Кіріспе

Стивен Кинг сериясы

«Қара мұнара» – американдық жазушы Стивен Кинг жазған сегіз роман, бір повесть және балалар кітабынан тұратын серия. Қараңғы фантастика, ғылыми фантастика, қорқыныш және вестерн сияқты жанрларды қамтитын бұл серияда «оқ атқышы» мен оның физикалық және метафоралық мәні бар мұнараға жасаған саяқаты суреттеледі. Серия және «Қара мұнараны» пайдалану Стивен Кингтің көпжағдайлығын кеңейтеді, соның салдарынан оның көптеген басқа романдарымен байланыстырады. Серияның өзі 4250 беттен тұратын сегіз романынан басқа, Кингтің көптеген басқа кітаптары да оқиғамен байланысты, серия дами келе ойнайтын түсініктер мен кейіпкерлерді таныстырады. Серияға ең көп әсер еткен – Роберт Браунингтің «Childe Roland to the Dark Tower Came» поэмасы, оның толық мәтіні соңғы томның қосымшасына енгізілген. 2003 жылы қайта жаңартылған «Оқ атқышы» кітабының алғы сөзінде Кинг «Сақиналардың иесі», «Артур жөніндегі аңыз» және «Жақсы, жаман және екі беткей» фильмдерін де шабыт көзі ретінде атады. Ол Клинт Иствудтың «Аты жоқ адам» кейіпкерін басты кейіпкер Роланд Дешейнге ең үлкен әсер еткендердің бірі деп санайды. Кингтің сериядағы Mid World сияқты жер аттарының стилі және оның бірегей тілді (High Speech) жасауы да Дж. Р. Р. Толкиннің еңбектеріне ұқсас. 2017 жылдың тамызында «Қара мұнара» оқиғаларының жалғасы ретінде фильм жарық көрді. Стивен Кинг «Қара мұнара» сериясын алғашқы нұсқа деп қарады және бастапқыда оны қайта жазуды жоспарлаған. Бірақ «Оқ атқышын» қайта жазғаннан кейін, «оның қаншалықты қайта жаза алатынын анықтауға тырысады». Кингтің веб-сайтында серия оның magnum opus деп аталады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл әңгімеде Роланд Дешейн атқыштар орденінің мүшесі және "Артур Элд" әулетінің соңғы өкілі, ол осы әлемдегі Артур патшаның аналогы болып табылады. Феодалдық қоғам үлгісінде саяси құрылымға ие болған әлем, Американың Ескі Батысымен технологиялық және әлеуметтік ерекшеліктерін бөліседі, бірақ сонымен қатар сиқырға толы. Орта әлемдегі көптеген сиқырлы құбылыстар жоғалып кеткен, бірақ іздері сақталған, сондай-ақ технологиялық жағынан дамыған қоғамның қалдықтары да бар. Роландтың ізденісі – барлық әлемнің ортасы деп есептелетін, аңызға айналған Қара мұнараны табу. Роландтың әлемі "өзгеріп барады" делінеді, және ол жарылып келе жатқандай көрінеді. Күшті елдер соғыс салдарынан қирап, бүкіл қалалар мен аймақтар ізсіз жоғалып кетеді, ал уақыт дұрыс бағытта ағып өтпейді. Кейде тіпті күн солтүстіктен туып, шығысқа батуы мүмкін. Серияның басында Роландтың ниеттері, мақсаттары мен жасы белгісіз, бірақ кейінгі бөлімдер осы құпияларды ашады. Романның толық сипаттамасы үшін әр кітапқа арналған мақалаға жүгініңіз.

Кингтің басқа шығармаларымен байланысы

Сериал Кингтің көптеген туындыларымен тығыз байланысып, оларды біріктіретін маңызды тіреуге айналды. "Қара мұнара" әлемі Кингтің көптеген романдары мен әңгімелерінен алынған орындар, кейіпкерлер, оқиғалар және басқа да түрлі элементтерден құралған. Осы сериямен байланысты немесе оған сілтеме жасайтын негізгі кітаптардың ішінде "Бұл", "Тұру", "Сәлемнің лоты", "Ұйқысыздық", "Атлантистегі жүректер", "Қара үй", "Аждаһаның көзі", "Шырақ" және "Жасуша" кіретін болса, "Kingdom Hospital" телесериалы әлемдегі ең танымал сусын болып табылатын Nozz A La әлемінде өтеді, яғни бұл оқиғалар 4-ші және 5-ші кітаптардағы оқиғалар орын алатын әлемде болған болуы мүмкін.

