Войслав Шешель: Серб саяхаты және сот үкімі

Кіріспе

Сербиялық саясаткер (туған 1954)

Воислав Шешель (, ; 11 қазан 1954 жылы туған) – сербиялық саясаткер және сотталған соғыс қылмыскері. Ол Сербия радикалдық партиясының (СРС) негізін қалаушы және президенті. 1998–2000 жылдары Сербия премьер-министрінің орынбасары болды. 2003 жылдың ақпанында ол өз еркімен Халықаралық қылмыстық трибуналына (ХҚТ) тапсырылды, бірақ оның соты 2007 жылдың қарашасында ғана басталды. Шешельдің соты даулы болды: ол шамамен бір ай бойы аштық жариялады, содан кейін өзінің қорғауын өзі жүргізуге рұқсат алды, сот отырысы басталғаннан кейін судьялар мен прокурорларды үнемі қорлады, қорғалған куәгерлердің жеке басын ашты және сотты сыйламағаны үшін үш рет жазаланды. Ол өзінің қорғанына ешқандай куәгер шақырмады. Сотталу кезеңінде 11 жыл 9 ай Схевенингендегі БҰҰ қамаудағылар бөлімінде өткізгеннен кейін, Шешельге 2014 жылдың қарашасында Сербияға уақытша қайтуға рұқсат берілді, онда ол ракқа емделді. 2016 жылғы сайлауда ол СРС-ті басқарды, оның партиясы парламентте 23 орын жеңіп алды. 2016 жылдың 31 наурызында ХҚТ оны барлық айыптаулардан бірінші инстанцияда ақтап шықты. Ақтау үкіміне БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің МТКК (MICT) прокурорлары шағымдады, ол ХҚТ-ның бақылаушы және құқықтық жаңғырту органы болып табылады. 2018 жылдың 11 сәуірінде Апелляциялық палата бірінші инстанциядағы үкімді ішінара өзгертіп, Шешельді Хртковциден хорваттарды депортациялауға ықпал еткені үшін адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деп таныды. Ол өзіне тағылған айыптамалардың қалған бөліктерінен, соның ішінде Хорватия мен Боснияда жасады деп айыпталған барлық соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстардан босатылды. Шешель 10 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ ол ХҚТ-де өткізген уақыты ескерілгендіктен, түрмеге қайта оралуға міндетті емес еді. 2018 жылдың тамызында Шешель МТКК Апелляциялық палатасының үкімін шағымдауға өтініш білдірді, бірақ үкімде немесе сот процесінде қателіктерді дәлелдейтін ешқандай мәлімет ұсырылмағандықтан, шағымы қабылданбады.

Vojislav Šešelj (, ; born 11 October 1954) is a Serbian politician and convicted war criminal. He is the founder and president of the far right Serbian Radical Party (SRS). Between 1998 and 2000, he served as the deputy prime minister of Serbia. He voluntarily surrendered to the ICTY in February 2003 but his trial did not begin until November 2007. Šešelj's trial was marred with controversy: he went on hunger strike for nearly a month until finally being allowed to represent himself, regularly insulted the judges and court prosecutors once proceedings commenced, disclosed the identities of protected witnesses and was penalised on three occasions for disrespecting the court. He did not call any witnesses in his defence. After spending 11 years and 9 months in detention in the United Nations Detention Unit of Scheveningen during his trial, Šešelj was permitted to temporarily return to Serbia in November 2014 to undergo cancer treatment. He led the SRS in the 2016 elections, and his party won 23 seats in the parliament. On 31 March 2016, he was acquitted in a first instance verdict on all counts by the ICTY. The acquittal was appealed by prosecutors from the MICT, a United Nations Security Council agency which functions as oversight program of, and successor entity to, the ICTY. On 11 April 2018, the Appeals Chamber partially reversed the first instance verdict, finding Šešelj guilty of crimes against humanity for his role in instigating the deportation of Croats from Hrtkovci. He was found not guilty on the remaining counts of his indictment, including all the war crimes and crimes against humanity that he was alleged to have committed in Croatia and Bosnia. Šešelj was sentenced to 10 years in prison, but because of time already spent in ICTY custody, he was not obligated to return to prison. In August 2018 Šešelj would request to appeal the conviction by the MICT Appeals Chamber, but was denied as no evidence to error in the judgement or proceedings was given.

