Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румын саясаткері (1816–1897)
Яломица округіндегі ауыл
Romanian politician (1816–1897)
the village in Ialomița County
Ион Гица (; 12 тамыз 1816 – 7 мамыр 1897) – румын мемлекет қайраткері, математик, дипломат және саясаткер, Румынияның бес рет премьер-министрі болған. Румын академиясының толық мүшесі және бірнеше рет оның президенті болды (1876–1882, 1884–1887, 1890–1893 және 1894–1895). Ол өнімді жазушы және саясаткер Пантази Гиканың ағасы және әріптесі болды.
Ion Ghica (; 12 August 1816 – 7 May 1897) was a Romanian statesman, mathematician, diplomat and politician, who was Prime Minister of Romania five times. He was a full member of the Romanian Academy and its president many times (1876–1882, 1884–1887, 1890–1893 and 1894–1895). He was the older brother and associate of Pantazi Ghica, a prolific writer and politician.
Ерте өмір және революция
Ол Бухарест қаласында, Валахияда, белгілі Гика бояр әулетінен туған. Ол Григор Александру Гицаның (1840 және 1850 жылдары Валахия князі болған) және Карбонари қозғалысынан шабыт алған радикал Ион Кэмпинянудың сіңілі баласы болды. Оның әкесі Димитри (Таше) Гика, анасы Мария Кэмпиняну есімді әйел болды. Иоан Гика Бухарест және Батыс Еуропада білім алып, 1837-1840 жылдары Париждің (Франция) Кен-металлургия мектебінде инженерлік және математика мамандықтарын оқыды. Париждегі оқуын аяқтағаннан кейін ол Молдавияға кетіп, 1848 жылғы «Бауырластық» (Frăția) құпия қоғамының құлаған қастандығына қатысты. Бұл қастандықтың мақсаты Валахия мен Молдавияны бір румын басшысы, князь Михай Стурдзаның жетекшілігімен біріктіру болған. Иоан Гика Иасыда (кейін Иасы университеті) князь Стурдзаның құрған Academia Mihăileană-да геология және минералогиядан профессор, содан кейін саяси экономикадан профессор болды. Ол румын экономикасының алғашқы көрнекті өкілі саналады. Ол Валахия революциялық лагеріне қосылып, Бухарестте құрылған Уақытша үкімет атынан Осман империясының үкіметімен келіссөздер жүргізу үшін Стамбулға барды. Ол, Николае Бэлческу және генерал Георге Магеру Трансильвания румынының көшбасшысы Аврам Янку мен Лайош Кошуттың венгр революциялық үкіметі арасындағы келіссөздерді табысты жүргізуге көмектесті.
He was born in Bucharest, Wallachia, to the prominent Ghica boyar family, and was the nephew of both Grigore Alexandru Ghica (who was to become Prince of Wallachia in the 1840s and 1850s) and Ion Câmpineanu, a Carbonari inspired radical. His father was Dimitrie (Tache) Ghica and his mother – Maria née Câmpineanu. Ion Ghica was educated in Bucharest and in Western Europe, studying engineering and mathematics in Mine School of Paris (France) from 1837 to 1840. After finishing his studies in Paris, he left for Moldavia and was involved in the failed Frăția ("Brotherhood") conspiracy of 1848, which was intended to bring about the union of Wallachia and Moldavia under one native Romanian leader, Prince Mihai Sturdza. Ion Ghica became a professor on geology and mineralogy and later professor on political economy at the Academia Mihăileană which was founded by the same Prince Sturdza in Iași (future University of Iași). He is considered the first great Roumanian economist. He joined the Wallachian revolutionary camp, and, in the name of the Provisional Government then established in Bucharest, went to Istanbul to approach the Ottoman Imperial government; he, Nicolae Bălcescu, and General Gheorghe Magheru were instrumental in mediating negotiations between the Transylvanian Romanian leader Avram Iancu and the Hungarian Revolutionary government of Lajos Kossuth.
Самос князі
Стамбулда ол Самос бегі (губернаторы) болып тағайындалды (1854–1859), онда жергілікті пираттықты түгелдей жою арқылы көшбасшылық қабілеттерін көрсетті (оның көп бөлігі Қырым соғысын жабдықтаушы көліктерге бағытталған). Міндетін аяқтағаннан кейін 1856 жылы солтан Абдул-Меджид I Гикаға Самос бегінің құрметті атағын берді.
