Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тегінің түрлері
Classes of surname
Адам (көптеген мәдениеттерде әдетте әйел) жұбайының тегін қабылдағанда, кейбір елдерде бұл есім адамның бұрынғы тегін толығымен алмастырады, ал әйел жағдайында бұл тегі – қыз тегі деп аталады ("туған аты" қыз тегінің гендерлік бейтарап немесе еркекке қатысты қолданылуы ретінде де қолданылады), ал некелік тегі – некеге тұрғанда қабылданған отбасы аты немесе тегі. Кейбір заңнамаларда есімді өзгерту заңды рәсімді талап етеді. Адамдар некеге тұрғанда немесе ажырасқанда, есімді өзгертудің заңдық жақтары жеңілдетілуі немесе енгізілуі мүмкін, сонда жаңа тегі некеге тұру немесе ажырасудың заңды процесінің бір бөлігі ретінде ресми түрде тіркеледі. Дәстүр бойынша, ағылшын тілді елдерде әйелдер некеде тегін өзгертуге ерлерге қарағанда көбірек бейім, бірақ кейбір жағдайларда ерлер де некеде тегін өзгерте алады, оның ішінде бір жынысты жұптар да. Осы мақалада туған кездегі аты, әкесінің тегі, тегі, некелік аты және қыз тегі – әкеден берілген текті білдіреді, егер анадан берілген тегі туралы айтылмаса.
When a person (traditionally the wife in many cultures) assumes the family name of their spouse, in some countries that name replaces the person's previous surname, which in the case of the wife is called the maiden name ("birth name" is also used as a gender neutral or masculine substitute for maiden name), whereas a married name is a family name or surname adopted upon marriage. In some jurisdictions, changing names requires a legal process. When people marry or divorce, the legal aspects of changing names may be simplified or included, so that the new name is established as part of the legal process of marrying or divorcing. Traditionally, in the Anglophone West, women are far more likely to change their surnames upon marriage than men, but in some instances men may change their last names upon marriage as well, including same sex couples. In this article, birth name, family name, surname, married name and maiden name refer to patrilineal surnames unless explicitly described as referring to matrilineal surnames.
Некеде тұрған кезде аты-жөні өзгертіледі
Некеге тұрғаннан кейін әйелдер өз тегін өзгертуге тырысса, егер бұл мүмкіндік неке рәсімінің заңдық процесіне енгізілсе, олар көбінесе қиындықтарға ұшырамайды. Егер неке болған жердің заңдарында неке кезінде тегті өзгертуге рұқсат берілмесе (онда неке куәлігінде жаңа тегі көрсетіледі), жалпы құқық бойынша соттар мұны әр адамның (ер, әйел және кейде баланың) тегін өзгерту құқығы деп ресми түрде мойындайды. Дегенмен, ерлер тегін өзгертуде көбірек қиындықтарға кезеседі.
Women changing their own last name after marriage encounter little difficulty in doing so when the opportunity is included in the legal process of marrying. Unless the statutes where the marriage occurred specify that a name change may occur at marriage (in which case the marriage certificate indicates the new name), courts following common law officially recognize it as the right of a person (man, woman, and sometimes child) to change their name. However, men encounter more difficulties in changing their last names.
Күйеуінің тегі
Бұрын Англияда әйелдер некеге тұрғаннан кейін күйеуінің тегін (немесе фамилиясын) қабылдау қалыпты жағдай болды; көбінесе олар мұны ковертура заңдары бойынша жасауға міндетті болды. Күйеуінің тегін қабылдау бүгінде Ұлыбританияда (есімді өзгертуге қатысты заң болмаса да) және Австралия, Жаңа Зеландия, Пәкістан, Гибралтар, Фолкленд аралдары, Үндістан, Филиппин, Канаданың ағылшын тілді провинциялары және АҚШ сияқты елдерде де кең таралған. Атау қабылдаудың түрлі жолдары бар, оның ішінде текті қабылдау да бар. Әдетте, мұндай некелерден туған балалар әкесінің тегін алады. Кейбір отбасыларда (көбінесе АҚШ-та) анасының бойжеткен кездегі атын балаларының біріне орта ат ретінде қою дәстүрі бар. Франклин Делано Рузвельт осылай немесе тіпті бірінші аты ретінде орта атын алған. Ұлыбританиядан келген мысал – Изамбард Кингдом Брунель. Флориданың бұрынғы губернаторы және сенаторы Спессард Холланд, анасының бойжеткен кездегі аты Вирджиния Спессард болған, осылайша бірінші атын алған.
In the past, a woman in England usually assumed her new husband's family name (or surname) after marriage; often she was compelled to do so under coverture laws. Assuming the husband's surname remains common practice today in the United Kingdom (although there is no law that states the name must be changed) and in other countries such as Australia, New Zealand, Pakistan, Gibraltar, Falkland Islands, India, Philippines, the English speaking provinces of Canada and the United States. Often there are variations of name adoption, including family name adoption. Usually, the children of these marriages are given their father's surname. Some families (mainly in the US) have a custom of using the mother's maiden name as a middle name for one of the children—Franklin Delano Roosevelt received his middle name in this way or even as a first name. An example from Britain is Isambard Kingdom Brunel. Spessard Holland, a former governor of Florida and former senator, whose mother's maiden name was Virginia Spessard, received his first name in this way.