Ерте өмір

Воислав Шешель Босния және Герцеговина, Югославия ФРФ-нің Сараево қаласында Никола Шешель (1925–1978) және Даника Шешельдің (құрметті есімі Мисита; 1924–2007) отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы 1953 жылы үйленіп, содан кейін Сараевоға көшіп келген, онда олар әкесі мемлекеттік ŽTP теміржол компаниясында жұмыс істегендіктен, Сараевоның ескі теміржол вокзалындағы бейімделген тұрғын үйде шағын қаражатпен өмір сүрді. Анасы екі баласы – Воислав пен оның кіші әпкесі Драгикаға қарайтын. Анасының туысы – четник командирі, подполковник Веселин Мисита.

Білім

Шешель 1961 жылы қыркүйек айында Владимир Назор бастауыш мектебінде білімін бастады, кейін жаңа салынған "Бауырластық және Бірлік" бастауыш мектебіне ауысты. Төртінші сыныпқа дейін жақсы оқыған ол оқу бағдарламасына деген қызығушылығын жоғалта бастады, қанағаттанарлық баға алу үшін минимал күш жұмсағанын түсінді. Тарих оның сүйікті пәні болды және ол әдетте әлеуметтік ғылымдарды табиғаттану ғылымдарынан артық ұнатты. Шешель гимназияда оқыған кезінде де жастармен жұмыс істеу акцияларына қатысып тұрды. 1972 және 1973 жылдары Морава өзені маңында жұмыс істеп, жағалауларды нығайтты.

Бакалавриат

Екінші сыныпты бітіргеннен кейін Шешель 1973 жылдың күзінде Сараево университетінің құқық факультетіне оқуға түсті. Ол сонымен қатар студенттік ұйымдардың жұмысына қатысып, он бес ай бойы студенттік ұйымның деканының орынбасары болды. Ол декандыққа үміткер Фуад Мухичті ашық сынап, Мухичті сол лауазымның міндеттерін атқаруға лайық емес деп жариялағанда, тағы да дау-дамайлар ортасында болды. Ол төрт жылдық бакалавриат білімін екі жыл сегіз айда аяқтады. Сараеводағы құқық факультетінде жұмысқа орналасу мүмкіндігінің шектеулі екенін түсінген Шешель басқа факультеттерге көшті. Мостардағы құқық факультетіне (сол кезде Сараевоның құқық факультетінің алыс бөлімшесінен жеке, тәуелсіз білім беру мекемесіне айналып жатқан) өтінішін дайындап жатқанда, конституциялық құқықтан дәріс оқуға көмекшілер қажет екенін білді. Содан кейін Сараево университетінің саяси ғылымдар факультетінде "Саяси партиялар мен ұйымдар" курсына ассистенттік орын ашылғанын естіп, сонда өтініш беруді шешті. Оның Здравко Гребо, Родолюб Марьянович және Милан Томич сияқты достары бұл факультетте ассистенттер болып жұмыс істесе, Гребоның анасы факультет деканы еді. 1978 жылы АҚШ-тан оралғаннан кейін Шешель Белград университетінің құқық факультетінде докторлық диссертациясын қорғауға кірісті. 1979 жылдың күзінде диссертациясын тапсырғаннан кейін, ол Шығыс Германиядағы Грайфсвальд университетінде мамандануын таңдады. "Милитаризм мен фашизмнің саяси мәні" тақырыбындағы диссертациясын (докторлық диссертациясын) сәтті қорғағаннан кейін 1979 жылдың 26 қарашасында доктор ғылымын алды. Осылайша ол Югославиядағы ең жас ғылым докторы атанды, оның жасы 25-ке толған. 1979 жылдың желтоқсанында Шешель Югослав халық армиясына міндетті әскери қызметке шақырылып, Белградқа орналасты. 1980 жылдың қарашасында әскери қызметін аяқтады, бірақ осы уақыт аралығында Сараево университетінің саяси ғылымдар факультетіндегі лауазымынан айырылды.

After his second level schooling, Šešelj enrolled at the University of Sarajevo's faculty of law in autumn 1973. He additionally took part in student bodies becoming a vice dean counterpart in the student organisation for fifteen months. Controversy followed him again as he openly criticised Fuad Muhić, a candidate for dean, publicly proclaiming Muhić unfit to perform the duties of that position. He completed his four year undergraduate studies in two years and eight months. Realizing his minimal chances of getting hired at the faculty of law in Sarajevo, Šešelj turned his attention to other faculties. While preparing his application for the faculty of law in Mostar (at the time organizationally transforming from a remote unit of Sarajevo's law faculty into a separate independent educational entity) where they needed assistants for courses on constitutional law, he learned of an assistant job posting at Sarajevo University's faculty of political science for a course called "Political Parties and Organizations" and decided instead to apply there. He had friends, such as Zdravko Grebo, Rodoljub Marjanović, and Milan Tomić, already working at the faculty as assistants, while Grebo's mother was the faculty's dean. Also in 1978, after returning from the U. S., Šešelj began pursuing a doctorate at the Belgrade University's faculty of law. After submitting his dissertation in early autumn 1979, he chose specialisation at the University of Greifswald in East Germany. He earned his doctorate on 26 November 1979 after successfully defending his dissertation (doctoral thesis) titled The Political Essence of Militarism and Fascism, which made him the youngest PhD holder in Yugoslavia at 25 years of age. In December 1979 Šešelj joined the Yugoslav People's Army to serve his mandatory military service and was stationed in Belgrade. He completed his army service in November 1980, but in the meantime he had lost his position at the University of Sarajevo's faculty of political sciences.

