Кіріспе

Василе Стойка (сондай-ақ Василь Стойка деп те аталады; 1889–1959) – румын саяси жазушысы, дипломат және Еуропалық мемлекет қайраткерлері Томаш Масарик пен Ион И. К. Братианудың жақын көмекшісі болған.

Ерте өмір және білім

Стойка Трансильваниядан шыққан отбасында дүниеге келді (сол кезде Австрия-Венгрияның венгр бөлігінде, бірақ қазір Румынияда); оның туу туралы куәлігіне сәйкес, Василе Стойка 1889 жылдың 1 қаңтарында Авригте дүниеге келді. Ол Мария мен Георге Стойканың ұлы, румындар, христиан православие дінін ұстанатын. Ол Авригте бастауыш мектепті бітірді. Оның саясатқа деген қызығушылығы 1909 жылдан бастап Трансильвания және Банат румын Ұлттық партиясының мүшесі болғанымен дәлелденеді. Сол жылдың қыркүйегінен бастап Василе Стойка 1913 жылға дейін Будапешт университетінде әдебиет курстарын тыңдады; сондай-ақ Париж университетінің әдебиет факультетінде екі семестр оқыды. 1913 жылдың қазан айында ол Будапешттегі румын студенттерінің "Петру Майор" мәдени ұйымының президенті болды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Австрия-Мажарстанның Сербияға соғыс жариялауы және Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталуымен бірге Василе Стойка мұғалім болған. Тамыз-қыркүйек айларында Стойка Австрия-Мажарстандағы жетекші румын газеті – Românul-да жауапты редактор болып жұмыс істеді. 1914 жылдың қазан айында ол әскерге шақырудан қашу үшін империяны тастап, әлі де бейтарап Румыниядағы Бухарестке бағытталды. Ол Румынияның жаңа әуе күштерінде жұмыс істеуге тырысты, бірақ қабылданбады. Ол Adevărul, Universul, Flacăra, Naţionalul газеттерінде публицист ретінде қызметін жалғастырды. Осы аралықта ол Румыния азаматтығын қабылдап, Австрия-Мажарстан азаматтығынан бас тартты. 1915 жылдың наурыз айында Румынияға қашқан румындардың съезінде Стойка: «Үлкен және еркін Румынияның бір бөлігі болу ниеті жағдайдың нәтижесі емес» деді. Василе Стойка мен Ион Русу Абрудеанудың 1 мамырда жазылған «Габсбургтер, венгрлер және румындар» кітабына кіріспе жазды. Авторлар Австрия-Мажарстанға қарсы Румынияның араласуын қалады. Тамыз айында Стойка Галац қаласында студенттер съезін басқарды. 1916 жылдың жазында Бухарест қаласында «Трансильваниядағы азаптар» (Suferinţele din Ardeal) атты тағы бір, радикалды кітабын жариялады. Жас автордың кітабы – Австрия-Мажарстанға қарсы «соғыс жариялау» болды. Маусым айында Клуждағы Австрия-Мажарстан әскери соты оны қатысусыз өлім жазасына кесті. 1916 жылдың тамыз айының соңында Румыния үкіметі Брусилов шабуылының алғашқы табысына тәнті болды және Германия мен Австрия-Мажарстанға соғыс жариялады. Стойканың Румыния халқына арналған жарлығымен бірге жазылған король Фердинандтың әскерге арналған жарлығында былай делінген: «Біз біріккен ұлы халықтармен бірге соғысасыз. Қанды шайқастар күтіп тұр, бірақ олардың қиындықтарын батыл түрде көтеріп, Құдайдың көмегімен жеңіске жетеміз». Кейін ол Олтениядағы неміс әскерлеріне қарсы румын армиясында соғысып, румын әскерлерінің Молдавияға шегінуіне ілесіп отырды. 1917 жылдың наурыз айында Стойка (сол кезде екінші лейтенант) Румынияның мүддесін қорғау үшін АҚШ-қа делегация ретінде жіберілген, Австрия-Мажарстаннан қуылған румын азаматтарының тобының мүшесі болды. Елшілер чех Томаш Масарик және поляк Игнацы Ян Падеревскимен де тығыз байланыс орнатты. Ол Америкадағы Румын Ұлттық лигасының құрылуына шілде айында, Америка Антанта күштеріне қосылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң ықпал етті; басқа нәрселермен қатар, Огайо штатының Йонгстаун қаласында орналасқан Лига румын-американдық қауымдастығының соғысқа қатысуына және АҚШ күштеріне батыс майданында көмектесуге жәрдемдесті. Стивен П. Дуган 1920 жылдың 10 желтоқсанында былай деп жазды: «Ол [АҚШ-тың] барлық аймақтарын аралап шықты. Ол университет профессорларымен, қаржыгерлермен, өнеркәсіпшілермен [және румын-американдықтармен] байланысқа түсті. Ол барған жерде аудандық, әлеуметтік және ресми табыстарға қол жеткізді. Капитан Стойка сияқты көп нәрсе үйрену және американдықтардың сенімін осылай жинау үшін жаңадан келген адамға көп уақыт керек болады. Менің ресми лауазымымнан кейін соғыс кезінде барлық шет елдердің өкілдерімен байланысқа шықтым, және капитан Стойка ешқайсысынан артық әсер қалдырмады».

Жеке өмір

Василе Стойка Инес (Несси) Лонги де Собионеге үйленді. 1898 жылдың 21 қаңтарында Италияның Парма қаласында дүниеге келген ол 1927 жылы Румынияға келді. Олардың некесі 1940 жылға дейін ажырасты. Инес Лонги 1956 жылдың 16 ақпанында екінші күйеуі Карол Арделянумен (тегі Кёлер) тұрмысқа тұрғанда қайтыс болды, ол Трансильваниядан шыққан этникалық неміс.

Соғыстан кейінгі коммунистік режимдегі тұтқын

1948 жылдан 1954 жылға дейін түрмеде болды, 1957 жылы тағы да тұтқындалып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. 1959 жылы Жилава түрмесінде қайтыс болды.