Кіріспе
Литваның саяси партиясы: халықаралық = | мүшелік = 9727 (2022) | еуропалық = Еуропа үшін либералды және демократиялық альянс (2004–2021) | europarl = Еуропаны жаңарту (2019–2021) Тіркелмегендер (2021 жылдан бері) | түстер = Көк, Ақ | орын1 атауы = Сейм | орын1 = | орын2 атауы = Еуропалық Парламент | орын2 = | орын3 атауы = Қалалық кеңестер | орын3 = | орын4 атауы = Мэрлер | орын4 = | сайт = Еңбек партиясы (DP) Литвадағы популистік саяси партия. Партия 2003 жылы Ресейде туған миллионер бизнесмен және Сейм депутаты Виктор Успаскиш тарапынан құрылды.
| international =
| membership = 9727 (2022)
| european = Alliance of Liberals and Democrats for Europe (2004–2021)
| europarl = Alliance of Liberals and Democrats (2004–2019) Renew Europe (2019–2021) Non Inscrits (since 2021)
| colours = Blue, White
| seats1 title = Seimas
| seats1 =
| seats2 title = European Parliament
| seats2 =
| seats3 title = Municipal councils
| seats3 =
| seats4 title = Mayors
| seats4 =
| website =
The Labour Party (, DP) is a populist political party in Lithuania. The party was founded in 2003 by the Russian born millionaire businessman and member of Seimas Viktor Uspaskich.
Құрылтай және алғашқы үкімет (2003-2006)
Алғашқы сайлау сынағы болған 2004 жылғы Еуропалық парламент сайлауында партия ең табысты партия атанды, дауыстардың 30,2%-ын алып, бес Еуропарламент депутатын (ЕПД) сайлады. Ол Еуропалық демократиялық партияға қосылып, осылайша Либералдар мен Демократтар альянсы (АЛДЕ) тобының құрамына кірді. 2004 жылғы парламент сайлауында партия халықтың 28,4%-ының қолдауын алып, 141 орынның 39-ын жеңіп, Литва Парламентіндегі ең ірі партияға айналды. Сайлаудан кейін Лейбористер партиясы Литваның Социал-демократиялық партиясымен, Жаңа Одақпен және Литва Шаруалар Халық Одағымен коалициялық үкімет құрды. 2004 жылғы Литва парламент сайлауынан кейін социолог Владас Гайдис Лейбористер партиясын қолдағандардың бұрын 2000-2004 жылдар аралығында Жаңа Одаққа (әлеуметтік либералдарға) дауыс берген болуы мүмкін деген болжам жасады.
"Қараңғы бухгалтерлік есеп" ісі
2006 жылдың 17 мамырында Литваның Мемлекеттік қауіпсіздік департаментінің мәліметтері бойынша, партия заңсыз жолмен қаржыландырылуы мүмкін екендігі анықталғаннан кейін, Лейбористік партияға қатысты сотқа дейінгі тергеу басталды. Партия құрылғаннан 2006 жылға дейінгі кезеңде оның бухгалтерлік есебінде 7 миллион еуролық қосымша кіріс тіркелмеген. Бастапқыда партияның бухгалтерлері мен хатшыларына айып тағылды, бірақ 29 маусымда партия заңды тұлға ретінде сотталуы мүмкін екені жарияланды. Успаскиш партия басшылығынан кетуге мәжбүр болып, Мәскеуге қашып кетті. Оны қамауға алу үшін Еуропалық ордер берілгеннен кейін, 15 тамызда тұтқындалып, 27 тамызда Литваға қайтарылды. Мәскеуде жүргенде Успаскиш баспасөз мәслихатын өткізіп, Литваны «демократиялық емес мемлекет» деп мәлімдеді және бұл істі Еңбек партиясын жоюға бағытталған саяси шара ретінде сипаттады. Еңбек партиясы 2013 жылы ақталды, себебі партия қайта ұйымдастырылып, бұрынғы заңды тұлғасынан айырылды. Литваның Жоғарғы соты бұл қайта ұйымдастыруды ескермеуге және істі жалғастыруға бұйрық бергенімен, мерзімі өткендіктен іс жаңартылмады. Партияның жекелеген басшыларына айыппұл салынды және түрме жазасы берілді, алайда олар 2016 жылғы парламент сайлауы алдында ақталды. 2012 жылдың мамырында Еңбек партиясы Еуропалық либералдар мен демократтар альянсына (АЛДЕ) қосылды.