Феминизм
Феминист Люси Стоун (1818–1893) АҚШ-та үйленген әйелдің өз тегін сақтау құқығын ұлттық мәселеге айналдырды (өз үйленген кезде өзі де осылай істеген), бұл әйелдер құқығы үшін күресінің бір бөлігі болды. Оның арқасында күйеуінің тегін алмауды таңдайтын әйелдер "Люси Стоун" деп аталды. Феминист Элизабет Кейди Стэнтон күйеуінің тегін өзінің атына қосып алды, өзін Элизабет Кейди Стэнтон немесе Э. Кейди Стэнтон деп қол қойды, бірақ миссис Генри Б. Стэнтон деп аталудан бас тартты. Ол 1847 жылы: «Әйелдерді миссис Джон осы және миссис Том осы деп атау, ал афроамерикалық еркектерді Самбо және Зип Кун деп атау, ақ еркектердің барлығына иелік ету құқығы бар деген қағидаға негізделген» деп жазды. Кейін, 1860 жылы Нью-Йорк штаты заң шығарушы органының сот комитеті алдында сөйлеген «Құлдың шақыруы» атты сөзінде ол былай деді: «Негрдің [құлдың] есімі жоқ. Ол Куффи Дуглас немесе Куффи Брукс, кімнің Куффи екені белгісіз. Әйелдің есімі жоқ. Ол миссис Ричард Роу немесе миссис Джон Доу, кімнің әйелі екені белгісіз». Феминист Джейн Грант, «The New Yorker» журналының негізін қалаушылардың бірі, 1943 жылы некеге тұрған күйі өз атын сақтап қалуға жасаған тырысыстары туралы, сондай-ақ әйелдердің бойжеткен қыздар атымен әскери қызметке қатысу, паспорт алу, дауыс беру және бизнес ашу тәжірибелері туралы жазды. Жақында, феминист Джилл Филиповичтің әйелдердің үйленген кезде есімдерін өзгертуіне қарсылығы 2013 жылы «The Guardian» газетінде «Неге үйленген әйелдер есімдерін өзгертуі керек? Еркектер өздері өзгертісін» деген мақала ретінде жарияланды және Дебора Апплменнің «Critical Encounters in Secondary English: Teaching Literacy Theory to Adolescents» (2014) еңбегінде гендердің әлеуметтік құрылымы теориясы бойынша ұсынылатын оқу материалы ретінде келтірілді. Филипович 2018 жылы үйленгенде өзінің тегін сақтады.
The feminist Lucy Stone (1818–1893) made a national issue of a married woman's right to keep her own surname (as she herself did upon marriage) as part of her efforts for women's rights in the U. S. Because of her, women who choose not to use their husbands' surnames have been called "Lucy Stoners". The feminist Elizabeth Cady Stanton took her husband's surname as part of her own, signing herself Elizabeth Cady Stanton or E. Cady Stanton, but she refused to be addressed as Mrs. Henry B. Stanton. She wrote in 1847 that "the custom of calling women Mrs. John This and Mrs. Tom That and colored men Sambo and Zip Coon, is founded on the principle that white men are lords of all." Later, when addressing the judiciary committee of the state legislature of New York in 1860 in a speech called "A Slave's Appeal", she stated in part, "The negro [slave] has no name. He is Cuffy Douglas or Cuffy Brooks, just whose Cuffy he may chance to be. The woman has no name. She is Mrs. Richard Roe or Mrs. John Doe, just whose Mrs. she may chance to be." The feminist Jane Grant, co founder of The New Yorker, wrote in 1943 of her efforts to keep her name despite her marriage, as well as other women's experiences with their maiden names regarding military service, passports, voting, and business. More recently, the feminist Jill Filipovic's opposition to name change for women who marry was published in The Guardian in 2013 as "Why should married women change their names? Let men change theirs", and cited as recommended reading on the theory of social construction of gender in Critical Encounters in Secondary English: Teaching Literacy Theory to Adolescents by Deborah Appleman (2014). When Filipovic married in 2018, she kept her last name.
Екі есімді біріктіру (тілтерек)
Әйелдер үшін, әсіресе АҚШ және Канадада, күйеуінің тегін және өздерінің туған тегін қосу сирек кездеседі. Бұл екі тегтің бөліктерін біріктіруді білдіреді. Мысалы, Доун О'Портер (Портер және О'Доуд тегінен).
It is less common for women, especially in the United States and Canada, to add their spouse's name and their own birth name. This means adding parts of the two names. An example is Dawn O'Porter (from Porter and O'Dowd).
Туған есімі орта есімі ретінде
Мысалдарға Эми Кони Барретт, Мариан Трамп Барри, Вера Кахалан Бушфилд, Маргарита Стит Черч, Хиллари Родэм Клинтон (2007 жылы туған кездегі тегін тастады), Рут Бадер Гинзбург, Кэтрин Гаджер Лэнгли, Рут Ханна МакКормик, Нелл Уилсон Рейган, Эдит Нурс Роджерс, Сара Хакаби Сандерс, Дебби Вассерман Шульц, Маргарет Чейз Смит және Джада Пинкетт Смит жатады. Әрқайсысының некелері кезінде Ким Кардашьян Ким Кардашьян Уэст (Канье Уэсттен), ал Робин Райт Робин Райт Пенн (Шон Пенннен) деп аталды. Саясатшы Никки Хейли кейде Никки Р. Хейли деп аталады; "R" әрпі оның туған тегі – Рандхаваны білдіреді.
