Кіріспе
Румын саясаткері Таке немесе Таче Ионеску (; туған Dumitru Ghiță Ioan, сондай-ақ Деметриу Г. Ионнеску деп те белгілі; 25 қазан 1858 [O. S. 13 қазан 1858] – 21 маусым 1922) – румындық центрист саясаткер, журналист, заңгер және дипломат, сонымен қатар әңгімелер авторы ретінде танымал болды. Саяси карьерасын Ұлттық либералдық партиясының (PNL) радикалды мүшесі ретінде бастаған ол 1891 жылы Консервативтік партияға қосылып, прогрессивтік және ұлтшыл идеяларды қолдаған әлеуметтік консерватор ретінде көзге түсті. Ионеску 20 ғасырдың басында Румыния Корольдігіндегі орта тап саясатының өркендеуін (кейде "Такизм" деп аталады) бейнелейтін тұлға ретінде қарастырылады. Ол осы кезеңде Балқан одақтары жобасын ілгерілетумен қатар, Трансильвания, Банат және Буковина аймақтарындағы румындар қоныстанған Австро-Венгрия жерлерін қосу шараларын қабылдауды талап етті. Консервативтік партия ішіндегі өз фракциясын ұсынып, 1907–1908 жылдары партия басшылығымен қақтығысқа түсіп, нәтижесінде өзінің Консервативтік-демократиялық партиясын құрып, оған жетекшілік етті. Ұлыбританияға жақындығымен белгілі болған ол Ұш Антантамен одақ құруды қолдады және Румынияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу идеясын қолдау үшін саясаткерлер мен зиялыларды біріктірді. 1916–1918 жылдардағы науқан сәтті аяқталғаннан кейін Ионеску Яссыдағы Иоан И.К. Братиану үкіметінде портфелі жоқ министр болып тағайындалды. Елі Орталық державаларға жеңілгеннен және Бухарест шартына қол қойғаннан кейін ол Париж бен Лондонға барып, Бейбітшілік конференциясында Ұлы Румыния үшін науқан жүргізу мақсатында Румыния Ұлттық комитетін құрды. 1919 жылы оның Консервативтік-демократтары Халық лигасымен одақ құрды, ал Ионеску екінші Александру Авереску үкіметінде Сыртқы істер министрі болды, кейін 1921–1922 жылдары қысқа мерзімге премьер-министр лауазымын атқарды. Осы кезеңде ол Кіші Антантаның мүдделерін сәтті қорғады. Ол танымал хирург және саяси белсенді Тома Ионескудің інісі болды, ол бірнеше саяси жобаларда оның серігі болды. Таке Ионеску сонымен қатар Николае Титулескуді қолдағандығы үшін еске алынады, ол дипломат және саясаткер ретінде табысты мансапқа ие болды, сондай-ақ драматург Иоан Лука Карагияле және грек саясаткері Элефтериос Венизелоспен достық байланыста болды.
Take or Tache Ionescu (; born Dumitru Ghiță Ioan and also known as Demetriu G. Ionnescu; 25 October 1858 [O. S. 13 October 1858] – 21 June 1922) was a Romanian centrist politician, journalist, lawyer and diplomat, who also enjoyed reputation as a short story author. Starting his political career as a radical member of the National Liberal Party (PNL), he joined the Conservative Party in 1891, and became noted as a social conservative expressing support for several progressive and nationalist tenets. Ionescu is generally viewed as embodying the rise of middle class politics inside the early 20th century Kingdom of Romania (occasionally described as Takism), and, throughout the period, promoted a project of Balkan alliances while calling for measures to incorporate the Romanian inhabited Austro Hungarian regions of Transylvania, Banat and Bukovina. Representing his own faction inside the Conservative Party, he clashed with the group's leadership in 1907–1908, and consequently created and led his own Conservative Democratic Party. An Anglophile promoting an alliance with the Triple Entente, he rallied politicians and intellectuals in support for the idea of Romania entering World War I. When this was accomplished through the 1916–1918 campaign, Ionescu joined the Ion I. C. Brătianu government in Iași as Minister without portfolio. After his country was defeated by the Central Powers and signed the Treaty of Bucharest, he left for Paris and London, organizing a Romanian National Committee to campaign for Greater Romania during the Peace Conference. In 1919, his Conservative Democrats formed an alliance with the People's League, and Ionescu became Foreign Affairs Minister in the second Alexandru Averescu executive, before briefly holding the office of Premier in 1921–1922. During the period, he successfully campaigned in favor of the Little Entente. He was the brother of renowned surgeon and political activist Thoma Ionescu, who was his collaborator on several political projects. Take Ionescu is also remembered for promoting Nicolae Titulescu, who went on to have a successful career as a diplomat and politician, and for his friendships with the dramatist Ion Luca Caragiale and the Greek politician Eleftherios Venizelos.
