Кіріспе

Килчурн қамалы (/k//əl/'/x//ʊər//n/) – Шотландияның Аргилл және Бьют аймағындағы Лох-Аве көлінің солтүстік-шығыс жағалауындағы тасты түбекте орналасқан қираған құрылым. Ол алғаш рет 15 ғасырдың ортасында Гленорхи Кемпбеллдерінің негізгі бекінісі ретінде салынды, олар келесі 150 жыл ішінде қамалды және өздерінің аймағын кеңейтті. Кемпбеллдер Бредалбейн графы атанғаннан кейін Таймут қамалына көшіп кеткен соң, Килчурн қолданыстан шығып, 1770 жылға қарай қирап қалды. Қазіргі таңда ол «Historic Environment Scotland» тарихи ортаны қорғау ұйымының қамқорлығында және жаз айларында жұртшылыққа ашық.

Тарих

Гленорхидің Кэмпбеллдері Кэмпбелл кланының ең күшті тармағы болды және 1430 жылдардан бастап екі ғасыр бойы Орталық Таулы аймақтарда басымдық танытты. Осы кезеңде аумақтық кеңеюдің маңызды бөлігі – бірнеше қамалдар салу болды, олардың біріншісі Килхурн еді. Сэр Колин Кэмпбелл, Гленорхидің 1-і (1475 жылы қайтыс болды), Аргилл графтарының ата-тегін жалғастырған, 1-ші лорд Кэмпбелл Дунканның кіші ұлы болды. 1432 жылы әкесі Сэр Колинге Глен Орчи және басқа да жерлерді сыйлады, ал ол 1450 жылдары Килхурнды салды. Алғашқы қамал бес қабатты мұнаралы үйден және сыртқы қабырғамен қоршалған ауладан тұрды. Сол кезде Килхурн қамалдың өзінен аспайтын шағын аралда орналасқан еді және оған су астындағы немесе жағалау бойындағы жолмен жетуге болар еді. Сэр Колиннің ұлы, Гленорхидің сэр Дункан Кэмпбелл, оңтүстік қабырғаның ішкі жағына салынған бір қабатты "лаих залын" – асхананы салдырды. Сэр Дункан 1513 жылы Флодден шайқасында қаза тапқан көптеген шотланд дворяндарының бірі болды. 16 ғасырдың екінші жартысында тағы бір Сэр Колин Кэмпбелл, 6-шы лорд (1499–1583), мұнаралы үйдің солтүстігіне қосымша бөлмелер салып, парапетті қайта жаңарту арқылы қамалдың жайлылығын арттырды. Бұл бұрыштық дөңгелек мұнараларды және консольдермен безендірілген бұрыштарды қосуды қамтыды. Сэр Колин сондай-ақ Лох Тайдың жанында Баллох қамалын (қазіргі Таймут қамалы) салдырды, бұл Пертширдегі Кэмпбеллдердің аумақтық табыстарын нығайтуға көмектесті, олар бұрынғы одақтастары, Гленстраның Макгрегор кланының есебінен қол жеткізілді. 1629 жылы Лохильдің сэр Эвен Камероны осы қамал ішінде дүниеге келді. Оның анасы Маргарет Кэмпбелл, 3-ші баронеттің қызы болды және Лохильдің Камеронына үйленді. 1681 жылы сэр Джон Кэмпбелл, 5-ші баронет, Бридалбейн және Голландия графы атанды. Ол сол кездегі жағдайдың тұрақсыздығын пайдаланып, Вильгельм III-ке қызмет ете отырып, якобит көтерілісшілерімен келіссөздер жүргізді. 1693 жылы ол Таулы аймақты бейбіттендіру жоспарын ұсынды және осы мақсатта Килхурнды 200 сарбазды орналастыра алатын заманауи казармаға айналдыруды бастады. Оның ең маңызды қосымшасы – солтүстік жағында орналасқан үш қабатты L тәрізді блок болды. 1714 жылы королева Аннаның қайтысынан кейін Бридалбейн Килхурнда якобиттердің кеңесін өткізді, содан кейін ол 1715 жылғы Мар графының якобит көтерілісіне қосылды. Көтеріліс сәтсіз аяқталғаннан кейін ол үйіне оралып, үй ішіндегі үкімет тарапындағы мүшелер Кинчурн мен Финларигті Фонабтың Александр Кэмпбеллге тапсырғанын көрді, сондықтан Бридалбейн 1716 жылдың ақпанында оған бағынуға мәжбүр болды. Ол келесі жылға дейін Таймутта үй қамауында болды. Килхурн 1745 жылғы якобит көтерілісі кезінде де үкімет гарнизоны ретінде пайдаланылды. J. M. W. Тернер 19 ғасырдың басында Шотландияға жасаған саяхатының бірінде қамалдың суретін салды. 1817 жылы Лох Аведегі су деңгейі өзгертілді, нәтижесінде қамал қазір ұзын түбекте орналасқан. Макгиббон мен Росс қамалға шамамен 1887 жылы сапар жасады, содан кейін қалпына келтіру жұмыстары қамалдың бастапқы ерекшеліктерінің кейбіреулерін өзгерткен болуы мүмкін. Қамал – қорғалатын ескерткіш болып табылады.