Examples include Amy Coney Barrett, Maryanne Trump Barry, Vera Cahalan Bushfield, Marguerite Stitt Church, Hillary Rodham Clinton (dropped maiden name in 2007), Ruth Bader Ginsburg, Katherine Gudger Langley, Ruth Hanna McCormick, Nelle Wilson Reagan, Edith Nourse Rogers, Sarah Huckabee Sanders, Debbie Wasserman Schultz, Margaret Chase Smith, and Jada Pinkett Smith. During their respective marriages, Kim Kardashian and Robin Wright were known as Kim Kardashian West (from Kanye West) and Robin Wright Penn (from Sean Penn). Politician Nikki Haley is sometimes referred to as Nikki R. Haley; the "R" stands for Randhawa, her birth surname.
Жұбайының тегі екінші аты ретінде
Мысал ретінде Бруклин Пелц Бекхэм және Джон Оно Леннонды келтіруге болады. Британдық жазушы Нил Гайман американдық музыкант Аманда Палмерге үйленгенде, ол әйелінің орта атын өзінің атына қосып, Нил Ричард Маккиннон Гайман атанды. Тағы бір мысал – Мари Глюзенкамп Перез.
Examples are Brooklyn Peltz Beckham and John Ono Lennon. When British author Neil Gaiman married American musician Amanda Palmer, he added his wife's middle name to his, becoming Neil Richard MacKinnon Gaiman. Another example is Marie Gluesenkamp Perez.
Жаңа атауы
Кейбір жұбайлар некеге тұрғанда ешқайсысының бұрынғы тегімен байланысы жоқ, жаңадан тегін құрастырады. Бұл әдет есімдерді біріктіруге қарағанда сирек кездеседі.
Some couples will create an entirely new surname for themselves upon marriage, with no ties to either's original surname. This practice is less common than name blending.
Америка Құрама Штаттары
Америка Құрама Штаттарында ерте заманда кейбір сот істерінде әйелдің күйеуінің тегін алуы міндетті екендігі айтылған, бірақ кейінгі істер оны күштен шығарды ("Туған атын сақтау" жоғарыда қараңыз). Қазіргі уақытта американ әйелдері заң бойынша өздерінің атын өзгертуге міндетті емес. Линдон бірінші Ұлттық банкке қарсы, 10 F. 894 (W. D. Pa. 1882) – жалпы құқық бойынша атын өзгертуге қатысты АҚШ федералдық сотының алғашқы прецеденттік ісінің бірі. Әйел өзінің тегін күйеуінің тегіне емес, басқа тегіне ауыстырып, мұрасын талап етуге тырысқан. Сот оның пайдасына шешім шығарды. Бұл көптеген мәселелерді анықтады. Жалпы құқық бойынша, адам өз атын заңды түрде өзгертіп, сол жаңа есіммен "танылып, қабылдануы" мүмкін. Сондай-ақ, жаңа қабылданған атымен кез келген шарттасуға түсуге болады. Шарттасулар жұмысқа орналасуды қамтиды (Коппеджге қарсы Канзас штаты, 236 АҚШ 1-қараңыз), және жаңа атымен сотта заңды түрде танылуға болады. 1967 жылы Эри Экченджге қарсы Лэйн ісінде (246 Md. 55 (1967)), Мэриленд апелляциялық соты некедегі әйелдің заңды түрде, тіпті ол өзінің туған аты немесе заңды күйеуінің аты болмаса да, заңдық рәсімдерсіз басқа есімді қабылдауы мүмкін деп шешті. АҚШ-та тек сегіз штат неке рәсімінің бір бөлігі ретінде еркектің атын ресми түрде өзгертуді қарастырады, ал қалғандарында ер адам сотқа өтініш бере алады немесе заңдық рәсімдерсіз атын өзгерте алады (бірақ мемлекеттік органдар кейде бұл рәсімді мойындамайды). Бұл практика 21-ші ғасырда да танымал. Pew Research Center зерттеу орталығының 2023 жылдың қыркүйегінде жариялаған мәліметтеріне сәйкес, АҚШ-тағы гетеросексуалдық некедегі әйелдердің шамамен 4-тен 5-і күйеулерінің тегін қабылдады. Ал, керісінше, осы некелердегі барлық ер адамдардың 92%-ы өз тегін сақтап қалды. 2007 жылы Майкл Будей мен Диана Бижон Америка Азаматтық Бостандықтар Одағына (ACLU) жүгініп, Калифорния штатына қарсы кемсіту туралы сотқа шағым түсірді. ACLU-ның пікірінше, әйеліне күйеуінің тегін беруді қалаған күйеудің алдындағы кедергілер Конституцияның 14-ші түзетуінде көзделген теңдік принципін бұзады. Сотқа шағым түсірілген кезде, Джорджия, Гавай, Айова, Массачусетс, Нью-Йорк және Солтүстік Дакота штаттары ғана еркекке әйелге тең оңайлықпен неке арқылы атын өзгертуге рұқсат берді. Сот ісінің нәтижесінде 2007 жылғы Атау теңдігі заңы қабылданды, бұл ерлі-зайыптылардың әрқайсысына өз атын өзгерту үшін неке куәлігін пайдалануға рұқсат береді; заң 2009 жылы күшіне енді. АҚШ-та кейбір штаттарда немесе аудандарда баланың тегін шектеуші заңдар бар. Мысалы, Теннеси штатында балаға әкесінің тегін қамтымайтын тег беруге рұқсат тек екеуінің де ата-анасы қол қойған тиісті өтінішті бір мезгілде ұсынған жағдайда ғана беріледі. Массачусетс штатында 2004 жылы Гарвард университеті жүргізген зерттеуде жоғары білімді әйелдердің 87%-ы күйеулерінің тегін қабылдап тұрмысқа шығады. Бұл көрсеткіш 1975 жылға дейін 90%-дан астам болған, бірақ 1990 жылы 80%-ға дейін төмендеді. Сол зерттеуде жоғары білімді әйелдердің өз тегін сақтап қалу ықтималдығы, білімі жоқ әйелдерге қарағанда "жасына байланысты екі-төрт есе артық" екені анықталды.
