Кіріспе

Америка Құрама Штаттарындағы мектептердің үздік болуы марапаты

Ұлттық көк лента мектептері бағдарламасы – АҚШ Білім департаментінің жыл сайын үлгілі мемлекеттік және мемлекеттік емес мектептерді марапаттайтын бағдарламасы. Студенттердің үлпаларын өлшеу арқылы анықталатын үздік стандарттарды пайдалана отырып, Департамент жоғары жетістіктерге қол жеткізген мектептерді және студенттер арасындағы үлпа айырмашылықтарын жоюға күш салатын мектептерді құрметтейді. АҚШ Білім департаменті Ұлттық көк лента мектептері бағдарламасын басқаруға жауапты, ол бастауыш мектеп директорларының ұлттық қауымдастығы, орта білім беру қауымдастығы және орта мектеп директорларының ұлттық қауымдастығымен үздіксіз ынтымақтастық арқылы қолдалады. Бағдарлама 1982 жылы құрылғаннан бері 9000-нан астам мектепке марапат берілді. Ұлттық көк лента мектептері американдық мектептердің толық түрлілігін көрсетеді: мемлекеттік мектептер, оның ішінде I санаттағы мектептер, жекешелендірілген мектептер, магниттік мектептер және мемлекеттік емес мектептер, соның ішінде діни және тәуелсіз мектептер. Бұл мектептер қалалық, қала маңындағы және ауылдық жерлерде орналасқан, үлкен және кіші, дәстүрлі және инновациялық болып табылады және барлық әлеуметтік, экономикалық және этникалық топтардан студенттерге қызмет көрсетеді.

Тарих

1982 жылы, сол кездегі Білім министрі Террел Х. Белл, «Қатерлі ел» атты еңбектің авторы ретінде танымал болды, елдің болашағына қауіп төндіретін орташа мектептердің «көтеріліп келе жатқан толқыны» деп сипаттады. Министр Белл АҚШ-тың ерекше мектептерін көпшілік назарына әкелу және оқушылары табысқа жеткен мектептерді марапаттау үшін Ұлттық көк лента мектептері сыйлығын құрды. Ұлттық бастауыш мектеп директорларының және Ұлттық орта мектеп директорларының қауымдастықтарымен бірлесіп, Белл Ұлттық көк лента мектептері және Ұлттық үздік директорлар бағдарламаларын іске қосты. Екі бағдарлама да американдық мектептер мен мектеп басшылығының көрнекті үлгілерін көрсетті. Алғашқыда Ұлттық көк лента мектептері бағдарламасы тек орта мектептерді ғана марапаттады, кейін бастауыш мектептерді де қамтуға кеңейтілді. Кейіннен орта және бастауыш мектептерді кезекпен марапаттауға өтті және қазір әр жыл сайын орта, толық емес орта, бастауыш, сондай-ақ K 8 және K 12 мектептерін марапаттайды. 2003 жылы бағдарлама «Ешбір бала назарсыз қалмасын» білім беру заңына сәйкес қайта құрылымдалып, штаттық бағалау деректеріне көбірек назар аударылып, мектептерден жоғары академиялық жетістіктерді көрсету талап етілді. Мектептер деректерді қалай түсіндіріп, пайдаланатынын, сондай-ақ оқу бағдарламасының, оқытудың, кәсіби дамудың және оқушыларға қолдау көрсетудің оқушылардың табысына қалай ықпал ететінін көрсетуі керек. 2012 жылы бағдарлама «Көк лента мектептері» деген атауды пайдаланған коммерциялық компаниядан айырып тану үшін «Ұлттық көк лента мектептері» бағдарламасы деп өзгертілді. Бағдарламаның алғашқы 25 жылында Ұлттық көк лента мектептері сыйлығы шамамен 5600 рет табысталды, 5200 түрлі мектеп марапатталды. (Кейбір мектептер екі немесе одан да көп рет таңдалды.) Бұл сыйлыққа үміткер болатын 133 000-нан астам мемлекеттік, жеке және діни мектептер бар. Бағдарлама басталғаннан бері 9 000-нан астам мектеп Ұлттық көк лента мектептері ретінде марапатталды, барлығы 10 000-нан астам сыйлық берілді. Оқу, өнер және спорт салаларында үлкен жетістіктерге қол жеткізуі керек.

