Ватерлоо шайқасы: Наполеонның соңғы күні

Кіріспе

1970 жылы түсірілген фильм

Стейгер мен Пламмер жиі дауыстап, Наполеон мен Веллингтонның ойларын жеткізеді. Фильм көбінесе бейтараптылық сақтайды және Веллингтон мен Наполеонға ғана емес, екі жақтағы көптеген жеке басшылар мен сарбаздарды көрсетеді. Ол шайқастың оқиғаларын, екі жақтағы батырлықты және барлық армиялардың бастан өткерген трагедиялық өлім-жұлымын дәл хронологиялық ретпен көрсетеді. Фильм Украинаның Ужгород қаласында түсірілген әсем шайқас сахналарымен әйгілі. 15 000 адамнан тұратын, шынайы киімдермен киінген қосымша актерлердің шайқас бөлімдерін нақты сандармен және арнайы эффекттерсіз қайта жаңғыртуының әсері теңдесіз және кез келген фильмдегі костюмді қосымша актерлердің ең көп саны ретінде сақталды. Қарсы сын-пікірлерге қарамастан, фильм бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде BAFTA сыйлықтарын «Үздік костюм дизайны» және «Үздік көркемдік безендіруі» номинацияларында, сондай-ақ 1971 жылғы «Дэвид ди Донателло» сыйлығын «Үздік фильм» номинациясында жеңіп алды.

Сюжет

1814 жылғы жорықтан кейін француз императоры Наполеон Бонапарт маршалдарының талабы бойынша тақтан басқады. 1000 сарбазбен Эльбаға жер аударылған Наполеон бір жылдан соң қашып, тағы да француздарды өз жағына жинады. Король Людовик XVIII қашып кетті, ал еуропалық державалар тағы да соғыс жариялады. Бриссельде Ричмонд герцогинясының кешінде Веллингтон герцогіне Наполеонның Бельгияға шабуылдауы туралы ескертілді, бұл британдық және пруссиялық армиялар арасында тактикалық айырмашылық тудырды. Веллингтон штабымен кеңесіп, Наполеонды Ватерлоода тоқтатуға шешім қабылдады. Кватер-Брасте маршал Ней британдықтармен тең түсті, ал Наполеон Лигниде пруссиялықтарды жеңді. Ней Наполеонға есеп беру үшін келді, бірақ осының нәтижесінде Веллингтон әлі де толық күшін кері қайтаруға үлкерді. Наполеон Граушиге 30 000 сарбазды пруссиялықтарға қарсы жіберіп, олардың британдықтармен қосылуына кедері келтіруді бұйырды, ал өзі қалған әскерлерімен Веллингтонға қарсы шықты. 1815 жылғы 18 маусымда Ватерлоо шайқасы француздердің артиллериялық оғымен басталды. Наполеон Хоугумонт пен Ла-Хай-Сентте Веллингтонның қанаттарына шабуыл жасады, бірақ Веллингтон өзінің негізгі күштерін бөлуден бас тартты. Генерал Пиктон голланд бригадасының шатыруына байланысты туған олқылықты жабу үшін жіберілді, бірақ ол сәтті орындаса да, қаза тапты. Понсонби де француздық артиллерияға қарсы кавалерия шабуылын бастады, бірақ одақтастардың негізгі күшінен үзіліп, француз шабуылдарынан қаза тапты. Шығыстан шыққан әскерлер Веллингтонды алаңдатты, ол оларды Грауши деп, ал Наполеон Блюхер деп ойлады. Құрсақ ауруынан зардап шеккен Наполеон сәтке шегініп, Нейге басшылықты тапсырды. Сонымен қатар, одақтас әскерлерге 100 қадам артқа шегінуге бұйрық берілді, бірақ Ней оны жалпы шегіну деп қате түсінді. Ней британдықтарға қарсы кавалерия шабуылын бастады, бірақ жаяу әскерлердің шаршылары оларды зор шығындармен кері қайтарды. Осыған қарамастан, шайқас әлі де Наполеонның пайдасына жүрді; Ла-Хай-Сент француздардың қолына көшті, және Наполеон шешуші соққы беру үшін Император гвардиясын жіберуге шешім қабылдады. Олардың шабуылы кезінде биік шөпте тығылып жатқан Мэйтлендтің 1-ші жаяу гвардиясы Император гвардиясына қарсы жақын арадан оқ жаудырып, оларды ауыр шығындармен кері қайтарды. Сол сәтте Блюхер шайқас алаңына келді. Тарихында алғаш рет Император гвардиясы бұзылды, және шайқаста одақтастар жеңіске жетті. Кешке, шайқас аяқталғаннан кейін Веллингтон майдандағы мыңдаған қаза тапқандарды қарап тұрды. Наполеон шайқастан аман қалды, бірақ маршалдарының өтінішімен қашуға мәжбүр болды.