There were some early cases in the United States that held that under common law, a woman was required to take her husband's name, but newer cases overturned that (see "Retain the birth name" above). Currently, American women do not have to change their names by law. Lindon v. First National Bank, 10 F. 894 (W. D. Pa. 1882), is one of the very earliest precedent setting US federal court cases involving common law name change. A woman who had changed her last name to one that was not her husband's original surname was trying to claim control over her inheritance. The court ruled in her favor. This set forth many things. By common law, one may lawfully change their name and be "known and recognized" by that new name. Also, one may enter into any kinds of contracts in their new adopted name. Contracts include employment (see Coppage v. Kansas 236 U. S. 1), and one can be recognized legally in court in their new name. In 1967 in Erie Exchange v. Lane, 246 Md. 55 (1967) the Maryland Court of Appeals held that a married woman can lawfully adopt an assumed name, even if it is not her birth name or the name of her lawful husband, without legal proceedings. In the United States, only eight states provide for an official name change for a man as part of their marriage process, and in others a man may petition a court or—where not prohibited—change his name without a legal procedure (though government agencies sometimes do not recognize this procedure). The practice remains popular in the 21st century. According to a Pew Research Center survey published in September 2023, nearly 4 out of every 5 women in heterosexual marriages in the United States changed their last names to those of their husbands. On the other hand, 92% of all men in these marriages kept their last names. In 2007, Michael Buday and Diana Bijon enlisted the American Civil Liberties Union and filed a discrimination lawsuit against the state of California. According to the ACLU, the obstacles facing a husband who wishes to adopt his wife's last name violated the equal protection clause provided by the 14th Amendment of the Constitution. At the time of the lawsuit, only the states of Georgia, Hawaii, Iowa, Massachusetts, New York and North Dakota explicitly allowed a man to change his name through marriage with the same ease as a woman. As a result of the lawsuit, the Name Equality Act of 2007 was passed to allow either spouse to change their name, using their marriage license as the means of the change; the law took effect in 2009. In the United States, some states or areas have laws that restrict what surname a child may have. For example, Tennessee allows a child to be given a surname that does not include that of the father only upon "the concurrent submission of a sworn application to that effect signed by both parents." In Massachusetts, a Harvard study in 2004 found that about 87% of college educated women take their husbands' name on marriage, down from a peak before 1975 of over 90%, but up from about 80% in 1990. The same study found women with a college degree were "two to four times (depending on age) more likely to retain their surname" than those without a college degree.
Австрия
Австрияда 2013 жылдың 1 сәуірінен бастап неке әйелдің тегін автоматты түрде өзгертпейді; демек, тегін өзгерту тек заңды өтініш арқылы ғана жүзеге асырылады. Осы күнге дейін үйленген әйелдің тегі күйеуінің тегіне автоматты түрде өзгеретін, егер ол заңды түрде бас тартпаса.
In Austria, since 1 April 2013, marriage does not automatically change a woman's name; therefore a name change can only take place upon legal application. Before that date, the default was for a married woman's name to be changed to that of her husband, unless she legally applied to opt out of this.
Франция
Францияда 2011 жылдан бастап үкім шешімімен, ал 2013 жылдан бастап заңмен, кез келген некеде тұрған адам өз әйелінің немесе күйеуінің атын өз атына қосып немесе алмастырып, ортақ есім ретінде ресми түрде қолдануға құқылы. Бұрын некеде тұрған әйелдер күнделікті өмірде күйеулерінің тегін қолданған, бірақ бұл заңмен бекітілмеген. Ортақ есім адамның туу туралы куәлігінде көрсетілген тегін өзгерте алмайды. 2002 жылдың 4 наурызынан 2009 жылдың 4 желтоқсанына дейін екі ата-анасының тегі берілген балалардың есімдері қос тысықшамен бөлінуі тиіс болды (мысалы, Дюпон-Клемон). 2009 жылдың 4 желтоқсанында Conseil d'État қос тысықшаның орнына бір бос орынды қолдануға рұқсат берді. Осының нәтижесінде, баланың тегін таңдауға қатысты сұрақтары бар нысандарда екі жол қарастырылады ("1-бөлім: ", "2-бөлім: ").
In France, by executive decision since 2011 and by law since 2013, any married person may officially use their spouse's name as a common name by substituting or compounding it to their own. Before this it was common for married women to use their husband's name in everyday life, but this had no legal recognition. A common name does not replace a person's family name as written on their birth certificate. From 4 March 2002 to 4 December 2009, children given both parents' names had to have them separated by a double dash (ex: Dupont Clairemont). On 4 December 2009, the Conseil d'État ruled that a space can be used instead of the double dash. As a result, forms asking for the choice of family name for a child (nom de famille) do so on two lines ("1ère partie: ", "2e partie: ")
Германия
Германияда 1977 жылдан бері әйел күйеуінің тегін, ал еркек әйелінің тегін қабылдауға құқылы. Балама ретінде, олардың біреуі екі тегінен құралған жаңа тегті қабылдауы мүмкін; өзгеріссіз қалған тегі – балалардың тегі болатын "отбасы тегі" (Ehename) болып табылады. Егер күйеу мен әйел некеден кейін туған тегін сақтап, пайдалануды шешсе (біріктірілген тегі болмаса), олардың бірін "отбасы тегі" деп жариялауға тиіс. Біріктірілген тегті отбасы тегі ретінде пайдалануға болмайды, бірақ 2005 жылдан бері, егер біреудің бұрыннан екі тегі болса, оның серігі де сол екі тегті қабылдауы мүмкін. Мұндай жағдайда екі тег сызықшамен біріктіріледі. Отбасының барлық мүшелері осы екі тегті пайдалануға міндетті.