Сараево университеті

1980 жылдардың басында Шешель Белградтағы диссидент зиялылармен байланысын күшейтті, олардың кейбіреулері серб ұлтшылдығына бейім саяси көзқарастарға ие болды. Ол саяси ғылымдар факультетінің мұсылман профессорларын өзінің жағдайына жауапты деп есептеді, бұрынғы досы доктор Атиф Пуриватраны, сондай-ақ Хасан Сушич пен Омер Ибрагимагичті мансабына зиян келтіргені үшін ашық сынады және оларды пан-исламистер деп айыптады. 1981 жылдың қыркүйегінде Шешель саяси ғылымдар факультетіне қайта оралды, онда оған халықаралық қатынастар курстарын оқыту тапсырылды. Факультет болашақ саясаткерлерді даярлау орталығы болғандықтан, Коммунистік партияның қатаң бақылауында болды, ал Шешельдің ашық пікірлері партия шенеуніктерінің назарын тез тартты. Ол тағы бір белгілі зиялы, Ненад Кечмановичті ашық қолдады, ол NIN журналындағы жазбаларына байланысты Босниядағы коммунистік номенклатураның бір бөлігінен сынға ұшыраған дауға тартылған еді. Бірақ ең үлкен дау Шешельдің факультеттегі әріптесі Брано Милюшқа қарсы шығуынан туды. Хамдия Поздерак пен Бранко Микуличтің (сол кезде Босния және Герцеговинаның ең жоғары және ең ықпалды саяси тұлғалары) қолдауында болған Милюш, Босния және Герцеговина Коммунистік лигасының Сараево бөлімшесінің хатшысы ретінде коммунистік аппаратта жақсы орналасқан еді. Шешель Милюштің магистрлік диссертациясын талдап, оның Маркс пен Эдвард Кардельдің жарияланған еңбектерінен 40 беттен астам материалды плагиаттағанын айыптады. Шешель ең жоғары саяси эшелонды, әсіресе Милюштің магистрлік диссертациясының рецензенты болған Поздеракты сынады. Билік үшін күрес факультеттен тыс саяси институттар мен билік дәліздеріне тарады. Шешельге қолдау білдірген басқа да профессорлық-оқытушылар құрамы мен зиялылар қауымына Боро Гойкович, Джемаль Соколович, Хидажет Реповач, Момир Зекович және Ина Овадия Мусафия кірді. 1982 жылдың көктемінде, қайта жұмысқа орналасқаннан кейін алты ай өткен соң, оның саяси ғылымдар факультетіндегі орны қауіпке ұшырады. Ол факультетке қарасты Әлеуметтік зерттеулер институтына (Institut za društvena istraživanja) ауыстырылды. Белград зиялылары, көбінесе жазушылар мен әлеуметтік ғылымдар зерттеушілері, Босния және Герцеговина Социалистік Республикасының үкіметіне, Босния және Герцеговина Коммунистер лигасының Орталық комитетіне наразылық хаттар жазып, оны қорғады. Ол Югославиядағы ұлттық мәселенің шешілу жолына сын көзбен қарады: ол Косово албандарына күш қолдануды жақтады және Косово дағдарысын шешуде серб саяси басшылығының бейәрекеттігін айыптады. Оның пікірінше, Босния және Герцеговина мұсылмандары ұлт емес, діни топ. Ол Босния мен Герцеговинаның мұсылмандар басымдығымен республикаға айналуынан алаңдады. Ол UDBA агенттерінің бақылауында болды. Шешельдің тұңғыш қамауы 1984 жылдың 8 ақпанында, Сараево Олимпиадасының екінші күні болды. Ол Сараеводан Белградқа бара жатқан пойызға отырғанда, Подуговой станциясы маңында құпия полиция вагонда кіріп, оның әмияннан жазған жазбаларын тәркіледі. Сол күні оны тұтқындаған агенттердің арасында Драган Киджак (кейін Серб Республикасы мемлекеттік қауіпсіздігінің басшысы) болды. Добойда Шешельді пойыздан түсіріп, полиция Мерседесіне салып, Белградқа жеткізіп, 27 сағат бойы тергеп, босатылғаннан кейін онымен қайта байланысатыны туралы хабарлады. Сараевоға оралғаннан кейін UDBA оны тағы екі рет жауапқа алды, оларды Рашид Мусич пен Милан Краньяжич жүргізді. Шешельдің айтуынша, олардың жанында оның жақын достарымен болған әртүрлі әңгімелерінің көшірмелері болды, онда ол және оның достары белгілі бір саяси тұлғаларды және жалпы коммунистік режимді ашық сынады, оны "этностық тепе-теңдік мақсатында топтық сот жүргізу үшін кінәлауға тырысты, [ ] олар Изетобеговичтің мұсылман тобын соттағандықтан, қудалауға арналған серб тобы". 