Кіріспе
Жас финдер партиясы немесе Конституциялық феномян партиясы (немесе Perustuslaillis Suomenmielinen Puolue) – Финляндияның Ұлы Герцогтігіндегі либералдық және ұлтшыл саяси партия. Ол 1870 жылдары жоғары топтың реформалық қозғалысы ретінде басталып, 1894 жылы саяси партия ретінде құрылды.
The Young Finnish Party or Constitutional Fennoman Party ( or Perustuslaillis Suomenmielinen Puolue) was a liberal and nationalist political party in the Grand Duchy of Finland. It began as an upper class reformist movement during the 1870s and formed as a political party in 1894.
Өмірбаян
Император Александр II-нің фин экономикасын индустрияландыруы және ашуы либералды экономикалық ойлауға мүмкіндік берді. Жас финдер 1899-1905 жылдары император Николай II бастаған русификация әрекеттеріне конституциялық негізде қарсы шықты. Осы кезеңде әртүрлі саяси фракциялар қозғалысқа қосылды және оларды ортақ қарсыласы – автократиялық Ресей империясы біріктірді. Бұл қозғалыс негізгі фенноман қозғалысынан, Фин партиясынан, екі саяси буын арасындағы саяси бәсекелестікке байланысты бөлінді, олар Ресей империясындағы Финляндияның конституциялық мәртебесіне қатысты әртүрлі көзқарастарға ие болды. 1907 жылы, бірінші русификация кезеңін аяқтаған және жалпы сайлау құқығымен парламенттік демократияны және бірпалаталы парламентті Финляндияға әкелген жалпы ереуілден кейін, Жас фин партиясы либералды бағытталған орталық партия ретінде алғашқы фин парламенттік сайлауына қатысты. Алайда, XIX ғасырда партияның саяси бағыты бойынша даулар туындады, ал Ресейтің қысымы жеңілдегеннен кейін, жеке топтар арасындағы маңызды айырмашылықтар ашыққа шықты және тіпті екі толыққанды бөлек фракция немесе партия құру туралы пікірталас болды. Партия формальды түрде біріктірілген күйде сақталды, бірақ екі негізгі топқа бөлінді: Каарло Юхо Стальберг басқарған «қарғалар» (varpuset) және Йонас Кастрен мен Пехр Эвинд Свинхувуд басқарған «құстар» (pääskyt). «Қарғалар» – әлеуметтік либерализм мен әлеуметтік реформаларды іздеген либералды фракция болды. Олар сыртқы саясатта бастапқыда Ұлыбритания мен Францияға бағытталған, бірақ 1918 жылғы Финляндия азамат соғысынан кейін Германияға қолдауы айтарлықтай артты. «Құстардың» мүшелері негізінен консервативті болды, олардың бір бөлігі түбегейлі консервативті, ал екінші бөлігі экономикалық либералды болды және олар әлеуметтік реформалардың қажеттілігін баса көрсетпеді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде және әсіресе азамат соғысынан кейін олар Германияға сүйенді. Свинхувуд Германия империясын қатты жақтады және Финляндия үшін монархиялық саяси жүйені қолдады. Стальберг Финляндияда толық демократияны және республика құруды талап етті. 1918 жылы Германияның гегемониясы кезінде монархистер саяси күресте жеңіске жетті және Жас финдердің көпшілігі Финляндия патшасы ретінде неміс ханзадасы Фридрих Карлға дауыс берді. Тек Стальберг пен бірнеше Жас финдер ғана маңызды сайлау кезінде монархияға қарсы дауыс берді.
Тойдың аяқталуы
1918 жылдың соңында Ұлы соғыста Германия жеңілгеннен кейін Жас фин партиясы екі жаңа партияға жарылды. Мүшелерінің аз бөлігі консервативті, монархистік Ұлттық коалиция партиясын (Фин партиясының көпшілігімен бірге) құру үшін Свинхуфвудқа қосылды, ал көпшілігі либералды, республикалық Ұлттық прогрессивті партияны құру үшін Стальбергке қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыста Германия империясының жеңілісінен кейін монархиялық саясат күйреп, 1919 жылғы 25 шілдеде Финляндияның тұңғыш президенті болып сайланған Стальберг Финляндия Республикасының жетекшісі атанды. 1990 жылдары "Жас финдер" деген атпен экономикалық оңшыл партия құрылып, парламентте екі мандат ұтып алды, бірақ келесі сайлауда олардан айырылды.