In Germany, since 1977, a woman may adopt her husband's surname or a man may adopt his wife's surname. As an alternative, one of them may adopt a name combined from both surnames; the remaining unchanged surname is the "family name" (Ehename), which will be the surname of the children. If a man and woman both decide to keep and use their birth names after the wedding (no combined name), they shall declare one of those names the "family name". A combined name is not possible as a family name, but, since 2005, it has been possible to have a double name as a family name if one already had a double name, and the partner adopts that name. Double names then must be hyphenated. All family members must use that double name.
Грекия
1983 жылдан бастап Грекияда күйеу мен әйелдің теңдігіне кепілдік беретін жаңа неке заңы қабылданғаннан бері, Грекиядағы әйелдер өмір бойы туғандағы тегін сақтап жүруге міндетті.
Since 1983, when Greece adopted a new marriage law which guaranteed gender equality between the spouses, women in Greece are required to keep their birth names for their whole lives.
Италия
Ерлі-зайыптылар өздерінің бастапқы тегін сақтайды. Италия Азаматтық кодексінің (143-бап) талабына сәйкес, тұрмысқа шыққан әйел өзінің тегін сақтап қалады және қаласа күйеуінің тегін өзінің тегінен кейін қосуға құқылы. Италияда үйленген Италия азаматы емес адамдардың тегі Италияда өзгертілмейді. Дегенмен, күйеу жігіт немесе күйеу бала өз елінде тегін өзгерту туралы өтініш бере алады.
Spouses keep their original surnames. According to the Italian Civil Code (article 143 bis), a woman who marries keeps her surname and has the option of adding her husband's surname after hers. Non Italian citizens getting married in Italy will not have their surname changed in Italy. However, brides or grooms can request their surname change in their home country.
Нидерланды
Нидерландыда некеге тұрған немесе тіркелген серіктестікке түскен адамдар туған атымен тіркеледі. Алайда, олар әлеуметтік мақсаттарда жұбайының тегін пайдалануға немесе екі атын біріктіруге рұқсат етіледі. Некеге тұрған немесе тіркелген серіктестікке түскен кезде адам, қалалық тіркеу басқармасына (Basisregistratie Personen) өзінің таңдауын тіркей отырып, қалай аталғысы келетінін көрсете алады, бірақ оның туған аты өзгермейді. Адам өзін өз атымен, жұбайының атымен, өз атымен, содан кейін жұбайының атымен (тырнақшамен), немесе жұбайының атымен, содан кейін өз атымен (тырнақшамен) атауды таңдай алады. Бұл соңғы уақытқа дейін басым болған тәжірибе еді. Мұндай жағдайда, тырнақшадан кейін келетін қыздың тегі тек есім болса ғана бас әріппен жазылады; егер ол «van» немесе «de» сияқты қосымша болса, қосымша кішкентай әріппен жазылады; бұл жалғыз тұрғанда бас әріппен жазылатын тегтерге қатысты жалпы ереженің ерекшелігі. Ерлер де, әйелдер де некеге тұруды немесе тіркелген серіктестікті тіркеген кезде осы таңдауды жасай алады. Егер неке немесе тіркелген серіктестік аяқталса, бұрынғы жұбайының тегін пайдалануға болады, егер бұрынғы жұбайы келіспесе және соттан бұрынғы жұбайының тегін пайдалануға тыйым салуды сұрамаса. Бірінші бала туғанда немесе асырап алғанда, некедегі ата-аналар баланың тегін (анасының немесе әкесінің, бірақ екеуін де емес) таңдай алады. Егер таңдау жасалмаса, бала автоматты түрде әкесінің тегін алады. Келесі балалар да осы тегпен аталады. Егер ата-аналар некеде тұрмаса, бала автоматты түрде анасының тегін алады.
In the Netherlands, persons who have been married in the Netherlands or entered into a registered partnership will remain registered under their birth name. They are, however, permitted to use their partner's last name for social purposes or join both names. Upon marriage or registered partnership, one may also indicate how one would like to be addressed by registering one's choice at the Municipal Basis Administration (Basisregistratie Personen), although their birth name does not change. One may choose to be called by one's own name, one's partner's name, one's own name followed by one's partner's name (hyphenated), or one's partner's name followed by their own name (hyphenated; this was the prevailing convention up to very recently. In this case the maiden name following the hyphen only uses a capital if it is a noun; if it is an affix like van or de the affix remains uncapitalized; this is an exception to the general rule for surnames that are capitalized when standing alone). Both men and women may make this choice upon registering to get married or entering into a registered partnership. If the marriage or registered partnership ends, one may continue to use the ex partner's last surname unless the ex partner disagrees and requests the court to forbid the use of the ex partner's surname. Before the birth or adoption of a first child, married parents may choose the child's surname (mother's or father's but not both). If no choice is made, the child automatically bears the father's surname. Any further children will also go by this name. If the parents are not married, the children will automatically have their mother's name unless otherwise indicated.