1984 жылдың 20 сәуірінде ол Белградтағы жеке пәтерде Милован Джиластың лекциясы кезінде 28 адамнан тұратын топтың ішінде тұтқындалды, лекция коммунистік режимді сынға алған зиялыларды жинаған жартылай құпия ұйым – «Еркін университет» аясында өткізілді. Шешель түрмеде төрт күн болғаннан кейін босатылды. Бірнеше күннен кейін, 1984 жылдың 9 шілдесінде оған сегіз жылға бас бостандығынан айыру жазасы тағайындалды. Сотта судья Милорад Потпаричтің үкімінде Шешель "анархо-либералдық және ұлтшылдық платформадан әрекет етіп, қоғамдық тәртіпке қарсы революциялық қылмыс жасады" делінді. Соттың ең маңызды дәлелі Шешельдің үйінен құпия полиция тапқан жарияланбаған қолжазбасы болды. Апелляцияда Югославия ССР Жоғарғы Соты жазаны алты жылға, содан кейін төрт жылға және соңында екі жылға қысқартты. Шешель өзінің жазасының алғашқы сегіз айын Сараевода өткізді, ал 1985 жылдың қаңтарында Зеница түрмесіне ауыстырылды, онда үш апта карантинде ұсталды және медициналық тексерулер мен жалпы психологиялық бақылау жүргізілді, оның мақсаты түрмеде болу кезеңінде оңалту жоспарын және бағдарламасын әзірлеу болды. Бастапқыда ол түрме шенеуніктеріне ешқандай жұмыс істемейтінін хабарлады, себебі "Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі капиталистік Югославияда тұтқынға алынған коммунистер түрме жұмысын істеуге міндетті болмағандықтан, мен де коммунизмге қарсы идеологияны ұстанатын адам ретінде коммунистік түрмеде жұмыс істеуден бас тартамын". Оның мінез-құлқы оған бастапқыда екі аптаға, кейін бір айға дейін жеке камераға қамауға себеп болды. Бірінші жеке камерада ол тағы бір аштық жариялады. Аштық жариялағаннан бір апта өткен соң, оны тамақтан бас тартуын тоқтатуға мәжбүрлеу үшін күзетшілер сапалап, бірақ ол 16 күн бойы тамақтан бас тартты. Зеницадағы он төрт айының ішінде, алты жарым айы жеке камерада өтті. 1989 жылы Шешель АҚШ-қа оралды, онда екінші дүниежүзілік соғыстан шыққан четник көшбасшысы Момчило Джуич оған четник воеводасы (Четниктердің воеводасы) атағын берді, бұл екінші дүниежүзілік соғыстан бері бірінші рет болды, "барлық сербтер тұратын біртұтас серб мемлекетін құру үшін, барлық серб жерлерін басып алу" мақсатымен. 1998 жылы Джуич Шешельдің Слободан Милошевичпен қатысы болғандықтан, оған атақ бергеніне өкініш білдірді. Шешель, Вук Драшкович және Мирко Йович 1989 жылдың соңында коммунизмге қарсы Четник партиясы «Серб ұлттық жаңаруы» (SNO) құрды. 1980 жылдардың соңында Шешель Косоводан 360 000 албандықты депортациялауға шақырды. 1990 жылдың наурызында ол Драшковичпен бірге монархистік партия «Серб жаңару қозғалысын» (SPO) құрды, бірақ ол одан да кейін радикалды «Серб Четник қозғалысын» (SČP) құру үшін одан шығып кетті. Партияның атының себебінен тіркеуден бас тартты, бірақ 1991 жылдың наурызында Ұлттық радикалдық партиясымен (NRS) бірігіп, оның төрағалығымен «Серб радикалдық партиясын» (SRS) құрды. 1991 жылдың соңында, Вуковар шайқасы кезінде Шешель Борово селосына Серб православие шіркеуінің епископымен кездесуге барды және хорваттарды геноцид жасаған және бұзылған халық деп атады. Югославия соғысында белсенді болған «Ақ бұрқылар» әскери тобы онымен байланысты болды және «Шешельдің адамы» деп аталды. 1992 жылдың мамыр және шілде айларында Шешель Воеводинаның Хртковци ауылына сапар шегіп, жергілікті хорваттарға қарсы қудалау науқанын бастады. 1992 жылдың желтоқсанындағы сайлауда SRS президент Слободан Милошевичтің Социалистік партиясының 40 пайызына қарсы 27 пайызын жеңіп алды. Шешельдің Милошевичпен қарым-қатынасы алғашқы жылдары достық болды...