In the aftermath of the 1814 campaign, French Emperor Napoleon Bonaparte is forced to abdicate at the demands of his marshals. Exiled to Elba with 1,000 men, Napoleon escapes after a year and once more rallies the French to his side. King Louis XVIII flees, and the European powers declare war once again. In Brussels during the Duchess of Richmond's ball, the Duke of Wellington is warned of Napoleon's march into Belgium, tactically driving a wedge between the British and Prussian armies. Wellington, in consulting with his staff, elects to halt Napoleon at Waterloo. At Quatre Bras, Marshal Ney fights the British to a draw, whereas Napoleon defeats the Prussians at Ligny. Ney rides to Napoleon to deliver his report, but in doing so has allowed Wellington to withdraw his still intact forces. Napoleon commands Grouchy to lead 30,000 men against the Prussians to prevent their rejoining the British, whilst Napoleon will command his remaining troops against Wellington. On June 18, 1815, the Battle of Waterloo commences with initial cannon fire from the French. Napoleon launches teasing attacks against Wellington's flanks at Hougoumont and La Haye Sainte, though Wellington refuses to divert his main force. General Picton is sent to plug a gap when a Dutch brigade is routed, and though successful he is killed in doing so. Ponsonby also leads a cavalry charge against the French cannon, but becomes isolated from the main allied force and is cut down by French lancers. Troops spotted emerging from the east are worryingly assumed to be Grouchy by Wellington, and Blücher to Napoleon. Suffering from stomach pain, Napoleon momentarily withdraws and leaves Ney in command. Simultaneously, the order is given to allied troops to retire 100 paces, which Ney incorrectly interprets as a withdrawal. Ney leads a cavalry charge against the British, but is repelled with casualties by infantry squares. Despite this, the battle still wages much in Napoleon's favor; La Haye Sainte falls to the French, and Napoleon ultimately decides to send the Imperial Guard to deliver the decisive blow. During their advance, Maitland's 1st Foot Guards who were lying in tall grass deliver a devastating point blank volley against the Imperial Guard, repulsing them with heavy casualties. At the same time, Blücher arrives in the field. For the first time in its history the Imperial Guard breaks, and the battle is won by the Allied forces. That evening after the battle, Wellington is seen observing the thousands of casualties on the field. Napoleon, having survived the battle, is urged to flee at the pleas of his marshals.