Португалия
Әйелдер көбінесе өздерінің заңды есімдеріне күйеулерінің тегін қосады, бірақ соңғы кезде әйелдер өз бойындағы тегін сақтап қалуға бейімділік байқалады. Португалиялық есімдеу дәстүріне сәйкес, адамның аты бірінші есімнен (жеке немесе күрделі) және анасы мен әкесінен келген екі тегтен тұрады. Егер жұбайлардың ортақ балалары болса, олар екі тегті де алады.
Wives usually append the family name of their spouse to their legal name, although there is a recent trend of women keeping their maiden names. Following Portuguese naming customs, a person's name consists of a given name (simple or composite) followed by two family names (surnames), the mother's and the father's. Any children whom a couple have together, take both second surnames.
Ресей
Жаңа үйленген әйелдің күйеуінің тегін қабылдауы – кең таралған, бірақ барлық жағдайда да кездеспейтін дәстүр. Алайда, Ресейде ортақ құқық жүйесі болмағандықтан, тегін өзгерту үшін ресми рәсім талап етіледі, оның ішінде азаматтық актілерді тіркеу органына ресми өтініш беру қажет. Осы орган некелерді де тіркейді, сондықтан бұл рәсім көбінесе неке рәсімі кезінде, "Азаматтық актілер туралы" №143-ФЗ Федералды заңымен реттеліп, жүзеге асырылады. Неке куәлігінде ортақ тег болуы немесе әрбір әйел мен ерлі өз тегін сақтап қалуы мүмкін. Бірақ заң толығымен гендерлік бейтараптылықты сақтайды, сондықтан жұбайлар кез келген тегті қабылдауға құқылы (ердің әйелінің тегін қабылдауы – сирек кездесетін, бірақ естілмеген жайт емес, бұл әдетте қабылданады және әлеуметтік айыптамаға ұшырамайды), тіпті мүлдем басқа тегті де таңдауға болады. Заң жұбайлардың біріктірілген тегті пайдалану құқығын, сондай-ақ неке бұзылған жағдайда әрбір жұбайдың бастапқы тегіне оралу құқығын да мойындайды.
There is a widespread, though not universal, custom for a newly married wife to adopt the husband's family name. However, as Russia is not a common law country, any name change requires a formal procedure including an official application to the civil acts registrar. As the same registrar also records marriages, for the convenience sake it is often done during the marriage proceedings, as governed by the Federal Law #143 FZ "On Civil State Acts", and the couple's marriage certificate has an option of having one common family name, or both spouses going by their original surname. However, the law is entirely gender neutral, and the couple may adopt either of their surnames (a husband adopting his wife's family name is an uncommon but by no means unheard of practice, which is generally accepted and carries little to no social stigma), or even a completely different one. The law also recognizes the couple's right to use the combined family name, and for the either of the spouses to reclaim their original surname in the case the marriage is dissolved.
Шотландия
Шотландияның жазықтарында 16 ғасырда үйленген әйелдер әкесінің тегін өзгертпейтін, бірақ қазір мұндай әдет кең таралған.
In the lowlands of Scotland in the 16th century, married women did not change their surnames, but today it is common practice to do so.
Испания
Ерлі-зайыптылар өздерінің бастапқы тегін сақтайды. Испан тіліндегі есімдес дәстүрге сәйкес, адамның аты жеке немесе күрделі аттан және әкесі мен анасының екі тегінен (фамилиясынан) тұрады. Егер «Хосе Гомес Хевия» мен «Мария Рейес Гарсия» «Андрес» есімді бала туса, оның аты «Андрес Гомес Рейес» болады. 1981 жылы қабылданған Испанияның 11/1981 заңында 18 жасқа толған балалардың әкесінің немесе анасының тегін бірінші етіп таңдау құқығы қарастырылған. Егер отбасы фамилиядағы есімдердің ретін өзгертуге қатысты шешім қабылдамаса, заң бойынша әкесінің тегі бірінші болып жазылатын. Испанияда 1995 жылғы заң реформасы ата-анаға әкесінің немесе анасының тегін бірінші етіп көрсетуге мүмкіндік береді, бірақ бұл рет барлық балалары үшін бірдей болуы тиіс. Мысалы, жоғарыдағы мысалдағы жұбайлардың ұлының аты «Андрес Гомес Рейес» немесе «Андрес Рейес Гомес» болуы мүмкін. Кейбір испандық Америка елдерінде әйелдер шақыру қағаздары немесе іс-шаралар туралы хабарламалар сияқты әлеуметтік мақсаттар үшін өз тегінен кейін күйеуінің тегін қосуға бейім. Осы жұбайлар өздерін Хосе Гомес Хевия және Мария Рейес де Гомес деп таныстыруы мүмкін. Сондай-ақ, ресми жағдайларда ер адамның әйелі «сеньора де» деп, күйеуінің тегімен аталады.
Spouses keep their original surnames. Following Spanish naming customs, a person's name consists of a given name (simple or composite) followed by two family names (surnames), the father's and the mother's. Any children whom a couple have together take both first surnames, so if "José Gómez Hevia" and "María Reyes García" had a child named "Andrés", the resulting name would be "Andrés Gómez Reyes". Law 11/1981 in Spain, enacted in 1981, declared among other things that children, on turning 18, now had a legal option to choose whether their father's or mother's surname came first. If a family did not exercise an option to change the order of the names in their surname, the law defaulted to the father's surname as the first. Also in Spain, a 1995 reform in the law allows the parents to choose whether the father's or the mother's surname goes first, although this order must be the same for all their children. For instance, the name of the son of the couple in the example above could be "Andrés Gómez Reyes" or "Andrés Reyes Gómez". In some Spanish American countries it is customary for women to unofficially add the husband's first surname after her own, for social purposes such as invitation letters or event announcements. The couple above may introduce themselves as José Gómez Hevia and María Reyes de Gómez. It is also common to name, in formal settings, the wife of a man as "señora de", followed by her husband's first surname.