In the early 1980s, Šešelj began to associate more with individuals from dissident intellectual circles in Belgrade, some of whom had Serbian nationalist political leanings. He repeatedly held Muslim professors at the faculty of political sciences responsible for his situation, openly criticising his former friend Dr Atif Purivatra, as well as Hasan Sušić, and Omer Ibrahimagić, for having harmed his career and denouncing them as Pan Islamists. In September 1981 Šešelj rejoined the faculty of political sciences, where he was asked to teach courses on international relations. The faculty of political sciences, as a breeding ground for future politicians, was closely controlled and overseen by the Communist Party, and outspoken Šešelj quickly drew the attention of party officials. He openly supported another prominent intellectual, Nenad Kecmanović, who was himself embroiled in a controversy that drew criticism from some sections of the communist nomenklatura in Bosnia due to his writings in NIN magazine. Still, the biggest controversy was raised when Šešelj came up against faculty colleague Brano Miljuš. A protege of Hamdija Pozderac and Branko Mikulić (SR Bosnia Herzegovina's highest and most powerful political figures at the time), Miljuš was well positioned within the communist apparatus as the secretary of the Bosnia Herzegovina Communist League's Sarajevo branch. Šešelj dissected Miljuš's master's degree thesis and accused him of plagiarising more than 40 pages in it from the published works by Marx and Edvard Kardelj. Šešelj criticised the highest political echelons, particularly Pozderac who was the reviewer of Miljuš's master's degree thesis. A power struggle spilled outside the faculty and into the political institutions and corridors of power. Other faculty members and intellectuals to offer their support to Šešelj included Boro Gojković, Džemal Sokolović, Hidajet Repovac, Momir Zeković and Ina Ovadija Musafija. By spring 1982, barely six months after being re hired, his position at the faculty of political sciences was in jeopardy. He ended up being demoted to the Institute for Social Research (Institut za društvena istraživanja), an institution affiliated with the faculty. Belgrade intellectuals, mostly writers and researchers in the social sciences, came to his defence by writing letters of protest to the government of the Socialist Republic of Bosnia and Herzegovina, to the Central Committee of the League of Communists of Bosnia and Herzegovina, and to the
He became critical of the way in which the national question was dealt with in Yugoslavia: he spoke out in favour of the use of force against Kosovo Albanians and denounced the passivity of the Serbian political leadership in handling the Kosovo crisis. In his view the Muslims of Bosnia and Herzegovina were not a nation but a religious group. He expressed his concern of seeing Bosnia and Herzegovina turn into a republic dominated by Muslims. He began to be spied on by UDBA agents. Šešelj's first arrest took place on 8 February 1984, the second day of the Sarajevo Olympics. He was on a train from Sarajevo heading to Belgrade when the secret police burst on board around Podlugovi station and seized some of his writings that he had in the suitcase. Among the agents handling his arrest that day was Dragan Kijac (later Republika Srpska state security chief). In Doboj, Šešelj was taken off the train, transferred into a police Mercedes, and transported to Belgrade where he was questioned for 27 hours before being released and informed that he would be contacted again. After getting back to Sarajevo, UDBA took him in twice more for questionings, which were handled by Rašid Musić and Milan Krnjajić. According to Šešelj, they had the transcripts of the various conversations he had with some of his closest friends in which he and his friends openly criticised subjects ranging from specific political figures and the communist regime in general, and were trying to get him to implicate them as a basis for "a group trial for ethnic balance purposes, [ ] a Serbian group to persecute since they just convicted Izetbegović's Muslim one." On 20 April 1984, he was arrested at a private apartment in Belgrade among the group of 28 individuals during the lecture given by Milovan Đilas as part of Free University, a semi clandestine organisation that gathered intellectuals critical of the communist regime. Šešelj spent four days in prison before being released. Several days later, on 9 July 1984, he was given an eight year sentence. The verdict delivered by presiding judge Milorad Potparić concluded that Šešelj "acted from the anarcho liberal and nationalist platform thereby committing