы қайта жаңартылды.