Кейіпкерлер

Қара мұнараға саяхаты барысында Роланд көптеген достармен және жаулармен кездеседі. Көп бөлігінде онымен бірге Он тоғыз бен тоқсан тоғыздың Ка-тетін құрайтын топ жетектеп жүреді, оларға Джейк Чемберс, Эдди Дин, Сюзанна Дин және Ой кіреді. Жолдағы көптеген жауларының ішінде Қара киімді адам, Мордред және Қызыл патша бар.

Тіл

Кинг өзінің кейіпкерлері үшін "Жоғарғы тіл" деп аталатын тіл жасады. Осы тілдің мысалдары ретінде "Thankee, Sai" ("Рақмет, мырза/ханым") және "Dan Tete" ("Кішкентай құтқарушы") тіркестері келтіріледі. Сонымен қатар, Кинг "Ка" терминін қолданады, ол "Жоғарғы тілде" тағдырға немесе жазмышқа жуық мағына береді (сондай-ақ, "Ka tet" – жазмышпен байланысқан адамдар тобы). Бұл термин египет мифологиясы мен әңгімелеу өнерінен бастау алған және 1976 жылдан бері бірнеше романда мен сценарийлерде қолданылып келеді. Бұл термин Кингтің "Сары пальто киген кішкентай адамдар" атты әңгімесінде де кездеседі, онда Тед оның мағынасын Боббиге түсіндіреді.

Қабылдау

The Washington Post газетінің Билл Шихан бұл сериалды "адамгершілік, көрегендік эпос және нағыз магнум-опус" деп атады, ол "таза әңгіме айтудың керемет мысалы" ретінде, "көркем бейнеленген эпизодтармен, апатты кездесулермен және қайғылы трагедиялық сәттермен толтырылған" деді. Boston Globe газетінен Эрика Нунан "Сериалда ашыларлық әлем бар" деді, бірақ оның эпикалық сипаты оны қарапайым пайдаланушыға қолайлы етпейді. The New York Times газетінің Аллен Джонстон серияның даму барысынан көңілі қалды; ол "[кітаптардың] болуының өте абсурдтығына" таң қалды және Кингтің жазу стилін жоғары бағалады, бірақ дайындық серияны жақсартатынын айтты, "Кингтің мұндай ойындарға қаламгерлік шеберлігі жеткіліксіз, ал кейіпкерлердің дауыстары оны аяқтан шайқады". Алайда, San Francisco Chronicle газетінен Майкл Берри серияның алғашқы бөлімдерін "әдемі сөздерге құмар, шатасқан жиынтық" деп атады, бірақ соңын "қош сауын айту" деп сипаттап, "бұрын уәделенгеннің бәрін орындады" деді. The New Yorker журналынан Джошуа Ротман серияны мақтады, романның өзі күткеннен де "жақсырақ және ерекше" болғанын айтты. Серияда оның көптеген классикалық мотивтері болғандықтан, Ротман: "Егер сіз шынымен Стивен Кингті ұнатсаңыз, осы серияны көруге міндеттісіз" деді.

Кітаптар

Серия Кингтен басқа авторлардың да осы тақырыптағы ғылыми-популярлық кітаптарына түрткі болды. Робин Фурт Стивен Кингтің екі томдық "Қара мұнара: Конкорданс" атты энциклопедиялық стильдегі анықтамалық кітабын жариялады, ол бастапқыда Кингтің жеке пайдалануы үшін жазылған. Бев Винсент "Қара мұнараға дейінгі жол: Стивен Кингтің шедевр туындысын зерттеу" кітабын шығарды, онда оқиғаның арқа жағы, мазмұны мен талдауы бар, сондай-ақ "Қара мұнараның серігі" кітабын, онда сұхбаттар мен Marvel комикстері туралы мәліметтер келтірілген. Стивен Кинг осы кітаптарды мақұлдады. "Чарли Чо Чо" - Стивен Кингтің 2016 жылы Бэрил Эванс псевдонімімен жарық көрген "балалар кітабы". Ол Кингтің бұрынғы "Қара мұнара III: Шөлдер" романының бір бөлімінен бейімделген. Суреттерін Нед Дамерон салған.