Ерте өмір және саясат
Плоеști қаласында төменгі орта таптан шыққан отбасында төрт ұлдың ағасы болып туған ол, банкротқа ұшыраған кәсіпкер Гитша Иоан мен оның әйелі Евфросинаның (немесе Фросаның) ұлы болды. Евфросина Ароман иммигранттарының ұрпағы және Валахия жазушысы Ион Хелиаде Радулескумен туысқан. Парижде болғанда Ионеску Бесси Ричардс есімді ағылшын әйелге ғашық болды, оны қайырымдылық шарасында кездестірді және өзінің докторлық диссертациясын (La recherche de la paternité naturelle, "Табиғи әкелікті зерттеу") оған арнады. Ол Ильфов округінің адвокаттар алқасының президенті болды (бұл кезде Бухарест оған кірген), осы қызметте Румынияның алғашқы әйел адвокаты Сармиза Бильческуді қабылдады (1891). Бастапқыда Ұлттық либералдық партияның (PNL) мүшесі болған ол оның радикалды қанатына (C. A. Rosetti басқарған) тартылды. Бір жылдан кейін, ол әлі де қызметте болғанда, PNL-ден шықты, бұл оппозициялық күштер бастапқыда Ионеску қолдаған премьер-министр Ион Братианудың саясатына қарсы біріккен кезде болды. 1899 жылы Ионеску еврей ғалымы Лазар Шаинеанудың жағына шығып, оның ұлттық либералдардың арасындағы антисемиттік фракциясының қарсылығына қарамастан азаматтығын мақұлдады және мәселені Сенатта қайта талқылауға көмектесті. Ол сондай-ақ ғалымға иудаизмнен Румыния православие шіркеуіне көшуіне бақылау жасау арқылы және оның құдасы ретінде қызмет ету арқылы сенім грамоталарын алуға көмектесті. Алайда сол жылдың соңында Ионеску ойын өзгертті: ол еврейлерге азаматтандыру процедураларын қиындатуға дауыс берді және Білім министрі ретінде Шаинеануды Бухарест университетіндегі құрметті оқытушылық қызметінен шеттетуге ұшыратты. 1898 жылдан бастап ол француз тіліндегі "La Roumanie" газетін шығара бастады, оның арқылы өзінің "такизм" деп аталатын бағдарламасын жариялады, бірақ ақырында оған қарсы шықты; идеяны қолдаған PNL-дің Константин Стеремен сөйлескенде Ионеску: "Венадағы сыртқы істер министрі орнына, егер Румыния Габсбургтерге қосылса, мен Чикагода официант болып жұмыс істеуге дайынмын!" деді. Сонымен қатар, Ионеску Балқандағы Осман империясы билеген аймақтардағы влахтарды қолдады және "куцволах этносының" танылуын қолдады. Соңғы жағдайда ол 1905 жылы Стамбулға ресми сапар кезінде Сұлтан Абдул Хамид II-ге осындай жобаны ұсынуға тырысқанда дипломатиялық инцидентке себепкер болды және аудиториядан бас тартты. Соның салдарынан Осман орденін қабылдаудан бас тартты, ол ақырында қабылданды және оның есебі Порта тарапынан қарастырылды. Бұл партияның Юнимея фракциясын білдірді, ол Конституциялық партия деген атпен тәуелсіз өмір сүргеннен кейін жаңа ғана негізгі Консервативтік партияға қайта кірді; Ионеску басқа Конституциялық көшбасшы, ықпалды әдеби сыншы Титу Майорескумен де бірнеше рет қақтығысты. Оның болашақ серіктесі Константин Ксени "консервативтік партияның боярлық қанаты бұл Плоиштидің қарапайым буржуасының ұлына өмірді мүмкін емес етті" деп мәлімдеді. Ол ипотекалық жалға алушыларды өнімді әлеуметтік сынып ретінде бағалады (ауыл тұрғындарынан айырмашылығы, "олар өз табыстарын тұтынуға болмайды"), бұл консервативтілердің Ионеску фракциясын шеттетуге жасаған әрекеті болды. Доктор Константин Истрати, жазушы Барбу Стефанеску Делавранча, журналист Николае Ксенополь, Яссы қаласының бұрынғы мэрі Георге Ласкар, жер иелері Константин Кантакузино Паскану және Александру Бадрау оған қолдау көрсетті. Ол ақырында Лузаттиге Екінші Балқан соғысының барлық еврей