the criminal act of counterrevolutionary endangerment of the social order". The single most incriminating piece of evidence cited by the court was the unpublished manuscript that the secret police found in Šešelj's home. On appeal, the Supreme Court of SFR Yugoslavia reduced the sentence to six years, then to four, and finally two. Šešelj served the first eight months of his sentence in Sarajevo before getting transferred to prison in Zenica in January 1985, where he was placed in quarantine and isolated from other inmates for three weeks while medical checks and general psychological observation were conducted in order to come up with a rehabilitation plan and program during his prison stay. From the start he informed the prison officials of his refusal to do any labour, reasoning that "since jailed communists didn't have to do prison labour in the pre World War II capitalist Yugoslavia, I too, as someone espousing anti communist ideology, refuse to do labour in a communist prison". His conduct earned him multiple stays in solitary confinement that initially lasted two weeks but were later extended to a whole month. During his first solitary confinement stay he went on another hunger strike. A week into his strike, he was beaten by the guards in an effort to force him to stop, but he did not, lasting 16 days without food. In total, out of his fourteen months in Zenica, six and a half were spent in solitary confinement.]] In 1989, Šešelj returned to the United States where Momčilo Đujić, a Chetnik leader from World War II living there in exile, bestowed on Šešelj the title Chetnik vojvoda (Vojvoda of the Chetniks), the first since World War II, to make a "unitary Serbian state where all Serbs would live, occupying all the Serb lands". In 1998, Đujić said that he regretted awarding the title to Šešelj on account of his involvement with Slobodan Milošević. Together with Vuk Drašković and Mirko Jović, Šešelj founded the anti communist Chetnik party Serbian National Renewal (SNO) in late 1989. In the late 1980s, Šešelj made calls for 360,000 Albanians to be deported from Kosovo. In March 1990, together with Drašković, he however went on to form the monarchist party Serbian Renewal Movement (SPO). that he soon left again to form the more radical Serbian Chetnik Movement (SČP). Because of its name the party was denied registration, but was merged in March 1991 with the National Radical Party (NRS) creating the Serbian Radical Party (SRS) under his presidency. In late 1991, during the Battle of Vukovar, Šešelj went to Borovo Selo to meet with a Serbian Orthodox Church bishop and publicly described Croats as a genocidal and perverted people. The paramilitary group White Eagles active at the time in the Yugoslav Wars was reportedly associated with him, being referred to as Šešeljevci ("Šešelj's men"). In May and July 1992, Šešelj visited the Vojvodina village of Hrtkovci and initiated a campaign of persecution of local ethnic Croats. In the elections of December 1992, the SRS won 27 per cent of the vote versus the 40 per cent won by the Socialist Party of President Slobodan Milošević. Šešelj's relationship with Milošević was amicable during the first years of the Yugoslav Wars. Šešelj publicly advocated creating a Greater Serbia through the ethnic cleansing of all Croats and Bosniaks. In September 1993, however, Šešelj and Milošević came into conflict over Milošević's withdrawal of support for Republika Srpska in the Bosnian War, and Milošević described Šešelj as "the personification of violence and primitivism". The Serbian Radical Party subsequently became the main opposition party and criticised Slobodan Milošević for corruption, ties to organised crime, nepotism, and for poor economic conditions. In 1995, Šešelj wrote in the publication Velika Srbija (Greater Serbia) a memorandum that outlined the Serbianisation of Kosovo. In July 1997, Šešelj made a guest appearance on BKTV's Tête à tête talk duel programme with lawyer Nikola Barović as the other duelist. The duel quickly degenerated into an exchange of verbal antagonism and ad hominem attacks that culminated in Barović throwing water from a glass in Šešelj's face. Sometime later Barović was physically assaulted by Šešelj's security detail. Šešelj quipped that Barović slipped on a banana peel and tumbled down a flight of stairs. In 1998, as violence in the Serbian province of Kosovo increased, Šešelj joined Milošević's national unity government, siding briefly with the pro Milošević government. Šešelj was appointed deputy president of the Serbian government in 1998. In September 1998, he objected to foreign media and human rights organisations acting in Yugoslavia, saying:

If we cannot grab all their (NATO) planes, we can grab those within our reach, like various Helsinki committees, and Quisling groups. To those who we prove have participated in the service of foreign propaganda and those are the Voice of America, Deutsche Welle, Radio Free Europe, Radio France International, and the BBC radio service etc. If we find them in the moment of aggression they shouldn't expect anything good. Human Rights Watch condemned the statement.

Қамқорлық

2003 жылы 23 ақпанда Республика алаңында өткен "болашақ кездесуден" кейін Шешель "бірлескен қылмыстық іс-қараға қатысуы үшін адамзатка қарсы сегіз қылмыс жасады және соғыс заңдарын немесе әдет-ғұрыптарын бұзды" деген айыппен бұрынғы Югославия үшін халықаралық қылмыстық трибуналға (МКТИ) берілді. Ол келесі күні ICTY-ге жіберілді. 2005 жылы Шешельді бұрын ол ICTY-ге жіберген, сотты қорлайтынын білдірген хатты оқып беруді сұрағанда ол тақырыпқа айналды. Шешель хатты камералардың алдында оқыды және онда ICTY басшылары мен судьяларына бағытталған қорлаулар мен сөзі бар. Шешель өз хатында төрағалық етуші судьяның өзіне оральдық жыныстық қатынас жасауға "құқығы" бар екенін (Гаага судьяларын мазақтап) айтты және Карла Дель Понтеді "жезөкше" деп атады. Қамауда ол 1999 жылы Косоводағы соғысты басқарған НАТО Бас хатшысын (соның ішінде қазіргі уақыттағы Бірыңғай сыртқы және қауіпсіздік саясаты жөніндегі Жоғарғы өкілі және Еуропалық Одақ Кеңесінің Бас хатшысы) сынға алған Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana (Фелон және соғыс қылмыскері Хавьер Солана) атты шығармасын жазды. 2006 жылдың 2 желтоқсанында Сербияның астанасы Белградта шамамен 40 000 адам Шешельдің Гаагада 28 күндік аштық ереуілі кезінде оған қолдау көрсету үшін шеруге шықты. Жиында Радикалдық партияның хатшысы Александр Вучич "Ол тек өмірі үшін ғана күресіп жатқан жоқ. Бірақ ол осы жерде жиналған баршамыз үшін күресуде. Воислав Шешель Сербия үшін соғысып жатыр!" Шешель өзінің жеке қорғанысын ұсынуға рұқсат алғаннан кейін 8 желтоқсанда аштық ереуілін тоқтатты. Гаагада тұтқында болған кезінде Шешель 2007 жылғы қаңтарда өткен жалпы сайлауға өз партиясының үміткерлер тізіміне жетекшілік етті. Шешельге қатысты айыптау актісі бойынша 15 адамгершілікке қарсы қылмыс жасады және соғыс заңдарын немесе әдет-ғұрыптарын бұзды. Бірінші айып - Вуковар, Шамак, Зворник және Воеводинадағы хорваттарды, мұсылмандарды және серб еместерді қудалау. Басқа айыптауларға Югославия соғыстары кезінде адам өлтіру, мәжбүрлеп жер аудару, заңсыз қамауға алу, азаптау және мүліктерді жою жатады. 2009 жылдың 11 ақпанында 71 куәгерді тыңдағаннан кейін және прокурордың ісі жеті сағаттан кейін аяқталады деп күтілуде, төрағалық етуші судьялар куәгерлерді қорқытып отыр деп айыптаған прокурорлардың өтініші бойынша Шешельдің сотын белгісіз мерзімге тоқтатты. Шешельй прокурорлардың шын ниеті - олар өз істерін жоғалтып алуда деп мәлімдеді. Ол сот оны ақтамау үшін көптеген жалған куәларды ұсынды деп мәлімдеді және "барлық азап шегіп, алты жыл қамауда болған" үшін өтемақы төлеу керектігін айтты. Үш судьяның бірі сот ісі тоқтатылуына қарсы дауыс берді. Шешельге қарсы сотқа құрметсіздік көрсету туралы іс қозғалды, өйткені ол жазған кітапта трибунал есімдерін жасыруға бұйырған үш куәгердің жеке басын ашқан және ол үшін ICTY 15 айға бас бостандығынан айырылды. 2009 жылдың 24 шілдесінде ол сотқа құрмет көрсетпегені үшін 15 айға бас бостандығынан айырылды. 2009 жылдың 25 қарашасында Шешельдің соты 2010 жылдың 12 қаңтарында қайта басталатыны туралы хабарланды. Сынақ жоспарланған уақытта жалғасып, 2010 жылдың 17 наурызына дейін жалғасты. 2010 жылдың 10 наурызында ЕХКТ апталық баспасөз брифингінде Шешельдің 2010 жылдың 20 сәуірінде сотқа қарама-қайшылық танытқандығы үшін сотқа 11 қорғалған куә туралы құпия ақпаратты жария еткені үшін сотқа қатысуы жоспарланғандығы туралы хабарланды. Бұл оның сотқа қарамауының екінші рет айыбы. 2009 жылдың шілдесінде екі қорғалған куәгерге қатысты ұқсас айыптау бойынша оған қорлық танытуда кінәлі деп танылып, он бес айға бас бостандығынан айырылды. 2010 жылдың 17 наурызында ЕХКТ апталық баспасөз брифингінде "Воислав Шешельдің соты келесі хабарламаға дейін кейінге қалдырылды, қалған төрт палата куәгерлерінің денсаулық жағдайы тексеріліп жатыр" деп жарияланды. 24 наурыздағы апталық брифингте "Войслав Шешельдің соты сейсенбі күні сағат 14:15-те I сот залында қалған төрт куәгердің бірі куәлік еткен кезде жалғасады деп күтілуде" деп жазылған. 2010 жылдың 14 сәуірінде ЕХЫҰ-ның апталық баспасөз брифингінде тағы бір куәгерді тыңдауға қалды деп жарияланды. 2010 жылдың 30 наурызында Шешельдің соты келесі хабарламаға дейін кейінге қалдырылды, бірақ 2010 жылдың мамырында, Шешельге қатысты ІІ сот процесінің аяқталғанынан кейін, қайта басталуы мүмкін. Шешель сотқа берген өтінішінде оның сотқа қаралу құқығына тиым салынғанын айтып, жағдайды "түсінбейтін, ұятты және орынсыз" деп атаған. Алайда сот "тегіндікке байланысты әділсі�...