Комикстер

Бірнеше "Қара мұнара" сериясы Marvel Comics басылымымен жарық көрді. Алдыңғы бөлім, "Қара мұнара: Қарулы ат туылған", Робин Фурт сюжетімен, Питер Дэвид сценарийімен, Дже Ли мен Ричард Исанов суреттерімен жазылған. Бұл журналдың алғашқы саны 2007 жылдың 7 ақпанында жарық көрді. 2007 жылдың 7 қарашасында барлық жеті саны бар қалың қаптамасы жарық көрді. Серияның екінші бөлімі, "Ұзақ жол үйге", 2008 жылдың 5 наурызында жарық көрді. 2008 жылдың 15 қазанында басылып шыққан басылымның қалың қаптамасы бар барлық бес саны жарық көрді. Үшінші аркасы, "Қара мұнара: Сатқындық", 2008 жылдың 10 қыркүйегінде жариялана бастады. 2009 жылдың 21 сәуірінде барлық алты саны бар қатты қаптамасы шығарылды. Үшінші арканың аяқталуынан кейін 2009 жылдың 8 сәуірінде "Қара мұнара: Сиқыршы" атты жеке нөмір шығарылды. Бұл оқиғаның басты тақырыбы – Мартен Бродклок атты зұлым сиқыршының тарихы. Төртінші бөлім, "Қара мұнара: Ғалақадтың құлдырауы", 2009 жылдың 13 мамырында жарық көрді. 2010 жылдың 2 ақпанында барлық 6 саны бар қатты қаптамалы том, сондай-ақ "Sorcerer One Shot" шығарылды. Бесінші арка, "Қара мұнара: Иерихон төбесінің шайқасы", 2009 жылдың 3 желтоқсанында жариялана бастады. 2010 жылдың 17 тамызында басылымның барлық 5 саны басылып шықты. Marvel Comics сонымен қатар романдарда алғаш рет таныстырылған кейіпкерлер мен жерлерді кеңейтетін үш қосымша кітап жариялады. "The Dark Tower: Gunslingers' Guidebook" 2007 жылы, "The Dark Tower: End World Almanac" 2008 жылы, ал "The Dark Tower: Guide to Gilead" 2009 жылы жарық көрді. Үш кітапты да Энтони Фламини жазды, ал Фурт шығармашылық кеңесші болды. "Әлемнің соңы" атты альманах пен "Гилеадқа арналған нұсқаулық" кітаптарында Дейвид Ярдэннің суреттері бар. Кингтің "Қара мұнара: Қарулы атқыш" романының "Қара мұнара: Қарулы атқыш: Сапар басталады" атты бес санының адаптациясы 2010 жылдың 19 мамырында жариялана бастады. Жинақталған қатты қапталған басылым 2011 жылдың 26 қаңтарында жарық көрді. Кингтің "Элурияның кішкентай әпкелері" повесінің адаптациясы, "Қара мұнара: Қарулы атқыштар: Элурияның кішкентай әпкелері", 2010 жылдың 8 желтоқсанында жарық көруді бастады. 2011 жылдың 8 маусымында жинақталған қатты қапталған басылым шығарылды. Кингтің "Қара мұнара: Қарулы ат" романының екінші адаптациясы, "Қара мұнара: Қарулы ат: Талл шайқасы", 2011 жылдың 1 маусымында басылып шықты. Жинақталған қатты мұқабалы басылым 2012 жылдың 25 қаңтарында жарық көрді. Кингтің "Қара мұнара: Қарулы ат" романының үшінші адаптациясы, "Қара мұнара: Қарулы ат: Жол бекеті", 2011 жылдың 14 желтоқсанында жарық көрді. Жинақталған қатты мұқабалы басылым 2012 жылдың 27 маусымында жарық көрді.