Өтініш беру тәртібі

Бір кезде мектептер өздерін-өздері марапатқа ұсынса, қазір мұндай емес. АҚШ Білім министрінің шақыруымен, Вашингтон қаласын қоса алғанда, штаттық мектептердің бас басқармалары, Қорғаныс министрлігінің Білім беру қызметі, Үндістер білім беру бюросы және Америка жеке білім беру кеңесі жыл сайынғы марапатқа лайықты мектептерді ұсынады. Марапатқа ие болуға құқығы бар мектептер соңғы сынақтан өткен жылы штаттық немесе ұлттық үлгідегі бағалауларда жоғары немесе күрт жақсарған оқушылардың нәтижелерін көрсетуі керек; сондай-ақ мектептер «Ешбір бала артта қалмасын» заңына сәйкес жыл сайынғы прогреске қол жеткізуі тиіс. Ұсынылған мектептер бағалау мен бағалау деректерін пайдалану, оқыту әдістері, оқу бағдарламалары, кәсіби даму, басшылық, сондай-ақ қоғамдық және отбасылық қатысу сияқты мектеп қызметін сипаттайтын өтініштерді ұсынады. Кез келген жылы барлығы 420 мектеп ұсынылуы мүмкін; штаттық квоталар оқушылар мен мектептер санына байланысты белгіленеді. «Көк лента» марапаты – американдық мектепке берілетін ең жоғары награда. Мектептің Ұлттық «Көк лента» мектептерінің логотипін пайдалану құқығы шектеледі.

Сын

Дэвид У. Киркпатрик, АҚШ-тың "Азаттық қоры" білім беру саласындағы аға ғылыми қызметкері, "Көк ленталарды табыстау: мектептерді немесе оқушыларды мойындау?" атты редакциондық мақаласында, сыйлықтардың критерийлері оқушылардың әлеуметтік-экономикалық жағдайына ескермейтінін және зерттеулер жоғары табысқа ие және жақсы білім алған ата-аналары бар оқушылар, осындай артықшылықтары жоқ оқушыларға қарағанда оқуда жақсы нәтижелер көрсететінін көрсеткенін атап өтті. Осылайша, сыйлық көбінесе бай отбасылардан шыққан оқушылары бар мектептерге беріледі. Осы пікірін дәлелдеу үшін, ол бір жылы Пенсильвания штатындағы сыйлықтардың таралуын мысалға келтірді: марапат алған сегіз мектептің тек біреуі ғана штат бойынша орташа табыс деңгейіне жақын ауданда орналасқан, ал қалғандары штаттың ең бай қауымдастықтарындағы, оның ішінде екі мектеп жоғары орташа табысы бар аудандарда болды. Киркпатрик "көк ленталы оқушыларды" мойындаудың басқа жолдарын ұсынғанмен, "жақсы мектептің дұрыс көрсеткіші – әлеуметтік-экономикалық факторларды ескере отырып, оқушылардың олардың отбасылық жағдайына байланысты күтілгеннен жақсы нәтижелер көрсеткен мектептерді анықтау болар еді" деп жазды. Бағдарламаның басталуынан 2003 жылға дейін мектептер өздерін-өздері ұсынуға құқылы болды. 2003 жылдан бастап, ұсыныстарды штаттық байланыс желісі арқылы жүргізуге көшті, сондықтан мектептер ұсыну үшін осы байланыс желісіне жүгінуі керек. Бағдарлама сондай-ақ, мектептерді тәуелсіз үшінші тарап емес, мектептің өзі бағалауы және қарастыру бағалауын аяқтауға білімі мен ресурстары жеткілікті мектептерге артықшылық беретін тағайындау және бағалау процесі үшін де сынға ұшырады.