Өндіріс

Италиялық продюсер Де Лаурентис фильмді 1965 жылдың қазан айында жариялап, келесі жылы түсірілетінін мәлімдеді. Джон Хьюстон режиссерлықты жүзеге асыруға дайын тұрды. Ол Испания, Югославия, Болгария және Румынияда түсіруге тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. 1970 жылы Columbia Pictures фильм шыққанда 28 беттік, толық түсті суреттер жинағын жариялады. Нұсқаулыққа сәйкес, Де Лаурентис осы ауқымды жобаға қаржы табуда қиындықтарға тап болды, содан кейін 1960 жылдардың соңында кеңестік өкілдермен келіссөздер жүргізіп, «Мосфильммен» келісімге келді. Фильмнің соңғы құны 12 миллион фунт стерлингті (GBP) құрады (1970 жылы шамамен 38,3 миллион АҚШ долларына тең), сол кездегі ең қымбат фильмдердің бірі болды. «Мосфильмнің» қатысуы фильмді «Соғыс және бейбітшілік» туындысының қымбат нұсқасын түсірген Бондарчукқа тапсырумен аяқталды. 1968 жылдың желтоқсанында Штайгер Наполеон рөліне бекітілді, ал Бондарчук Веллингтон герцогінің рөлін ойнау үшін актерлермен келісу үшін Лондонға сапар шекті. «Мен Веллингтонды нағыз ағылшын секілді көремін», - деді режиссер, сондай-ақ «Наполеонды Толстой онымен қалай қарым-қатынас жасады деуге болады» деп қосты. Фильм сол кезде Италия мен Ресей арасындағы бірнеше бірлескен туындылардың бірі болды. Басқаларының арасында «Қызыл шатыр», «Күнбағыс» және «Дубровский» (соңғысы ешқашан түсірілмеді) бар. Қосымша қаржыны Paramount және Columbia ұсынды. Егер фильм Батыста түсірілген болса, құны үш есеге дейін артуы мүмкін еді. «Мосфильм» шығындардың 4 миллион фунт стерлингінен астамын, сондай-ақ Кеңес Армиясының 17 000-ға жуық әскерін, оның ішінде кеңестік атты әскер бригадасының толық құрамын, инженерлер мен жұмысшыларды Украинаның Ужгород қаласының сыртындағы егістік жерлерде майдан дайындау үшін жұмылдырды. Италиялықтар 8 миллион фунт стерлинг көмектесті. Дегенмен, жер бедерінің шынайылығы күмәнді және топографиялық дәлдікке қарағанда панорамалық түсірілімдерге көбірек қатысты: шындығында Ватерлоо жері ұзақ көріністерге мүмкіндік бермейтін төменгі төбелерден тұрады. Әсіресе, Ла-Э-Сент солтүстік және батыстан көрінбейді, оңтүстікке қарайтын кішкентай ойыста орналасқан. Фильмнің түсірілімі 28 аптаға созылды, оның ішінде 16 күндік үзіліс болды (көбінесе нашар ауа райының салдарынан). Көптеген шайқас көріністері 1969 жылдың жазында, көбінесе ыстық ауа райында түсірілді. Украинадағы шайқас алаңынан басқа, түсірілім Италиядағы Казерта Корольдік сарайында да жүргізілді, ал ішкі көріністер Римдегі үлкен De Laurentiis Studios студиясында түсірілді. Фильмдегі шайқас көріністерінде 15 000-ға жуық совет жаяу әскері мен 2 000 атты әскер қосымша ретінде тартылды, ал қауіпті ат құлауларын орындау үшін 50 цирк каскадерлері пайдаланылды. Сергей Бондарчук әлемдегі жетінші ірі армияның бас қолбасшысы болды деген әзіл тарады. Камералар түсірілімді бастамас бұрын 17 000 сарбаз жаттығулар мен шайқас формацияларын, сондай-ақ сабырды, штыктарды және зеңбіректерді қолдануды үйренуге кірісті. Тағы 2 000 сарбазға мылтықтан оқ атуды үйретті. Бұл әскер майданға жақын үлкен лагерьде тұрды. Күн сайын таңғы астан кейін олар үлкен гардероб ғимаратына барып, француз, британ немесе пруссиялық киімдерін киіп, он бес минуттан кейін өз орнына келді. Солдаттарға режиссер Сергей Бондарчуктан радиотелефон арқылы бұйрық берілді. Бұл ауқымды, көпұлтты жобаны басқаруға көмектесу үшін советтік украин режиссерінің жанында төрт аудармашы тұрақты түрде болды: ағылшын, итальян, француз және серб-хорват тілдерінде. Кредиттерде көрсетілген бірнеше тарихи тұлғалар фильмде көрсетілмеген, олар түсірілім алдында кесілген көріністерде болған деп хабарланды.

