Кіріспе
Ресейлік революционер, саясаткер және совет дипломаты Адольф Абрамович Йоффе (Адо́льф Абра́мович Ио́ффе, Адольф Ио́ффе немесе сирек кездесетін Йоффе) (10 қазан 1883 – 16 қараша 1927) – қараит тегінен таралған орыс революционері, большевик саясаткері және совет дипломаты.
Adolph Abramovich Joffe (Адо́льф Абра́мович Ио́ффе, alternative transliterations Adol'f Ioffe or, rarely, Yoffe) (10 October 1883 – 16 November 1927) was a Russian revolutionary, a Bolshevik politician and a Soviet diplomat of Karaite descent.
Революциялық мансап
Адольф Абрамович Жоффе Ресей империясының Қырымдағы Симферополь қаласында бай қараит отбасында дүниеге келді. Ол 1900 жылы орта мектепте оқып жүргенде әлеуметтік демократ болып, 1903 жылы Ресей әлеуметтік-демократиялық еңбек партиясына ресми түрде қосылды. 1904 жылы Жоффе Бакуге жіберілді, бірақ тұтқындалудан қашуға мәжбүр болды. Содан кейін ол Мәскеуге жіберілді, бірақ тағы да шетелге қашуға мәжбүр болды. 1905 жылғы 9 қаңтардағы Қанды жексенбі оқиғасынан кейін Жоффе Ресейге оралып, 1905 жылғы Революцияға белсенді қатысты. 1906 жылдың басында ол эмиграцияға мәжбүр болды және 1906 жылдың мамырында Германиядан қуылғанға дейін Берлинде тұрды. Ресейде Жоффе Ресей социал-демократиялық партиясының ішіндегі меньшевиктер фракциясына жақын болды. Алайда, 1906 жылдың мамырында Венаға көшіп келгеннен кейін, ол Леон Троцкийдің ұстанымын қолдады және 1908 жылдан 1912 жылға дейін Троцкийге «Правда» газетін шығаруға көмектесті, сонымен қатар Альфред Адлермен медицина мен психоанализді оқыды. Ол сондай-ақ отбасының байлығын «Правда» газетін қаржылық тұрғыдан қолдау үшін пайдаланды. Өзінің жасырын революциялық қызметі барысында Жоффе «В. Крымский» партиялық есімін қабылдады, бұл есім «Қырымдық» дегенді білдіреді. 1912 жылы Жоффе Одессаға сапар барғанда тұтқындалып, 10 ай түрмеде отырды, содан кейін Сібірге жер аударылды.
1917 жылғы революция
1917 жылы Жофф Сібірдегі қуғын-сүргіннен босап, Ақпан революциясынан кейін Қырымға оралды. Қырымдық социал-демократтар оны өздерінің өкілі ретінде Петроградқа жіберді, бірақ ол көп ұзамай интернационалистік революциялық позицияға көшті, бұл оған радикалды емес меньшевиктер басымдық танытқан ұйымда қалуға мүмкіндік бермеді. Оның орнына, ол жаңадан шетелден оралған Троцкиймен күш біріктірді. 1917 жылдың мамыр айында Жофф және Троцкий уақытша Межрайондықтарға қосылды, олар 1917 жылдың 26 шілдесі мен 3 тамызы аралығында өткен VI большевиктер партиясы съезінде большевиктермен бірікті. Съезде Жофф Орталық Комитетке кандидат (дауыс беру құқығы жоқ) мүше болып сайланды, бірақ екі күннен кейін, 5 тамызда, Орталық Комитет, оның бірқатар мүшелері түрмеде, жасырынып немесе Петроградтан алыс тұрып, отырыстарға қатыса алмады, Жоффты тұрақты ("тар") бюро мүшесі етті. 6 тамызда Жофф Орталық Комитет хатшылығының орынбасар мүшесі, ал 20 тамызда большевиктердің «Правда» газетінің редакциялық алқасының мүшесі болды, ол заңдық себептермен уақытша «Пролетарий» деп аталды. 1917 жылдың күзінде Жофф Петроград Думасында (қалалық әкімдік) большевиктер фракциясын басқарды және 14-22 қыркүйек аралығында өткен Демократиялық конференцияға Дума делегациясының құрамында болды. Жофф Ленин мен Троцкиймен бірге большевиктердің Демократиялық конференция құрған консультативтік Препарламентке қатысуына қарсы болғанымен, аталған ұсыныс Демократиялық конференцияның көптеген большевиктік депутаттарымен қолдау тапты және Жофф Препарламентке большевик мүшесі болып сайланды. Екі аптадан кейін, 7 қазанда, радикалды большевиктер фракциясы басымдыққа ие болғаннан кейін, Жофф және басқа большевиктер Препарламенттен шығып кетті. 1917 жылдың қазан айында Жофф Ленин мен Троцкийдің революциялық позициясын, Григорий Зиновьев пен Лев Каменевтің умереннірек позициясына қарсы қолдады, соңғыларын партиялық тәртіпті бұзғаны үшін Орталық Комитеттен шығаруды талап етті. Жофф 1917 жылдың 25-26 қазанында Ресейдің Уақытша үкіметін құлатып жіберген Петроград әскери-революциялық комитетінің төрағасы болды. Революциядан кейін ол Ленин мен Троцкийді Зиновьевке, Каменевке, Алексей Рыковқа және басқа да большевиктердің Орталық Комитеті мүшелеріне қарсы қолдады, олар билікті басқа социалистік партиялармен бөлісуді қалаған.
