Кіріспе

Киелі Рим империясының құрамына кіретін мемлекет, императорлық диетада (Рейхстаг) өкілдігі бар. Киелі Рим империясының құраушылары.

Императорлық мемлекет немесе императорлық иелік (Status Imperii; Reichsstand, көпше: Reichsstände) – Киелі Рим империясының бір бөлігі, императорлық диетада (Рейхстаг) өкілдік және дауыс беру құқығына ие болған. Бұл иеліктердің билеушілері маңызды құқықтар мен жеңілдіктерге ие болды және "тікелей бағынысты" мәртебеге ие болды, яғни олардан жоғары тұрған жалғыз билік – Киелі Рим императоры. Осылайша, олар өз аумақтарын айтарлықтай дербестікпен басқара алды. Императорлық мемлекеттер жүйесі ерте орта ғасырларда Германияның тұрақты түрдегі герцогтықтарға бөлінуінің орнына пайда болды. Ескі Каролингтік герцогтықтар Саль династиясы тұсында Германияның негізгі бөлімдері ретінде сақталды, бірақ Хогенштауфендер кезінде ерте ортағасырлық кезеңде олардың маңызы азайды және 1180 жылы Фредерик Барбаросса оларды көптеген аумақтық бөлімдерге алмастырды. 1489 жылдан бастап, диетада өкілдік еткен императорлық иеліктер үш палатаға бөлінді: князь сайлаушылар алқасы (Kurfürstenkollegium/den Kurfürstenrat), императорлық княздер алқасы (Reichsfürstenrat) және императорлық қалалар алқасы. Графтар мен дворяндар тікелей мәртебеге ие болғанына қарамастан, диетада тікелей өкілдік етпеді, бірақ әрқайсысы бір дауысқа ие "банктерге" (Grafenbänke) біріктірілді. Императорлық рыцарьлар тікелей мәртебеге ие болды, бірақ диетада өкілдік етпеді.

Құқықтар мен артықшылықтар

Императорлық мемлекеттердің билеушілері империяның басқа азаматтарына қарағанда артықшылыққа ие болды. Сайлаушылар бастапқыда [[Тәуелділік билігі (Тәуелділік билігі)], князьдар [[Hochwohlgeboren (жоғары туған) және Hoch und Wohlgeboren (жоғары және жақсы туған) деп аталатын. XVIII ғасырда сайлаушылар Durchläuchtigste (Ең жоғары тәуелділік билігі), князьдар Durchlaucht (Жоғары тәуелділік билігі) және Erlaucht (Көрнекті билігі) дәрежесіне көтерілді. Императорлық мемлекеттер бірнеше құқықтар мен жеңілдіктерге ие болды. Билеушілер өз отбасыларына қатысты дербестікке ие болды; атап айтқанда, императордың араласуынсыз өз мемлекеттерінің мұрагерлік туралы ережелерді қабылдауға рұқсат етілді. Оларға басқа императорлық мемлекеттермен және шетелдермен шарттар жасауға және одақтасуға рұқсат берілді. Сайлаушыларға, бірақ басқа билеушілерге емес, белгілі бір патшалық құқықтарды жүзеге асыруға рұқсат етілді, оның ішінде ақша соғу, баж салығын жинау және алтын мен күміс кендеріне монополия құқығы берілді.

Императорлық диета

1489 жылдан бастап Императорлық сейм үш коллегияға бөлінді: Сайлаушылар кеңесі, Князьдер кеңесі және Қалалар кеңесі. Сайлаушы мемлекеттер Сайлаушылар кеңесіне жатты; ал басқа мемлекеттер, діни немесе дүниелік болсын, Князьдер кеңесіне жатты. Дауыс беру штаттардың құқығымен жүзеге асырылды, жеке тұлғалардың емес. Сәйкесінше, бірнеше штатты басқаратын адам бірнеше дауысқа ие болды; сондай-ақ, бір штаттың бөліктерін басқаратын бірнеше адам бір дауысты бөлісті. Бұл ережелер 1582 жылға дейін ресми түрде бекітілмеген. Оған дейін, егер бірнеше адам бір штаттың бөлігін мұраға алса, олар кейде әрқайсысына бір дауыс берілетін. Дауыс беру жеке немесе ұжымдық болатын. Князьдер мен жоғары дәрежелі дін қызметкерлері көбінесе жеке дауыс берді (бірақ бұл дауыстар, жоғарыда айтылғандай, кейде бөлісілді). Жеке дауысы жоқ прелаттар (аббаттар мен приоры) екі топқа бөлінді: Рейн тобы және Швабия тобы. Олардың әрқайсысы ұжымдық дауысқа ие болды. Сол сияқты, графтар төрт графтық топқа біріктірілді, әрқайсысы бір ұжымдық дауысқа ие: Веттераудың Жоғарғы Рейндік тобы, Швабия тобы, Франкония тобы және Вестфалия тобы. Ешбір сайлаушы бірнеше сайлау құқығына ие болған емес; сондай-ақ сайлау құқықтары бірнеше мұрагерлерге бөлінбеген. Осылайша, Сайлаушылар кеңесінде әрбір адам дәл бір дауысқа ие болды. Мысалы, 1777 жылы Карл Теодор, Палатин сайлаушысы Бавария сайлауын мұраға алғанда, Палатиннің дауысы жойылды. Дегенмен, өз сайлау құқықтарымен қатар штаттарды басқарған сайлаушылар Князьдер кеңесінде де дауыс берді; сондай-ақ, графтық аумақтарды басқарған князьдер жеке және графтық топтарда дауыс берді. Мысалы, 1792 жылғы Рейхстагта Бранденбург сайлаушысы Князьдер кеңесінде сегіз жеке дауысқа және Вестфалия тобында бір дауысқа ие болды. Сол сияқты, дін қызметкерлері арасында Тевтон орденінің үлкен магистрі Князьдер кеңесінде бір жеке дауысқа және Рейн тобында екі дауысқа ие болды.