Italian producer De Laurentiis, first announced the film in October 1965, saying it would be made the following year. John Huston was set to direct. He tried to set up the film in Spain, Yugoslavia, Bulgaria, and Romania, but was unsuccessful. Columbia Pictures published a 28 page, full colour pictorial guide, when it was released in 1970. According to the guidebook, De Laurentiis had difficulty finding financial backers for the massive undertaking, until he began talks with the Soviets in the late 1960s and reached an agreement with Mosfilm. Final costs were over £12 million (GBP) (equivalent to about U. S. $38.3 million in 1970), making it one of the most expensive movies ever made, for its time. Mosfilm's involvement meant the movie was directed by Bondarchuk, who had just made an expensive version of War and Peace. In December 1968, Steiger had been cast as Napoleon, and Bondarchuk visited London to talk to actors about playing the Duke of Wellington. "I see Wellington as a typical Englishman," said the director, adding "I see Napoleon as Tolstoy treated him." The movie was one of several co productions between Italy and Russia around this time. Others include The Red Tent, Sunflower and Dubrovsky (the latter was never made). Additional financing also came from Paramount and Columbia. Had the movie been filmed in the West, it may have cost up to three times as much. Mosfilm contributed more than £4 million of the costs, and nearly 17,000 soldiers of the Soviet Army, including a full brigade of Soviet cavalry, and a host of engineers and labourers to prepare the battlefield in the rolling farmland outside Uzhhorod, Ukrainian SSR. The Italians provided a reportedly eight million pounds. However, the authentic nature of the topography is questionable and has more to do with dramatic panoramic filmshots rather than topographical accuracy: in reality, the Waterloo site is laid out as a series of low hillocks with few opportunities for long views. In particular, La Haye Sainte is almost invisible from the north and west, sitting in a small south facing hollow. Actual filming was accomplished over 28 weeks, which included 16 days of delay (principally due to bad weather). Many of the battle scenes were filmed in the summer of 1969 in often sweltering heat. In addition to the battlefield in Ukraine, filming also took place on location in the Royal Palace of Caserta, Italy, while interior scenes were filmed on the large De Laurentiis Studios lot in Rome. The battle sequences of the film included about 15,000 Soviet foot soldiers and 2,000 cavalrymen as extras and 50 circus stunt riders were used to perform the dangerous horse falls. It has been joked that Sergei Bondarchuk was in command of the seventh largest army in the world. Months before the cameras started filming, the 17,000 soldiers began training to learn drill and battle formations, as well as the use of sabres, bayonets and handling cannons. A selected 2,000 additional men were also taught to load and fire muskets. This army lived in a large encampment next to the battlefield. Each day after breakfast, they marched to a large wardrobe building, donned their French, British or Prussian uniforms and fifteen minutes later were in position. The soldiers were commanded by officers who took orders from director Sergei Bondarchuk via walkie talkie. To assist in the direction of this huge, multi national undertaking, the Soviet Ukrainian director had four interpreters permanently at his side: one each for English, Italian, French and Serbo Croatian. Several historical characters listed in the credits do not actually appear in the film, they are said to have been in scenes cut before release.

Кассалық касса

Ол 1971 жылы британдық кассада ең көп сатылған "қосалқы билет" фильмдерінің бесіншісі болды. Продюсер Том Карли: "Фильм Еуропа, әсіресе Англияда жақсы қабылданды. Француздар оған онша құштар емес, бірақ олар Ватерлоо шайқасында жеңілді" деді. Дегенмен, ол өндіріс шығындарын ақтамады. "Ватерлоо" фильмінің кассадағы нәтижесіз табысы Стэнли Кубриктің жоспарлаған Наполеонның өмірбаяны туралы фильмін тоқтатуға себеп болды. Фильм көрсетілгеннен кейін танымал болды және шайқас сахналары үшін көптеген жағымды пікірлер алды. "Жүзіктердің иесі" және "Хоббит" фильмдерін экранға түсіргенімен танымал Жаңа Зеландиялық режиссер Питер Джексон, бұл фильм оның болашақ жобаларына шабыт бергенін айтты.

Марапаттар

Фильм 1971 жылы екі BAFTA сыйлығын жеңіп алды (ең жақсы көркемдік безендіру және ең жақсы костюм дизайны) және үшіншісіне (ең жақсы операторлық жұмыс) номинацияланды. Сонымен қатар, фильмнің сценарийі негізінде Фредерик Э. Смит оны романға айналдырды.

