Венгриялық Социалистік Демократиялық Партиясы: Тарихы мен саяси жолы

Кіріспе

SZDSZ Еуропалық либералдар мен демократтар альянсы партиясының мүшесі болды. SZDSZ үшінші Венгрия Республикасының алғашқы бос сайланған президенті – Арпад Гёнч болды. Будапешттің SZDSZ Жоғары қала әкімі Габор Демски 1990 жылдан 2010 жылға дейін үзіліссіз қызмет етті, содан кейін оның орнына Иштван Тарлос келді (ол өзі 1990-шы жылдары SZDSZ мүшесі болған).

Тарих

Партияның бастауы Янош Кадардың коммунистік билігі кезінде заңсыз демократиялық оппозицияда болды. Бұл 1988 жылдың 1 мамырында ЕРКІН бастамалардың желісі (Szabad Kezdeményezések Hálózata) және 1988 жылдың 13 қарашасында SZDSZ-нің саяси партия ретінде құрылуына әкелді. Оның негізін қалаушы басшыларының арасында Янош Кис, Мартон Тардос, Гашпар Миклош Тамас және Миклош Харашти болды. Партия алғашқыда елдегі саяси, әлеуметтік және экономикалық жүйені өзгертудің радикалды бағдарламасын ұсынды. 1990 жылы үшінші республиканың алғашқы жалпы сайлауында партия аз айырмамен жеңіліске ұшырады, соның салдарынан алғашқы еркін Ұлттық Ассамблеядағы (Мажарстан Парламенті) жетекші оппозициялық күшке айналды. 1994 жылғы парламент сайлауында консервативті Венгрия демократиялық форумының үкіметі құлағаннан кейін SZDSZ көпшілікті таң қалдырып, коммунистік Венгрия социалистік жұмысшылар партиясының заңды мұрагері – Венгрия социалистік партиясымен (MSZP) коалиция құрды. Осылайша екі партия арасында 14 жылға созылған стратегиялық одақ басталды, ол тек 2008 жылы аяқталды. Коалиция 1994, 2002 және 2006 жылдары Орбанның «Фидес» партиясын жеңді. SZDSZ-нің өркендеу кезеңі 1998 жылғы парламент сайлауындағы ауыр жеңілістен кейін аяқталды деп есептелуі мүмкін. 2002 жылғы парламент сайлауында партия дауыс берушілердің 5,5 пайызын ғана жинап, Ұлттық Ассамблеяға 20 депутатты сайлады. 2008 жылдың мамыр айында коалициядан шыққанға дейін SZDSZ-де үш министрлік портфель болды. Партия Еуропалық Парламентте де делегацияға ие болды, 2004 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында Венгрия дауыс берушілерінің 7,7 пайызын алып, екі Еуродепутатты сайлады. 2006 жылғы парламент сайлауында партия тікелей сайланған орынды жеңіп алмады, бірақ тізімдік дауыстардың 6,5 пайызын алып, Венгрияның 386 орындық Ұлттық Ассамблеясында 20 мүшелігін сақтап қалды. Бұл партияның бұрынғы жалпы сайлаумен салыстырғанда алғаш рет қолдауын арттыруы болды. MSZP–SZDSZ коалициясы жаңа Ұлттық Ассамблеяда шағын көпшілікке ие болды. 2008 жылдың 31 наурызында MSZP мен SZDSZ арасындағы реформаларға қатысты келіспеушіліктер SZDSZ басшысы Янош Коканың партиясының 2008 жылдың 1 мамырына дейін коалициядан шығатынын жариялауына әкелді. Бұл сондай-ақ MSZP-нің 1989 жылғы режим өзгергеннен бері Мажарстанда алғашқы азшылық үкіметін құруға тиіс екенін білдірді. Алайда, Коканың партия президенті лауазымының заңдылығы күмәнданды, өйткені оны сайлаған ассамблея делегаттарының қолдарының бір бөлігі жалған екені анықталды. Ол Фодордан өте аз айырмамен жеңгендіктен, бұл дауыстар сайлау қорытындысын өзгертуі мүмкін еді. Сондықтан маусым айында жаңа басшы сайлауы өткізіліп, Фодор қайта сайланды. 2009 жылғы Еуропалық Парламент сайлауында SZDSZ жалпы дауыс санының 2,2 пайызын алып, өкілдікті қамтамасыз ету үшін қажетті ең төменгі бес пайыздық шектің жартысынан да аспады, сондықтан партияның барлық орындары жойылды. Партия өзінің дәстүрлі бекінісі Будапештте де бес пайыздық шектің үстінен өте алмады. Партия президенті Фодор ресми нәтижелер сағат 22:00-де жарияланғаннан кейін өзінің отставкасын ұсынды. 2010 жылғы парламент сайлауында SZDSZ дауыс берушілердің 0,25 пайызын ғана алып, режим өзгергеннен бері алғаш рет заң шығарушы органға өкілдерді сайлай алмады. Партия тіпті Будапештте де парламенттік орындарды жеңіп ала алмады. Еркін демократтар альянсы 2013 жылдың қазан айында ресми түрде таратылды. Олардың ресми тарауына бірнеше ай бұрын Венгрия либералдық партиясы құрылды.