While in Istanbul, he was appointed Bey (governor) of Samos (1854–1859), where he proved his leadership skills by extirpating local piracy (most of which was aimed at transports supplying the Crimean War). After completing the task, Ghica was awarded the honorary title of Bey of Samos by Sultan Abd ul Mejid I in 1856.
Румыниядағы саяси мансап
1859 жылы Молдавия мен Валахия біріккеннен кейін, князь Александр Иоан Куза Ион Гицаны қайта оралуын сұрады. Кейін (1866), князь Кузаның сеніміне ие болғанына қарамастан, Гика Кузаның құлатылуын қамтамасыз еткен құпия топқа белсенді қатысты. Ол Румыния князі (кейін Румыния королі) Кароль Гогенцоллерн тұсындағы алғашқы премьер-министр болды. 1866 жылы Гика жаңа құрылған Румыния банкінің алғашқы төрағасы болды. Ол сондай-ақ Румыния Корольдігіндегі алғашқы маңызды либералдық тұлғалардың бірі және жаңадан құрылған Либералдық партияның жетекшілерінің бірі ретінде танымал. Оның тобының радикализмі, бұрынғы революцияны ұйымдастырған бояр басшылығымен, Кароль консерваторларға жақындағанда республикалық идеялармен көрінетін. Гика 1870-1871 жылдардағы Плоешти Республикасымен бірге пайда болған, династияға қарсы қозғалысқа қосылды. Либералдардың адалдығы мәселесі 1876 жылы Ион Братианудың ұзақ либералдық министрлігімен шешілді. 1881 жылы Гика Лондондағы Румыния елшісі болып тағайындалды және 1889 жылға дейін осы қызметте болды; ол Дембовица округіндегі Гергани қаласында қайтыс болды. Сонымен қатар, Гика Македония-Румыния мәдени қоғамының мүшесі болды.
In 1859, after the union of Moldavia and Walachia had been effected, Prince Alexandru Ioan Cuza asked Ion Ghica to return. Later (1866), despite being trusted by Prince Cuza, Ghica took active part in the secret grouping that secured Cuza's overthrow. He was the first prime minister under Prince of Romania (afterwards King of Romania) Carol of Hohenzollern. In 1866, Ghica became the first chairman of the newly established Bank of Romania. He is also noted as one of the first major Liberal figures in the Kingdom of Romania, and one of the leaders of the incipient Liberal Party. His group's radicalism, with its boyar leadership that had engineered the defunct Revolution, surfaced as republicanism whenever Carol approached the Conservatives; Ghica joined the anti dynastic movement of 1870–1871 that had surfaced with the Republic of Ploiești. The matter of the Liberals' loyalty was ultimately settled 1876, with the exceptionally long Liberal Ministry of Ion Brătianu. In 1881, Ghica was appointed Romanian Minister in London, an office he retained until 1889; he died in Ghergani, Dâmbovița County. Furthermore, Ghica was a member of the Macedo Romanian Cultural Society.
Шығармалары
Саяси атақ-даңқымен қатар, Иоанн Гика өмірлік досы Василе Александриге арнаған хаттары арқылы әдеби беделге ие болды. Лондон қаласында тұрған кезінде жазылған бұл хаттар румын қоғамының көне дәуірін, құлдырап бара жатқандай көрінген кезін көрсетеді. Ол 1848 жылы "Аминтири дин прибегие" ("Сығыннан естеліктер") және маңызды экономикалық мәселелерді талқылайтын "Конворбири Экономисе" ("Экономикалық әңгімелер") атты еңбектердің авторы болды. Өнеркәсіп және сауда саласындағы шетелдік инвестициялардан гөрі жергілікті бастамаларды қолдауды алғаш рет қадағалаған ол, белгілі бір деңгейде протекционизмді жақтады (бұл Либералдық партияның болашақтағы кезеңде және Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін сақталған ерекшелігі болды).
Beside his political distinction, Ion Ghica earned a literary reputation by writing his Letters, addressed to Vasile Alecsandri, his lifelong friend. Conceived and written during his residency in London, the letters depict the ancestral stage of Romanian society, as it appeared to be fading away. He was also the author of Amintiri din pribegie ("Recollections from Exile"), in 1848, and of Convorbiri Economice ("Conversations on Economics"), dealing with major economic issues. He was the first to advocate the favoring of local initiatives over foreign investments in industry and commerce – to a certain extent, this took the form of protectionism (a characteristic of the Liberal Party throughout the coming period, and until World War II).