Кіріспе

Сорғыш таспа (немесе просто таспа) - іш киімге кигізілетін, менструация кезінде, босанғаннан кейін қан кетуде, гинекологиялық операциядан кейін жазылу кезінде, түсік тастағанда немесе аборт жасағанда, сондай-ақ қынаптан қан ағынын сіңіру қажет болған кез келген жағдайда қолданылатын сорғыш материал. Менструациялық таспа – бұл менструация гигиенасы үшін қолданылатын, сырттан қолданылатын гигиеналық құрал, тампондар мен менструациялық кеселерден өзгеше, олар қынаптың ішіне салынады. Таспаларды әдетте шалбар мен трусиктерді шешіп, ескі таспаны алып тастап, трусиктердің ішіне жаңа таспаны жабыстырып, қайта кигізеді. Қанда көбейетін бактериялардың алдын алу үшін таспаларды 3-4 сағат сайын ауыстыру ұсынылады; бұл уақыт таспаның түріне, қан ағынына және кию уақытына қарай өзгеруі мүмкін. Менструациялық таспалар әртүрлі материалдардан жасалады, олар стиліне, өндіріс еліне және брендіне байланысты әртүрлі болады. Бұл таспалар, әдетте, сіңіру қабілеті жоғары және зәр ұстамау проблемасы бар адамдар киетін зәр ұстамауға арналған таспалардан өзгеше. Менструациялық таспалар осы мақсатта жасалмаса да, кейбіреулер оларды зәр ұстамау үшін қолданады.

Қайта пайдаланылатын (көрнекі)

Кейбір әйелдер жууға болатын немесе қайта қолдануға болатын матадан жасалған менструалды төсемдерді пайдаланады. Олар мақта мата, бамбук немесе қымыз (өте сіңіргіш және мақтадан көлемді емес) сияқты түрлі маталардан жасалады. Көптеген үлгілерде ішкі киімге бекітілетін қанаттары бар, бірақ кейбіреулері қанаттарызсыз, дене мен ішкі киімнің арасында ғана ұсталады. Ал кейбір (әсіресе ескі үлгілер) белдік түрінде де болады. Матадан жасалған менструалды төсемдер 1970 жылдары қайтадан танымал болды, ал 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдардың басында олардың сұранысы артты. Адамдардың матадан жасалған төсемдерге ауысу себептері: жайлылық, уақытты үнемдеу, қоршаған ортаға тигізетін әсер және денсаулыққа пайдасы. Жуылмайтын менструалды төсемдерді пайдаланғаннан кейін тастаудың қажеті жоқ, сондықтан олар экономикалық жағынан тиімді. Қайта қолданылатын менструалды төсемдерді көптеген веб-сайттардан табуға болады немесе үйде өзіңіз жасауға болады (нұсқауларын онлайн табуға болады). Олар аллергендер мен хош иіс заттарын қамтымайды және бір рет қолданылатын төсемдерден тітіркеніп қалған адамдар үшін ыңғайлырақ болғандықтан танымал балама болып табылады. Бүгінде матадан жасалған менструалды төсемдердің көптеген түрлері бар, олар күнделікті гигиеналық төсемдерден бастап түнгі төсемдерге дейін. Матадан жасалған менструалды төсемдердің танымал түрлеріне: сіңіретін қабаты төсемнің ішіне тігілген "бірге" (AIO) төсемдер, қажет болған жағдайда төсемнің үстіне бекітілетін сіңіретін қабаттары бар "үстіне қосылатын" төсемдер, қажет болған жағдайда төсемнің ішіне салынатын сіңіретін қабаттары бар "конверт" немесе "қалта" төсемдер және сіңіретін қабаттардың айналасына бүктелетін бүктемелі төсемдер жатады. Матадан жасалған менструалды төсемдерде су өткізбейтін қабат болуы мүмкін, бұл сұйықтықтардың сығатын қорғауға көмектеседі, бірақ қабаты жоқ төсемдерге қарағанда, олардың тыныс алу қабілеті төмен болуы мүмкін.

Қолданылуы

Менструалды төсемдер менструальдік шығарылымды сіңіру үшін тағылады, осылайша киім мен жиһазды қорғайды. Олар әдетте жеке-жеке оралған, сондықтан оларды әмиянға немесе сөмкеге салу оңай және жасырын болады. Бұл ораманы қолданған төсемдерді тиісті контейнерлерге тастамас бұрын орау үшін пайдалануға болады. Кейбір адамдар төсемдерді ораманың орнына (немесе қоса) дәретхана қағазымен орауды қалайды, себебі орама көбінесе кішкентай жапсырмасы бар жылтыр пластиктен жасалғандықтан, жеткілікті жабыспауы мүмкін. Кез келген типтегі менструалды төсемдерді унитазға тастауға болмайды, өйткені олар бітелуге себеп болуы мүмкін. Дамыған елдерде қоғамдық дәретханаларда қолданған төсемдерді салуға арналған контейнерлер көбінесе болады. Алғашқы көмек көрсету кезінде, егер бинт қол жетімді болмаса немесе жеткіліксіз болса, олардың жоғары сіңіру қабілетіне байланысты, қатты қан кетуді тоқтату үшін тамаша жарақатты жабу материалы ретінде қолданылады. Несеп ұстамау проблемасы бар көптеген адамдар несептің ағуын басқару үшін менструалды төсемдерді пайдаланады. Алайда, менструалды төсемдер менструальдік қан ағынын сіңіру үшін жасалғандықтан, олар несептің ағуын сіңіруде тиімді емес; инконтиненцияға арналған төсемдер осы мақсат үшін арналған. Егер әйелде менструация кезінде төсемдер болмаса, ол уақытша ауыстыру ретінде дәретхана қағазын пайдалануы мүмкін.

Тарих

Ғасырлар бойы қоғамдар әртүрлі менструалды қорғаныс түрлерін пайдаланып келген. Менструалды төсемдер туралы алғашқы мәліметтер 10 ғасырдағы «Суда» еңбегінде кездеседі, онда 4-ші ғасырда өмір сүрген Гипатия әйелдерге қызығушылық танытқан ер адамды ынтасынан айыру үшін қолданылған менструалды матасын лақтырғандығы айтылады. Ежелгі Египетте адамдар менструалды қанды сіңіру үшін қамыс сияқты өсімдік – жұмсақ папирусты қолданған. Саудаға түскен гигиеналық өнімдер пайда болғанға дейін көптеген әйелдер менструалды ағынды сіңіру үшін матадан жасалған төсемдерді пайдаланған. «Rag-та» деген сөз бастапқыда менструалды маталарды білдірген, бірақ қазіргі қолданыста менструацияны атайтын эвфемизм ретінде қолданылады. Бір рет қолданылатын менструалды төсемдер ойлап табылғанға дейін, менструалды қанды жинау үшін мата немесе қайта қолданылатын төсемдер кеңінен қолданылған. Адамдар көбінесе әртүрлі маталардан немесе басқа да сіңіретін материалдардан жасалған түрлі-түрлі үйде жасалған төсемдерді пайдаланған. Бір рет қолданылатын төсемдер саудаға түскеннен кейін де, көптеген отбасылар үшін бірнеше жыл бойы оларға қол жеткізу мүмкін болмады. Егер төлемге мүмкіндік болса, адамдар сатушымен тікелей сөйлеспей, тікелей қораптан Kotex төсемдерін алу үшін ақшаны қорапқа салуға рұқсат етілді. Қазіргі таңдағы индустриалды дамыған елдердің көп бөлігінде бір рет қолданылатын төсемдер дерлік толығымен қолданылады, бірақ олар алғаш рет 1880 жылдары Томас және Уильям Саутоллдың төсемімен саудаға түскен. Америкадағы алғашқы бір рет қолданылатын гигиеналық салфеткалар – 1888 жылы Johnson & Johnson компаниясы шығарған Lister's Towels болды. Бір рет қолданылатын төсемдер медбикелердің менструалды ағынды сіңіру үшін қолданған ағаш целлюлозасынан жасалған бинттерін пайдаланудан пайда болды, нәтижесінде қол жетімді материалдардан жасалған және пайдаланғаннан кейін тастауға арзан жабдық пайда болды. Kotex компаниясы осы ағаш целлюлозасынан (целлюкотон) жасалған өнімдері туралы алғашқы жарнамасын 1921 жылдың қаңтарында жариялады. Johnson & Johnson компаниясы 1926 жылы Лилиан Гилбрет зерттеулерінің нәтижесінде Modess санитарлық салфеткаларын ұсынды. Лилиан Гилбрет 1927 жылы жариялаған нарықтық зерттеулер туралы есепте 1920 жылдардағы американдықтардың менструацияға қатысты тәжірибесі туралы құнды ақпарат берілген. Ол 1000-нан астам әйелдер арасында жүргізген сауалнамалар нәтижесінде «санитарлық салфетканың [ ] ең маңызды факторы – оның қолжетімділігі, себебі салфетканы сату үшін оның қолжетімді болуы керек» деген қорытындыға келді. Бір рет қолданылатын төсемдерді шығаратын алғашқы өндірушілердің кейбіреулері бинттерді де өндірген, бұл осы өнімдердің сипаттамасын беруге көмектеседі. 1956 жылы Мэри Кеннер ылғалға төзімді қалтасы бар, реттелетін санитарлық белбеудің патенін алды. Алайда, оның өнертабысына қызығушылық танытқан компания оның афроамерикандық екенін білгеннен кейін одан бас тартты.

Дамушы елдер

Дамушы елдерде әлі күнге дейін менструалды қанды жинау үшін қолдан жасалған төсемдер қолданылады, себебі олар арзан. Қымбат бір реттік төсемдерді немесе тампондарды алуға шамасы келмейтін адамдар шүберектер, топырақ және лайды да қолданады деген хабар бар. Үндістан сияқты елдерде нашар санитарлық және гигиеналық жағдайды азайту үшін қолжетімді шешімді табу қажеттігін қанағаттандыру мақсатында, Үндістанның оңтүстік штаты Тамил Надудың Коимбатур ауылынан Аруначалам Муруганантам бұрынғы бағасының үштен бір бөлігінен кем шығынмен арзан санитарлық төсемдерді шығаратын машинаны жасап, патент алды. Билл мен Мелинда Гейтс қоры Найробиде орналасқан ZanaAfrica ұйымына 3 миллион АҚШ доллары көлемінде грант берді. ZanaAfrica жасөспірімдерге арналған менструалды денсаулық туралы білім берудің жаңа тәсілдерін зерттейді.