Түркия
2014 жылдан бері Түркиядағы әйелдер өмір бойы күйеулерінің тегін қолданбай, тек өз туған атын сақтап қалуға құқылы. Бұрынғы Түркия Азаматтық кодексінің 187-бабына сәйкес, тұрмысқа шыққан әйел күйеуінің тегін міндетті түрде қолдануға тиіс болған, немесе неке рәсімін тіркеу органына жазбаша өтініш беру арқылы күйеуінің тегі алдында өз туған атын қолдануға рұқсат етілген. 2014 жылы Конституциялық сот тұрмысқа шыққан әйелдерге тек бойжеткен кезіндегі есімдерін сақтап қалуға тыйым салу – олардың құқықтарын бұзу екенін мәлімдеді.
Since 2014, women in Turkey are allowed to keep their birth names alone for their whole life instead of using their husbands' names. Previously, the Turkish Code of Civil Law, Article 187, required a married woman to use her husband's surname; or else to use her birth name in front of her husband's name by giving a written application to the marriage officer or the civil registry office. In 2014, the Constitutional Court ruled that prohibiting married women from retaining only maiden names is a violation of their rights.
Қытай
Дәстүр бойынша, ағылшын тілді батыс елдерінен өзгеше, тұрмысқа шыққан әйел өзінің атын өзгертпей, күйеуінің тегін қабылдамайды. Қытайда бала әкесінің тегін мұраға алады, бірақ неке заңында бала ата-анасының кез келген тегін таңдауға құқылы екені нақты көрсетілген. Сонымен қатар, бір ата-анадан туған екі баланың біреуі әкесінің, екіншісі анасының тегін алуы да кең таралған. Бала екі ата-анасының тегін біріктіруі де мүмкін, бірақ бұл сирек кездеседі. Шетелдегі қытай диаспорасының, әсіресе Оңтүстік-Шығыс Азиядағы өкілдері әйелдері күйеулерінің тегін заңды түрде қабылдамайды.
Traditionally, unlike in Anglophone Western countries, a married woman keeps her name unchanged, without adopting her husband's surname. In mainland China a child inherits their father's surname as a norm, though the marriage law explicitly states that a child may use either parent's surname. It is also common for two children born to the same parents to take different surnames, one after the father and the other after the mother. It is also possible, though far less common, for a child to combine both parents' surnames. Amongst the Chinese diaspora overseas, especially in Southeast Asia, women rarely legally adopt their spouse's surname.
Гонконг
Британдық ықпалға байланысты, Гонконгтағы кейбір адамдар әйелдердің ағылшын тіліндегі тегін өзгерту немесе ресми жағдайларда және визиткаларда күйеуінің қытай тегін өз тегіне қосу дәстүрін қабылдады, бірақ тұрғын атындағы куәліктеріне немесе саяхат құжаттарына мұндай өзгерістер енгізілмейді. Мысалы, бұрынғы бас атқарушы Кэрри Лам Ченг Юет Нгор күйеуі Лам Сиу Пордың тегін өз тегіне алдынан қосты.
Due to British influence, some people in Hong Kong have also adopted the tradition of women changing their English last name, or prepending their husband's Chinese surname to their own in official occasions or business cards but rarely on resident identification or travel documents. An example is former chief executive Carrie Lam Cheng Yuet ngor, who prepended her husband Lam Siu por's surname to hers.
Иран
1918 жылы Иранда тегін қолдану міндетті болды, және осы кезде ғана отбасы басшылары өз отбасы мүшелерінің (әйелі қоса) тегін таңдауға құқылы болды. 1925 жылғы Азаматтық тіркеу туралы заңның төртінші бабында: «Әр адам өз атын өзі таңдауы тиіс. Әйел өзінің туған тегін сақтайды» делінген. 1928 жылғы Азаматтық тіркеу туралы заңның үшінші бабында да осылай көрсетілген. 1940 жылғы Азаматтық тіркеу туралы заңның 38-бабында көп айырмашылық жоқ, бірақ тағы бір бап (43) бар, онда былай делінген: «Егер жұбайлар заңды түрде ажырасса, күйеуінің тегін сақтауға рұқсат етіледі, егер күйеу рұқсат берсе, ал күйеу әйелінің тегін алған болса, әйелдің тегін сақтауға рұқсат етіледі, егер әйел рұқсат берсе». Соңғы мақалада (1976 жылғы Азаматтық тіркеу туралы заңның 42-бабы) әйелдің тегін өзгерту туралы да осылай айтылған, бірақ күйеудің тегін өзгерту туралы ештеңе айтылмаған. Қазіргі уақытта Иранда некеден кейін жұбайлардың бірінің тегін өзгертуі өте сирек кездеседі.