Тарихи қателіктер

Фильм жүз күндік оқиғаларды өте адал суреттесе де, Лигни және Квартер-Бра шайқастарының кейбір көріністері мен эпизодтарын қамтиды, бірақ тарихи фактілерден бірнеше ауытқулар бар, олар көркемдік мақсаттармен жасалған болуы мүмкін, ал кейбір кейіпкерлер басқаларының символы ретінде бейнеленген. Ашылу сахнасында, маршалдар Наполеонды тақтан бас тартуға көндіруге тырысқанда, маршал Сульт қатысады: шындығында, 1814 жылы Сульт Веллингтон армиясына қарсы Тулузаны қорғауға жетекшілік еткен. Ричмонд герцогинясы Веллингтонға қызын "ақ киім киместен бұрын қара киім кигізуді" қаламайтынын айтады. Келіншектің ақ киім кию дәстүрі 1840 жылдары, королева Викторияның үйлену тойынан кейін ғана кеңінен таралды. Ричмонд герцогинясының балында (өзінің тамаша бал залында емес, бұрынғы ат қорасында өткен) лорд Хей мен герцогиняның бір қызының қатысуымен толығымен ойдан шығарылған романтикалық сюжет бар. Дегенмен, оның қызы Сара лорд Хейдің балда болғанын еске алады. Фильмдегі ең үлкен қателік – ұрыс алаңының өзі: алдыңғы күні қатты жаңбыр жауып, француз шабуылын түске дейін кешіктіргендіктен, майдан өте лайлы болды. Осының салдарынан, британдық атқыштар француз колонналарына тап болғанға дейін фильмде көрсетілген жылдамдыққа жете алмайтын еді. Алайда, фильмде шайқастың танымал картинасы қайта жаңғыртылады, бұл жағдайда Элизабет Томпсонның 1881 жылғы "Шотландия мәңгілік!" туындысы, онда Шотландияның патшалық сұр аттылары жауға қарай шапқан күйін көрсетеді. Тағы бір қателік – үйдің атқыштары фильмде мүлдем көрінбейді. Сонымен қатар, Одақ бригадасының командирі Понсонби бастапқыда француз атқыштарына тұтқынға алынған деп есептеледі, кейін құтқару әрекеті сәтсіз аяқталды. Фильмде ол Уксбридж графына Понсонбидің әкесі ұрыста найзашылармен өлтірілгенін айтады, себебі ол нашар атқа отырған: шындығында оның әкесі Англияда табиғи себептермен қайтыс болған саясаткер болған, ал ол шайқаста өзінің тағдырын болжап отыр. Британдық атқыштар Д'Эрлон корпусына бағытталған, бірақ фильмде атқыштар француз жаяу әскерімен қақтығыспайды, керісінше француз артиллериясына тікелей шабуыл жасап, француз артиллерияшыларын шашыратады, содан кейін француз флансерлерімен кері қайтарылады. Сондай-ақ, 92-ші таулықтардың шабуыл кезінде олардың шұңқырларына ілінетіндері де көрсетілмейді, бұл туралы шотландтық сұрлардың "F" взводының капралы Диксон еске алады. Жалпы алғанда, фильм Веллингтонның қолбасшылығындағы армияның голландтық, бельгиялық және неміс бөлімдерін мүлдем елемеді, одақтас армия негізінен британдық деген әсер қалдырады. Шындығында, британдық контингент Веллингтон әскерінің жартысынан да аз болды. Фильмдегі пруссиялықтардан айырмашылығы, француз күштерінің оң жақ фланкіне келген генерал Бюловтың 4-ші корпусы француз желілерінің артқы оң жағында Плансенойт ауылынан шабуыл жасады. Наполеон алдымен өзінің резервтік корпусын (генерал Лобаудың басшылығымен), содан кейін