Дипломатиялық мансап
1919–1920 жылдары Жоффе Еңбек және қорғаныс кеңесінің мүшесі және Украина Кеңес Республикасының мемлекеттік бақылау халық комиссары (министрі) болды. 1919 жылғы наурыз айында өткен VIII партия съезінде ол Орталық комитетке қайта сайланбады және бұдан былай маңызды басшылық лауазымды атқармады. 1920 жылдың қазан айында Польшамен қаруды тоқтату туралы келіссөз жүргізді, ал 1920 жылдың соңында Эстония, Латвия және Литвамен бейбітшілік шарты жасады. 1921 жылы Польшамен Рига бейбітшілігіне қол қойып, 1918–1921 жылдардағы Польша-Совет соғысын аяқтады. Жоффе 1922 жылғы ақпанда Генуя конференциясына Советтік делегаттардың бірі ретінде қатысты, ал осы оқиғаны сол жылы жарық көрген шағын кітабында сипаттады. Советтік делегация конференциядан шыққаннан кейін ол Қытайдағы елші (1922–1923 немесе 1924 жылдары қызмет етті) болып тағайындалды, сол кездегі Советтік қиындықтарды шешуші (немесе Кузнецов) ретінде танылды. 1923 жылы Жоффе Шанхайда Сунь Ятсенмен Куоминтаңға көмек көрсету туралы келісімге қол қойды, бұл келісім Куоминтаңның Қытай коммунистерімен ынтымақтастығына негізделген, шамамен Лениннің келісімімен жасалған. Қытайда тұрғанда Жоффе 1923 жылғы маусымда Жапонияға сапар шегіп, совет-жапон қарым-қатынастарын реттеуге тырысты. Келіссөздер ұзақ және қиын болды, Жоффе ауыр сырқаттанғандықтан Мәскеуге қайта оралуға мәжбүр болды. Қайта қалпына келгеннен кейін 1924 жылы Ұлыбританияға Советтік делегация мүшесі, ал 1924–1926 жылдары Австриядағы Советтік өкілі болып қызмет етті. 1926 жылы денсаулығының нашарлауы және үстем большевиктер фракциясымен келіспеушіліктері оны жартылай зейнеткерлікке шығуға мәжбүр етті. Ол оқытумен айналысуға тырысты, бірақ денсаулығының нашарлығы салдарынан бұл да қиынға соқты.
Қарсылық және өз-өзіне қол жұмсау
Жофф 1920 жылдары Леон Троцкийдің досы және адал қолдаушысы болып қалды, оның сол жақ оппозициясына қосылды. 1927 жылдың соңына қарай ол ауыр сырқатқа шалдығып, қатты қиналып, төсекте жатты. Коммунистік партияның сталиндік басшылығы оны емделу үшін шетелге жіберуден бас тарғаннан кейін және Троцкий 1927 жылдың 12 қарашасында Коммунистік партиядан қуылғаннан кейін, ол 16 қарашада өз-өзіне қол жұмсады. Ол Троцкийге арналған қоштасу хат қалдырды, бірақ хатты Кеңес құпия полициясының агенттері тәркіледі, кейін Сталиншілдер Жофф пен Троцкийдің беделін түсіру үшін оны пайдаланды. Троцкийдің Жоффенің жерлеу рәсімінде айтқан сөзі – Кеңес Одағындағы оның соңғы публично сөйлеген сөзі болды. Жоффтың әйелі Мария Жоффе Сталиннің қауіпсіздік күштері тарапынан сол жақ оппозициялық троцкист ретінде тұтқындалды, бірақ ол аман қалды және "Бір ұзақ түн – Шындықтың хикаясы" атты естеліктерін жазды. Жоффтың қызы Надежда Жоффе, белсенді троцкист болғандықтан, Сталиннің түрмелері мен еңбек лагерьлерінен аман қалды және "Кері қайту: Менің өмірім, тағдырым, дәуірім" атты естеліктерін жариялады.