It became mandatory in 1918 to use surnames in Iran, and only in this time, the heads of families had the right to choose their family members' (including the wife) surname. It is stated in the article four of the law on Civil Registration in 1925, that "Everybody should choose his/her own name. The wife maintains her family name that was called by." The same thing has been restated in the article three of the law on Civil Registration in 1928. There is not much difference in the article 38 of the law on Civil Registration in 1940, but there is another article (43) that says "If the couple separate legally, maintaining husband's surname is allowed if the husband allows, and if the husband has taken wife's family name, maintaining wife's surname is allowed if the wife allows." In the last related article (the article 42 of the law on Civil Registration in 1976) the same thing is said about wife's surname change, but it is silent about husband's surname change. Currently, it is very unusual that either spouse change his/her surname after marriage in Iran.
Жапония
Жапон заңдары әр түрлі тегі бар некеде тұрған жұбайларды заңды жұбайлар деп мойындамайды, сол себепті некеде тұрған жапон әйелдерінің 96%-ы күйеуінің тегін қабылдайды. 2015 жылы Жапония Жоғарғы соты тегін өзгерту туралы заңды қолдады, оның конституцияға қайшы еместігін мәлімдеді, сонымен қатар әйелдердің өз бойындағы тегін ресми емес түрде қолдануға болатынын атап өтті және жұбайлардың әр түрлі тегте болуына қатысты жаңа заң қабылдау туралы шешімді парламент депутаттарының қабылдауы тиіс екенін айтты.
Japanese law does not recognize married couples who have different surnames as lawful husband and wife, which means that 96% of married Japanese women take their husband's surname. In 2015, the Japanese Supreme Court upheld the name change law, ruling that it was not unconstitutional, noting that women could informally use their maiden names, and stating that it was the parliamentarians who should decide on whether to pass new legislation on separate spousal names.
Солтүстік Корея мен Оңтүстік Корея
Дәстүр бойынша, корей әйелдері некеден кейін де өз тегін сақтайды, ал балалары әдетте әкесінің тегін алады. Кореяда кем дегенде 17 ғасырдың соңына дейін мұрагерлік және отбасылық міндеттер тұрғысынан гендерлік теңдік болған. Көбінесе, отбасы шежірелерінде қыздар, олардың күйеулері мен балалары туралы да ақпарат тіркелген. Осы себепті, әйелдер өздерінің бойжеткен шақтағы тегін сақтап, некеден кейін де отбасының бір бөлігі деп есептелген. Көне заманнан бері адамдар отбасылық құндылықтар мен өз отбасылық танылғандығына өте мән беретін. Сондықтан, корей әйелдері некеден кейін де өз тегін сақтау дәстүрі бар, себебі олар оны ата-аналары мен бабаларынан мұра еткен. Күнделікті тілде корейлер адамның атын бірлік ретінде қарастырады, ал тегтің дыбысталуын өзгерту есімнің қалған дыбыстарымен үйлеспей, жатсырап шығуы мүмкін. Бүгінгі күні де әйелдер некеден кейін өз тегін сақтайды. Балалар ата-аналарының кез келгенінің тегін алып ала алады, бірақ әдетте әкесінің тегі қолданылады.
Traditionally, Korean women keep their family names after their marriage, while their children usually take the father's surname. Korea used to be relatively gender equal as of inheritance and familial duties up until at least the late 17th century. Often, family genealogy books would keep track of the daughters and their spouses and offspring too. As such, it was the norm for women to keep their maiden name and they were considered to be part of the family even after marriage. Before modern times, people were very conscious of familial values and their own family identities. It is therefore traditional for Korean women keep their surnames after marriage, based on traditional reasoning that it is what they inherited from their parents and ancestors. Colloquially, Koreans consider the name of an individual as a singular entity, and changing the family name syllable would make the name sound strange with the other syllables of the given name. Nowadays, women still keep their names after marriage. Children can have either parent's surname, but it is customary to use the father's surname.
Тайвань
Тайваньдық әйелдер әдетте некеден кейін өз тегін сақтайды, ал олардың балалары әкесінен немесе анасынан тегін мұраға ала алады. Дегенмен, әйелдер күйеуінің тегін алуға құқылы. Кейбір егде жастағы әйелдер бұрынғыдай, 20 ғасырдың басы мен ортасында болғандай, күйеуінің тегін өз тегіне жалғастырып қосады.
Taiwanese women generally keep their surnames after marriage, while their children may inherit either the father's or the mother's. It is, however, legal to take the spouse's surname. Some older women have the husband's surname tagged on to theirs, as was common in the early to mid 20th century.
Тайланд
Таиландтағы әйел күйеуінің тегін ескі заң талабы бойынша қабылдаған болса, бастапқы тегіне қайта өтуге құқылы.
A Thai wife who adopted her husband's surname due to the old law requiring it, can also change back to her original surname.
Вьетнам
Вьетнам мәдениетінде әйелдер үйленгеннен кейін өз тегін сақтайды, ал балалары әкесінің тегін алып жүреді, бірақ есімдер әкесі мен анасының тегінен де құрастырылуы мүмкін (Нгуен Ле, Фам Вю, Ким Ли, т.б.).
In Vietnamese culture, women keep their family names once they marry, whilst the progeny tend to keep the father's family name, although names can often be combined from the father's and mother's family names (Nguyễn Lê, Phạm Vũ, Kim Lý, etc. ).
Қауіпсіздік сұрағы ретінде пайдалану
Анасының бойжеткен кезіндегі тегі 1980-ші жылдардан бері банктерде кең таралған қауіпсіздік сұрағы болып келген. Бұл қауіпсіздік сұрағын хакерлер оңай айналып өте алады.
One's mother's maiden name has been a common security question in banking since at least the 1980s. It is a security question which can be easily circumvented by hackers.