Ойындар

2009 жылдың 7 желтоқсанында Стивен Кингтің ресми сайтында тегін ойнауға болатын Discordia атты онлайн ойын жарық көрді. Ойын «Қараңғы мұнара» оқиғасының жалғасы болып табылады, онда Нью-Йорктегі Tet Corporation мен Sombra/NCP арасындағы соғыс оқиғасы баяндалады. Ойынды Стивен Кинг пен Робин Фурт бірлесіп қадағалады. Сайтта былай делінген: «Discordia екі компания арасындағы көріне бермейтін қақтығысты зерттейді, сонымен қатар ұзақ жылдардан бері «Қараңғы мұнара» әуесқойларын жаңа кейіпкерлермен және Mid-World-тің Ескілер жасаған көптеген механикалық/сиқырлық заттармен таныстырады. Ойын барысында біз «Қараңғы мұнара» әуесқойларына таныс және кітаптарда ғана кездесетін көптеген орындарды аралаймыз. Бұл оқиғада Роланд пен оның қа-тетін көрмесек те, ойынды жасаған команда олардың бейнесін жадында сақтап қалды. Біз «Қараңғы мұнара» сериясының түпнұсқасын құрметтеуге және сонымен бірге жаңа, қызықты «Қараңғы мұнара» кеңістігін картаға түсіруге бар күшімізді салдық».

Фильм

Sony Pictures және Media Rights Capital осы туындыны фильмге бейімдеді. Фильм режиссері – Николай Арсель, ал Идрис Эльба мен Мэтью Макконаги тиісінше Роланд Дешен және Уолтер О’Дим рөлдерін сомдады. Фильм 2017 жылдың 4 тамызында көрсетілімге шықты. Фильм сыншылар тарапынан жағымсыз бағаланды, Rotten Tomatoes сайтында 16% рейтинг алды. Фильм «Қара мұнара» сериясының бірнеше романдарынан элементтерді біріктіреді, бұл Роландтың ізденісінің циклдік уақыт шеңбері екендігін ашатын роман сериясының канондық жалғасы болып табылады; Роланд фильмде алып жүретін Элд мүйізінің болуы осы кезектің жаңа айналымы екенін көрсетеді. Стивен Кинг «Қара мұнара» фильмі мен телесериалы Роландтың «Соңғы айналымы» титулды Қара мұнараға қатысты болатынын мәлімдеді. 2016 жылдың шілдесінде режиссер Николай Арсель «Қара мұнара» фильмінің романға жалғас екенін, сонымен қатар Роландтың мұнараға сапар шегуінің келесі циклындағы тікелей бейімделу екенін растады. 2017 жылы Collider сайтына берген сұхбатында Стивен Кинг алдағы телесериалдан өзге, жалғастырылатын фильмге үміт артатынын білдірді, ол R рейтингісімен, Роландтың бас киімімен және «Үштің суреті» романынан алынған «лобстростиялармен» толықтырылуы керек екенін айтты. ComingSoon.net сайтына берген сұхбатында Николай Арсель «Үштің суреті» туындысы жалғастырудың негізін құрайтынын және Эдди мен Сюзанна Динді сомдайтын актерлер Эльба, Макконаги, Тейлор және Хейлимен бірге Роланд, Уолтер, Джейк және Сайр рөлдерін қайта ойнайтынын растады.

Теледидар

2018 жылдың ақпан айында Amazon «The Dark Tower» кітаптарының сериалға бейімделу құқығын сатып алды, бірақ бастапқыда фильмнен кімнің қатысатыны нақты айтылмады. Кейіннен сериалдың жаңадан басталатыны расталды, Сэм Страйк пен Джаспер Паакконен тиісінше Роланд Десчейн мен Қара киген адам рөлдеріне бекітілді. 2019 жылдың маусым айында Майкл Рукер, Джером Флинн және Жоана Рибейро да актерлік құрамға қосылған деп хабарланды. 2020 жылдың қаңтар айында Amazon пилоттық эпизодты дамытуды тоқтатты, бірақ MRC өндіріс компаниясы пилоттық сценарийлерді басқа студияларға ұсынып жатыр. 2022 жылдың желтоқсанында режиссер Майк Фланаган кітаптар негізінде телесериал жасау құқығын сатып алғанын және көп маусымды шығаруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді.