Пааселкя көлі: метеорлық кратер мен жергілікті аңыздар
Paasselkä
Пааселкя көлі – Финляндиядағы ежелгі метеорит кратерінде пайда болған, тереңдігі 75м-ге жететін ерекше көл. Геологиялық зерттеулер мен магниттік аномалиялар анықталды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Паасселька (бұрын Паасивеси, екі атаудың да мағынасы шамамен "Тас көлі") – Финляндияның Оңтүстік Савония аймағындағы эрозиялық соққы кратерінде қалыптасқан овал пішіндес көл. Оривеси көлінің бір бөлігі болатын бұл көл, өз кезегінде, Үлкен Сайманың бөлігі. Аймақтағы басқа көлдерден ерекшелігі – аралдардың болмауы. Паассельканың тереңдігі де ерекше, ең терең жері 75 метрге жетеді. Паасселькаға соққы шамамен 1800 миллион жыл бұрын (Палеопротерозойдың Статериан кезеңінде) түскен, бұл Балтық қалқанының Палеопротерозойлық кристалл тау жыныстарына және кейбір құмтас қабаттарына әсер еткен. Көлінің ерекше пішіні мен байланысты магниттік аномалиялар Паассельканың соққыдан пайда болғанын ұзақ уақыттан бері болжауға мүмкіндік берді. 1999 жылы терең бұрғылау жүргізілгеннен кейін бұл Финляндиядағы тоғызыншы соққы кратері екені расталды. Көптеген фин кратерлерінен айырмашылығы, Паасселька шөгінді қабаттарымен жабылмаған.
Paasselkä (earlier Paasivesi, both names roughly mean 'Stone lake') is an oval shaped lake formed in an eroded impact crater in Southern Savonia, Finland. The lake, which is a part of Orivesi, which is in turn part of the Greater Saimaa, is devoid of islands which makes it different from other lakes in the region. Paasselkä is also unusually deep, 75 m at the deepest point. The Paasselkä impact occurred roughly <1800 million years ago (Statherian period of the Paleoproterozoic) and affected Paleoproterozoic crystalline rocks and some overlying sandstones of the Baltic Shield. Because of the unusual shape and associated magnetic anomalies, Paasselkä was suspected to have an impact origin long until it was confirmed after a deep drilling in 1999 making it the ninth known impact crater in Finland. Unlike many Finnish craters, it does not seem to have been buried under layers of sediment.
Жарық құбылысы
Паассельян пируты немесе Паасселькя шайтандары – көлде, оның жанындағы батпақ және орман аймақтарында кейде байқалатын, құбылмалы шам құбылысы. Біреулер бұл жарықты әртүрлі жылдамдықпен қозғалатын немесе толығымен қозғалмайтын шар ретінде сипаттайды, ал кейде бірнеше шарлар кездеседі. Бұл құбылыс бұрыннан белгілі, 18-ші ғасырдан бері жазылып келген және жергілікті халықтың әңгімелерінде айтылады, содан оған "шайтандар" деген ат қойылған. Жергілікті тұрғындар жарқыраған шарларды зұлым күштердің жасауына сенген. Ықпал кратеріндегі магниттік аномалиялар осы құбылыспен байланысты болуы мүмкін.
Paasselän pirut, or Paasselkä devils, is a claimed will o' the wisp phenomenon which sometimes occurs at the lake and the marsh and forest area in the immediate vicinity. One has described the light as a ball that moves at different speeds, or are completely at rest, and sometimes there are several spheres. The phenomenon has been known for a long time, written down from the 18th century, and is part of the local folk tales, which have given the name "devils". The locals thought the shining spheres were created by evil beings. The magnetic anomalies in connection with the impact crater might be related to the phenomenon.