Кіріспе

Джордж Шелвокк (1 сәуір 1675 – 30 қараша 1742) – ағылшын Корольдік теңіз күштерінің офицері және кейіннен капер, ол 1726 жылы өзінің ерліктеріне негізделген «Ұлы Оңтүстік теңіз арқылы әлемді айналдыру саяхаты» атты еңбекті жазды. Онда оның екінші капитаны Саймон Хэтлидің Кейп-Горн мүйісінде альбатросты қалай атқанын айтады, бұл оқиға Сэмюэл Тейлор Кольридждің «Ежелгі теңізшінің балладасы» поэмасының драмалық түйініне айналды.

Ерте өмір және теңізшілік мансап

Шропширдегі шаруа отбасында туған және 1675 жылғы 1 сәуірде Шрусберидегі Сент-Мэри шіркеуінде крещение алған Шелвокке он бес жасында Корольдік теңіз күштеріне қосылды. Франциямен екі ұзақ соғыс кезінде ол теңіз саяхаттарын басқарушыға дейін өрлеп, Жерорта теңізінде контр-адмирал сэр Томас Дилкске қарасты флагмандық кеменің кіші лейтенанты болды. Бірақ 1713 жылы соғыс аяқталғанда, ол жалақының жартысын алмай-ақ қызметтен босатылды. Оған "Спидуэлл" жекеменшілік кемесінің капитаны лауазымы ұсырылған кезде ол кедейлікте өмір сүріп жатқан еді.

Каперлік сапар

Джон Клипертон басқарған "Success" кемесімен бірге "Speedwell" 1719 жылы испан кемелерін және Американың Тынық мұхиты жағалауындағы елді мекендерін тонауға арналған экспедицияға қатысты. Ағылшындар Төрттік Одақ соғысында Испаниямен қайтадан жауыздыққа ұшырады, ал кемелерде оларға испандарға қарсы соғыс жүргізуге және олжаны өздеріне қалдыруға ресми рұқсат берген марки хаттары болды. Шелвокк британ суларынан шыққаннан кейін көп ұзамай Клипертоннан бөлініп, сапар бойында мүмкіндігінше байланыстан қашып жүргендей көрінеді. 1720 жылдың 25 мамырында "Speedwell" Хуан Фернандес архипелагындағы Мас-а-Тиер аралында жағалады. Шелвокк пен оның экипажы бес ай бойы сол жерде қалып қойды, бірақ құлаған кемеден құтқарылған ағаш және темір бұйымдарын, сондай-ақ жергілікті ағаштардан алынған ағаштарды пайдаланып 20 тонналық қайық жасады. 6 қазанда аралдан шығып, олар алғашқы олжаларына – "Happy Return" деп аталған кемеге ауысты, соғыс ақпанда аяқталғанмен және олардың марки хаттары күшін жойғанмен, жеке қарақшылықпен айналысуын жалғастырды. Олар Оңтүстік Америка жағалауымен Чилиден Баха-Калифорнияға дейін жол тартты, кемелерді жаулап алып, Тынық мұхитын Макаоға дейін кесіп өтіп, 1722 жылдың шілдесінде Англияға оралды.

Кейінгі өмірі

Англияда Шелвокке саяхаттың негізгі акционерлерінің шақыруымен алаяқтық қылмысы бойынша тұтқындалды, бірақ екі шағымданушымен соттан тыс келісімдер жасау арқылы сотталмай қалды. Олар, мүмкін, дұрыс болжап, ол сапардан алынған олжаның маңызды бөлігі туралы оларға хабарлаған жоқ және оны өзі мен экипажының басқа мүшелері үшін қалдыруды жоспарлаған деп күдіктенді. Шелвокке "Ұлы Оңтүстік теңіз арқылы дүние айналымы" кітабындағы оқиғалардың өзін-өзі ақтаған нұсқасы сол экспедицияға қатысқандардың бірі, әсіресе оның теңіз жаяу әскерінің капитаны Уильям Бетагпен дау тудырды. Дегенмен, Шелвокке беделін қайта жаңартты және 1742 жылдың 30 қарашасында 67 жасында, пираттық әрекеттерінің нәтижесінде бай адам болып қайтыс болды. Оның саркофагы (кейін алынып тасталды) Сент-Николас шіркеуінің қорытында, Дептфорд, Лондон, шығыс қабырғасында "өзінің кәсібінде зор қабілеттерімен және заманындағы ең батыл және ең білікті теңізшілердің бірі деп есептелген" деп мадақтаған. Хорының қабырғасындағы тақта оның ұлы, сондай-ақ Джордж Шелвокке еске алу үшін орнатылған, ол 1760 жылы қайтыс болды және әкесімен бірге дүние айналымына қатысып, кейін Бас пошта кеңсесінің хатшысы және Корольдік қоғамның мүшесі болды.

Колериджге әсері

Шелвокк өзінің кітабында екінші капитаны Саймон Хэтлидің "Спидуэлл" кемесі қатты дауыл кезінде Кейп-Хорнды айналып өтуге тырысқанда қара альбатросты атып өлтіргенін айтады. Хэтли осы алып теңіз құсын жаман ниетті белгі деп есептеді және оны өлтіру арқылы ауа райының жақсаруына себеп боламын деп үміттенді. Шамамен жетпіс жыл өткен соң, бұл оқиға Сэмюэл Тейлор Колридждің "Ежелгі теңізшінің балладасы" поэмасының негізгі сюжеттік желісіне шабыттандырды. Колридждің досы және әріптес ақыны Уильям Вордсворт поэманың пайда болу тарихы туралы мына естеліктерді бөлісті:

Оқиғаның басым бөлігі Колеридждің ойлап тапқан туындысы еді, бірақ кейбір бөліктерін мен өзім ұсындым: мысалы, ескі теңізшіге (Колеридж кейіннен осылай атауды ұнатқан) қылмыс жасау қажет еді, сол қылмыстың салдарынан және оның өз саяхаттарынан туындайтын әруақтардың қуғынына ұшырауы керек болды. Мен бір-екі күн бұрын Шелвокктің саяхаттарынан оқыған едім, олар Кейп-Хорнды екі рет айналып өткенде сол ендікте альбатростарды жиі көретін, олар теңіз құстарының ең ірілерінің бірі еді, кейбіреулерінің қанаттары он екі немесе он бес футқа жететін. "Егер сіз оны Оңтүстік теңізге кіргенде осы құстардың бірін өлтірген деп көрсетсеңіз, содан кейін осы аймақтардың қамқоршы рухтары осы қылмыстың кекін алуға кіріседі", - дедім. Бұл оқиға мақсатқа сай деп танылды және сәйкес қабылданды.