Император гвардиясының екінші ең жоғары корпусы – Екінші аяқ гренадиерлерін жіберді, осы пруссиялықтарды қарсы алып, оның алдыңғы шебін ұстап тұру үшін; бұл шайқастар Плансенойт ауылының ішінде және айналасында болды, бірақ фильмде көрсетілмеген. (Кешкі сағат 7:30 шамасында маршал Блюхердің басқаруымен тағы бір пруссиялық корпус майданға келді, британдық армиямен "Ла Белль Альянс" қонақүйінің аумағында байланысып, француз күштерінің тағдырын шешті – фильмде көрсетілгендей.) Фильмдегі пруссиялық жаяу әскерлері қара пальто киген, бұл тек Лютзов еркін корпусы сияқты белгілі бір отаршылдар тобында ғана кең таралған. Аталған алға қарай өрлеуші әскердің пайдаланған полк стандарттары, пруссиялық Ландвер стандартын қолданған, бостандық корпусының бейнесімен сәйкес келмеді. Гордон герцогы Гордон таулықтарын шайқасқа бастап бара жатқандай бейнеленген, оны Ричмонд герцогинясы "ағасы" деп сипаттаған: шындығында, ол Гордон үйінің бірнеше мүшелерінің үлесін білдіретін жиынтық кейіпкер. Сол кездегі герцог, полк негізін қалаушы және полковник, Ричмонд герцогинясының әкесі болды және Наполеон соғыстары кезінде шетелде белсенді қызмет атқармады. Оның ұлы және герцогиняның ағасы, Хантли маркизі (кейін 5-ші герцог) атақты генерал болды, бірақ науқанда командалық міндетін атқармады, дегенмен анекдоттық дәлелдер оның шайқастан кейін келгенін көрсетеді. Отбасының ұрыстағы аға өкілі шындығында герцогиняның 23 жасар ұлы Март графы болды, ол 1836 жылы 5-ші герцогтың мұрагері болар еді, және Веллингтон герцогінің көмекшісі (ADC) қызметін атқарды. Отбасының тағы бір тармағын тағы бір ADC, полковник сэр Александр Гордон, 28 немесе 29 жастағы, Абердин графының інісі ұсынды. Шындығында, екеуі де лорд Хейге ұқсас жас және міндеттері бар жастар еді. Науқан кезінде Гордон полкінің дала командирі, лейтенант-полковник Джон Камерон Фассиферн шайқасында 16 маусымда қаза болды. Полктің уақытша командирі шайқас кезінде майор Дональд Макдональд Далхосни болды. Лорд Хей француз атқыштарының шабуылы кезінде британдық квадраттың ішінде қаза тапқан, Веллингтон оның қазасын көрген. Шындығында, Хей екі күн бұрын, Квартер-Бра шайқасында қаза тапқан. Қорғаушылардың капитуляциядан бас тарту туралы әңгіме ғасырлар бойы көп дау тудырды. Соңғы императорлық гвардия квадратының командирі, генерал Пьер Камброн, "мерде" деп жауап берген деп айтылады, бірақ ол кейіннен оны жоққа шығарды. Ол "Гвардия өлді және капитуляцияламайды!" ("La garde meurt et ne se rend pas!") деген сөзді де айтпады, бұл генерал Клод Этьен Мишельдің, Орталық гвардия командирінің айтқан сөзі деп есептеледі. Камброн шайқаста қаза болған жоқ, есінен айырылып, полковник Хью Халкетт, 3-ші Гановер бригадасының командирі тұтқынға алды. Кейіннен ол шайқастан кейін оны күткен шотланд медбикеге үйленді және 1842 жылы қайтыс болды. Веллингтон әскері шабуылды күтіп отырғанда орындалған "Боней батыр болды" әні шайқастан кейін жазылған.