Екінші үкімет және оппозиция (2012 жылдан бастап)
2012 жылғы парламент сайлауында партия 19,82% дауыс жинады (+11,83% 2008 жылғы сайлаумен салыстырғанда) пропорционалды өкілдік квотасында және жалпы саны 29 орын. Нәтижелерге сәйкес, Еңбек партиясы Алгирдас Буткевичустың басшылығымен құрылған коалициялық үкіметке қосылды, онда 15 министрлік портфельдің 4-і осы партиядан болды. 2013 жылы Христиан партиясы партиямен бірікті. 2016 жылғы парламент сайлауында партия пропорционалды өкілдік квотасында (өкілдік үшін 5% дауыс қажет) дауыстардың 4,88% ғана алды және бір мандатты округтерде тек 2 орын жеңіп алды. 2017 жылы партия мүшелерін көптеп жоғалта бастады (ұзақ жылдар бойы партия мүшесі болған, бұрынғы төраға Живиле Пинскувиене сияқты), олар жергілікті билік органдарында түрлі қозғалыстар құрды немесе 2018 жылы Литваның Социал-демократиялық Еңбек партиясына қосылды. 2018 жылдың 15 сәуірінде бұрынғы төраға Виктор Успаскиш партияның жаңа төрағасы болып сайланды. Осыдан кейін партия жылдам қалпына келді – 2019 жылғы жергілікті сайлауда 5,09% дауыс алды, ал 2019 жылғы Еуропалық парламент сайлауында шамамен 9% дауыс жинады. 2020 жылғы парламент сайлауында Еңбек партиясы дауыстардың шамамен 10% -ын жеңіп алды. Бұл қолдаудың артуы Литвадағы поляктардың сайлау әрекеті – Христиандық отбасылар альянсының дауыстарын тастауымен байланысты, ол жалпыұлттық округте 5% шегіне жетпеді. 2021 жылы партия басқармасы Еуропалық либералдар мен демократтар альянсынан шығу туралы шешім қабылдады. Бұл партия төрағасы, Еуропалық парламент депутаты Виктор Успаскиштің гомофобиялық пікірлерінен кейін «Жаңа Еуропа» тобынан қуылғаннан кейін болды.
Идеология
Еңбек партиясы әдетте нақты идеологиялық бағыты жоқ, жеке тұлғаға бағытталған популистік партия ретінде сипатталады. Ол өзін "барлығына ашық орталық партиясы" деп атайды. Сайлау науқаны кезінде партия көбінесе зейнетақы мен ең төменгі жалақыны ұлғайтуға уәде береді, бірақ мұндай уәделерді орындау елдің мүмкіндігінен асып түседі. 2016 жылғы парламенттік сайлау науқанында Еңбек партиясының манифесті сайлаудан кейін бірден ең төменгі жалақыны екі есеге көбейтуді, оны орташа жалақының 60 пайызына теңдетуді ұсынды – бұл көрсеткіш Еуропаның кез келген елінен жоғары. Еуропалық мигранттық дағдарыс кезінде Еңбек партиясы мигранттарға қарсы риторика қолданды. Партия жетекшісі Валентинас Мазуронис Литвадан ЕО мүше мемлекеттері арасында босқындарды таратуды тоқтатуды талап етті. Зерттеулерге сәйкес, Еңбек партиясы КСРО кезеңін оң бағалайтын сайлаушылардың, Ресейді Литва үшін қауіп емес, әлеуетті серіктес деп санайтын сайлаушылардың және Литва азаматтары емес сайлаушылардың қолдауын табады. Партия көбінесе Ресейге жақын деп сипатталады, бірақ ол мұндай айыптамаларға қарсы шығады және ресми түрде ЕО мен НАТО-ға мүшелікті қолдайды. Партияның негізін қалаушы Виктор Успаскич 2003 жылы партия құрылғаннан бері тікелей немесе жанама түрде оны басқарып келеді. Сейм депутаты және бұрынғы Еңбек партиясының мүшесі Антанас Гуога партияны "рухани көшбасшысы бар культ" деп сипаттады. Вильнюс университетінің Халықаралық қатынастар және саясаттану институтының профессоры Томас Янелиунас партияны Успаскич біріктірген "конформистердің жиынтығы" деп атады. Бұл сипаттамалар 2020 жылдың желтоқсанында Виктор Успаскич өзінің Facebook аккаунтында "ŪPAS" минералды суын жарнамалағаннан кейін пайда болды. Оның сөзіне göre, бұл су вакцинациясыз COVID-19-ға қарсы иммунитет береді. Гуога бұл әрекетті айыптаған жалғыз Еңбек партиясы депутаты болды, ал партияның басқа мүшелері бұл жайтқа жауап бермеді немесе қорғады.
Сеймас
Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– Үкімет 2004 340,035 28.4 (#1) 38 2008 111,149 8.9 (#6) 29 2012 271,520 18.8 (#3) 19 2016 59,620 4.8 (#7) 27 2020 110,780 9.8 (#4) 8
Еуропалық Парламент
Сайлау Дауыстар % Орындықтар +/– 2004 363 931 30.2 (#1) 2009 48 368 8.6 (#4) 4 2014 146 607 12.4 (#5) 2019 112 964 8.5 (#4)