ардагерлеріне румындық азаматтығын беруге уәде берді, бірақ бұл саясатты PNL-дің Ион И. К. Братиану басқаратын үкіметі күштен жойды, ол 1914 жылдың қаңтарында билікке келді. Дегенмен, негізгі консервативтік топтан айырмашылығы, оның ПКД көп ұзамай Орталық державаларға қарсы соғыс күш-жігеріне қосылуды қатты қолдауға кірісті, Румынияға Трансильвания, Банат және Буковинаның австро-венгерлік аймақтарын қосуды талап етті. Достасқандардың жеңісін күтіп, [ол] енді олардың адамы болды және бұрынғы жанашырлығына оралу қиын екенін көріп, Ресей құлдыраса, ол Америкаға көшпелі түрде кетеді деп қорқытты, мұндай "патриоттың" көзінде румын халқы барлық қызығушылықты жоғалтты, өйткені ол билікке қайта оралу үмітін жоғалтты". Олардың қарсыласы Кристиан Раковский бұрынғы социалист Мильді өзінің екі күнделікті газеті "Адевару" мен "Диминеата" арқылы тактистік үгіт-насихат жүргізгені үшін айыптады және бұл "тәуелсіздік маскасы астында" жасалғанын мәлімдеді (одан басқа, ол: "[Ионеску] осылайша партиясының адамдар мен идеялар бойынша әлсіздігін баспасөзді сатып алу арқылы өтеді"). Ал Ионескудің көзқарасы, Стивен Бонсалдың сөздерімен айтқанда: "Біздің рөліміз демократиялық елдердің шартсыз одақтасы болу. Біз келісімге келуге болмайды. Жеңіс одержанғанда одақтастарымыздың бағалауына сене аламыз және сенуіміз керек". Процедуралар туралы құпия сақтау туралы кеңес алған ол, Синаядағы тиф қызбасының бақылаудан шығып кеткені туралы қауесет таратып, қайтарылу себептерін жасырды. Ионескудің өзінің айтуынша, оның тұрғын үйі 1916 жылдың желтоқсанында Август фон Макензеннің арнайы бұйрығымен қиратылған. 1919 жылдың желтоқсанында, қауіпті жолға бас жетекшілік ететіні туралы алаңдаушылықтарға жауап берген Братиану парламентте румын халқының "әлемде атқаруға тиіс рөлін" кемсітуге қарсы сөйледі. Журналист Ноти Константинид, оның Экс-ле-Бендегі (наурыз 1921) сапарында оны көргенде, оны "мен кездескен ең зиялы адам" деп атады және ол румын және Кіші Антантаның мүдделерін белсенді түрде ілгерілетуде, одақтас елдердегі қоғамдық пікірді өзгертуге тырысып жатқанын айтты. Бұл жер реформасы жобасы парламенттегі дауға себеп болған кезде, PNL король Фердинандты Авереску отставкаға келуі керек екеніне көндірді және Ионеску генералдың мандатын тапсыруы үшін жасанды дағдарыс тудыруға келісті. Соңғы диагноз "тифтік ойылған аортит және ішкі абдоминальды стенокардия" болды. Бұл мәселені кеңейте келе, ол Караджаледің шығармаларындағы сықақ тон мен Ионескудің мансабы әрқайсы өз жолымен бір әлеуметтік сыныптың, "ұлттық буржуазияның" маңыздылығының өсуін көрсететінін атап өтті. Коммунистік кезеңде аты өзгертілген Атена көшесінің бір бөлігі 1989 жылғы төңкерістен кейін Ионескудің есімімен аталады. Атена көшесінде француз мүсінші Эрнест Анри Дюбуаның жасаған Ионескутің ескерткіші орналасқан, ол екі жалаңаш әйелдің қасында тұрған бейнесінде, Румынияның идеалдық шекараларын (Днестр және Тиса) бейнелейді және Трансильванияға қарай бағытталған. Ескерткіш сәулет тарихшысы Григоре Ионеску тарапынан сынға ұшырады, ол оның "Ион Братиану ескерткішінің нашар көшірмесі" екенін айтты. (Екі ескерткіш те кейіннен коммунистік билік тарапынан бұзылды.) Коммунистік режимде Александрина Екатерина Ворониэцки Ионеску оның үшін Şoseaua Kiseleff жанында салған үйінде тұруға рұхсат етілді, бірақ ол тұрғын үйін Республикалық өнер мұражайының бір бөлігімен бөлісуге мәжбүр болды және жер астындағы бөлмеге орналастырылды.