While the film portrays the events of the Hundred Days quite faithfully, including some allusions to and scenes from the Battle of Ligny and of Quatre Bras, there were a few departures from historical fact, presumably made for artistic purposes, and some characters act as ciphers for others. In the opening scene, where the marshals are attempting to persuade Napoleon to abdicate, Marshal Soult is present: in reality, in 1814 Soult was commanding the defence of Toulouse against Wellington's Army. The Duchess of Richmond tells Wellington that she does not want her daughter "to wear black before she wears white". The tradition of the bride wearing white did not become widespread until the 1840s, following Queen Victoria's wedding. At the Duchess of Richmond's ball (which itself was held in a former carriage house rather than the magnificent ballroom depicted), there is an entirely fictional romantic sub plot with Lord Hay and one of the Duchess' daughters. However, her daughter Sarah did recall Lord Hay being present at the ball. Perhaps the biggest inaccuracy in the film is the battleground itself: having had torrential rain the previous night, which delayed the French attack until midday, the battlefield was extremely muddy. In consequence, the British cavalry, in reality, would not have been able to acquire the speed shown in the film before encountering the French columns. However, here, as elsewhere, the film replicates a famous painting of the battle, in this case Elizabeth Thompson's 1881 work Scotland Forever!, which depicts the Royal Scots Greys galloping towards the enemy. Another inaccuracy is that the Household cavalry do not seem to appear in the movie at all. Further, Ponsonby, commander of the Union Brigade, is believed to have initially been taken prisoner by French cavalry, before being killed during a failed rescue attempt. In the film, he tells the Earl of Uxbridge that Ponsonby's father had been killed in battle by lancers, not least because he had been riding an inferior horse: in fact his father had been a politician who died of natural causes back in England, and he is simply foretelling his own fate in the battle. The British cavalry charge was aimed at d'Erlon's corps, but in the film the cavalry do not appear to engage French infantry at all, but instead charge straight into French artillery, scattering French gunners before themselves being driven back by French lancers, in scenes that bear some cinematic resemblance to the Charge of the Light Brigade. Nor are any 92nd Highlanders seen hanging onto their stirrups as they charge, as was recalled by Corporal Dickson of "F" Troop of the Scots Greys. Overall, the film almost completely ignores the Dutch Belgian and German elements of the army under Wellington's command, giving the impression that the allied army was essentially British. In reality, the British contingent was less than half of Wellington's troops. Unlike the Prussians in the film, arriving at the right flank of the French force, General Bülow's 4th corps attacked at the rear right of the French lines at the village of Plancenoit. Napoleon sent first his reserve corps (under General Lobau) and then the Second Foot Grenadiers, the second most senior corps of his Imperial Guard, to engage and delay these Prussians while maintaining his front line; these clashes in and around the village of Plancenoit were crucial to the battle but are not depicted in the film. (Around 7:30 p. m., another Prussian corps under Marshal Blücher arrived on the battlefield to link with the British army on the grounds of the inn La Belle Alliance, sealing the fate of the French force—as shown in the film.) Prussian infantry in the film was depicted wearing black coats, which was only prevalent in certain militia bands such as the Lützow Free Corps. The regimental standards utilized by said advancing army, did not correspond with the presumably depicted Free Corps, which used the Prussian Landwehr standard. The Duke of Gordon is depicted as leading his Gordon Highlanders into battle, and is described by the Duchess of Richmond as "uncle": in fact, he is a composite character, representing the contributions of several members of the House of Gordon. The Duke at the time, the founder and colonel of the regiment, was the Duchess of Richmond's father, and he saw no active service overseas during the Napoleonic Wars. His son and the Duchess's brother, the Marquis of Huntly (later the 5th Duke) was a distinguished general, but held no command in the campaign, although anecdotal evidence suggests that he arrived during the aftermath of the battle. The senior representative of the family at the battle was in fact the Duchess's own twenty three year old son, the Earl of March, who would eventually become the 5th Duke's heir in 1836, and who served as a major and an aide de camp (ADC) to the Duke of Wellington. Another branch of the family was represented by another ADC, Colonel Sir Alexander Gordon, aged twenty eight or twenty nine, the brother of the Earl of Aberdeen. In reality, both were young men similar in age and duty to Lord Hay. The field commander of the Gordon regiment during the campaign, Lieutenant Colonel, John Cameron of Fassiefern, had been killed at the battle of Quatre Bras on 16 June. The acting commander of the regiment during the battle appears to have been Major Donald MacDonald of Dalchosnie. Lord Hay is seen being killed during the French cavalry attack, whilst inside a British square, with Wellington witnessing his death. Hay was actually killed at the Battle of Quatre Bras, two days earlier. The story of the refusal of the guard to surrender has been the subject of much controversy over the centuries. Commander of the last Imperial Guard square, General Pierre Cambronne, is portrayed as responding "merde" although he denied it later. Nor did he say "La garde meurt et ne se rend pas!" ("The Guard dies and does not surrender!") which is believed to have been uttered by General Claude Étienne Michel, commander of the Middle Guard. Cambronne did not die in the battle, and having been knocked unconscious, was captured by Colonel Hugh Halkett, commander of the 3rd Hanoverian Brigade. He later married the Scottish nurse who cared for him after the battle, and died in 1842. The song "Boney Was a Warrior" sung when Wellington's troops are awaiting the attack was not written until after the battle.