The party's origins lay in the illegal democratic opposition under the communist rule of János Kádár. This gave rise to the loosely organized Network of Free Initiatives (Szabad Kezdeményezések Hálózata) on 1 May 1988 and to the foundation of the SZDSZ as an opposition political party on 13 November 1988. Its founding leaders included János Kis, Márton Tardos, Gáspár Miklós Tamás, and Miklós Haraszti. The party initially suggested a radical agenda for changing the political, social and economic system in the country. It suffered a close defeat at the first free general elections of the Third Republic in 1990, thus becoming the leading opposition force in the first free National Assembly (Hungary's parliament). After the fall of the conservative Hungarian Democratic Forum led government at the following 1994 parliamentary election, SZDSZ surprised many by entering into a coalition with the Hungarian Socialist Party (MSZP), the legal successor party to the communist Hungarian Socialist Workers Party. Thus began a strategic alliance between the two parties that lasted for 14 years, ending only in 2008. The coalition successfully defeated Orbán's Fidesz in 1994, 2002 and 2006. The heyday of the SZDSZ may be thought to have ended when it suffered heavy losses in the 1998 parliamentary election. In 2002 parliamentary election, it gained only 5.5 percent of the vote, returning 20 deputies to the National Assembly. Until its withdrawal from the coalition in May 2008, the SZDSZ had three portfolios. It also had a delegation in the European Parliament, receiving 7.7 percent of the Hungarian vote and two MEPs in the 2004 European Parliament election. In the 2006 parliamentary election, it gained no directly elected seats, but 6.5 percent of the list votes, thus securing 20 members in Hungary's 386 seat National Assembly. This was the first time that the party managed to increase its support compared with a previous general election. The MSZP–SZDSZ coalition had a small majority in the new National Assembly intake. On 31 March 2008, various reform related disagreements between the MSZP and SZDSZ led the SZDSZ leader János Kóka to announce that his party would exit the coalition by 1 May 2008. This also meant that the MSZP would have to form the first minority government in Hungary since the change of regime in 1989. However, the legitimacy of Kóka's position as party president became questioned when it was discovered that some signatures of the delegates to the assembly electing him had been forged. Since he had won his position by a very small margin over Fodor, these votes might have changed the outcome. So a new leadership election was held in June and Fodor was returned. In the 2009 European Parliament election, SZDSZ retained none of its seats with just 2.2 percent of the total vote, less than half of the minimum five percent needed to secure representation. The party did not even receive five percent in Budapest, its traditional stronghold. Party president Fodor offered his resignation as soon as the official tally was announced at 10:00 p. m.

In the 2010 parliamentary election, SZDSZ won only 0.25 percent of the vote and was shut out of the legislature altogether for the first time since the change of regime. The party was even unable to gain parliamentary seats in Budapest. The Alliance of Free Democrats officially ceased to exist in October 2013. A few months prior their official dissolution the Hungarian Liberal Party was formed.

Саяси ұстанымдар

Партия қаржылық жағынан орташа және әлеуметтік тұрғыдан мейірімді деп сипатталды. Ол бір жынысты некелерді, эвтаназияны, марихуананы заңдастыруды, корпорацияларға және ең жоғары 1%-ға салықтарды арттыруды, жұмысшы және орта тапқа салықтарды төмендетуді, баршаға арналған негізгі кіріс құруды, ең төменгі жалақыны көтеруді, шекараны нығайтуды және заңсыз көші-қонды жоюды, заңды көші-қонды 2%-ға ұлғайтуды және міндетті әскери қызметке соңғы нүкте қоюды қолдады.

Ұлттық жиналыс

Сайлау Дауыстар Орындықтар Рангы Үкімет Премьер-министр үміткері # % ±п.т. # +/− 1990 1,050,452 21,4% – ±0 2-ші Янош Кис 1994 1,066,074 19,7% 1,7 24 2-ші Иван Петё 1998 353,186 7,88% 11,82 46 4-ші Габор Кунце 2002 313,084 5,57% 2,31 4 3-ші Габор Кунце 2006 351,612 6,5% 0,93 0 3-ші (2008 жылға дейін) Габор Кунце 2010 12,652 0,25% 6,25 20 8-ші парламенттік емес 1 10 Венгрия Демократиялық Форумымен (MDF) бірлескен үміткерлер.

Еуропалық Парламент

Сайлау жылы | Жалпы дауыс саны | Жалпы дауыс үлесі (%) | Жалпы жеңілген орын саны | +/- | Ескертпелер
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
2004 | 237,908 | 7.77% (3-ші) | | |
2009 | 62,527 | 2.16% (6-шы) | 2 | |