On 23 February 2003, following a "farewell meeting" held on Republic Square, Šešelj surrendered to the International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia (ICTY) on the indictment of "eight counts of crimes against humanity and six counts of violations of the laws or customs of war for his alleged participation in a joint criminal enterprise". He was transferred to the ICTY the following day. In 2005, Šešelj made headlines when he was asked to read a letter which he earlier sent to the ICTY that stated his contempt for the court. The letter was read in front of cameras by Šešelj and contained insults and expletives aimed at the top ICTY officials and judges. In his letter, Šešelj said the presiding judge has only "the right" (mocking the Hague's judges) to perform oral sex on him, and referred to Carla Del Ponte as "the prostitute". In custody, he wrote Kriminalac i ratni zločinac Havijer Solana (Felon and War Criminal Javier Solana), a criticism of the NATO Secretary General (and the current High Representative for the Common Foreign and Security Policy and the Secretary General of the Council of the European Union and the Western European Union) who led the 1999 war in Kosovo. On 2 December 2006, around 40,000 people marched in the Serbian capital of Belgrade in support of Šešelj during his 28 day hunger strike in The Hague after the ICTY denied him the right to choose his own defence counsel. Speaking at the rally, Radical Party secretary Aleksandar Vučić said "He's not fighting just for his life. But he's fighting for all of us who are gathered here. Vojislav Šešelj is fighting for Serbia!" Šešelj ended the hunger strike on 8 December after being allowed to present his own defence. While in custody in The Hague, Šešelj led his party's list of contenders for the January 2007 general election. Under the ICTY indictment, Šešelj was charged with 15 counts of crimes against humanity and violations of the laws or customs of war. The first of these charges is for persecution of Croats, Muslims and other non Serbs in Vukovar, Šamac, Zvornik and Vojvodina. The other charges include murder, forced deportation, illegal imprisonment, torture and property destruction during the Yugoslav wars. On 11 February 2009, after 71 witnesses had been heard and with the expected conclusion of the prosecution's case seven hours away, the presiding judges suspended Šešelj's trial indefinitely at the request of prosecutors, who alleged that witnesses were being intimidated. Šešelj claimed the true motive of the prosecutors was that they were losing their case. He claimed the court had presented numerous false witnesses to avoid having to acquit him and said it should pay him damages for "all the suffering and six years spent in detention". One of the three judges voted against the suspension of the trial stating that it was "unfair to interrupt the trial of someone who has spent almost six years in detention". A contempt of court case against Šešelj was opened for having revealed, in a book he had written, the identities of three witnesses whose names had been ordered suppressed by the tribunal, and for which he was sentenced to 15 months imprisonment by the ICTY. On 24 July 2009, he was sentenced to 15 months in detention for disrespecting the court after publishing names of trial witnesses on his personal website. On 25 November 2009, it was announced that Šešelj's trial would resume on 12 January 2010. The trial resumed on schedule and continued until 17 March 2010. On 10 March 2010, the weekly ICTY press briefing announced that Šešelj was scheduled to appear in court on 20 April 2010 for contempt of court for allegedly disclosing court restricted information on 11 protected witnesses. This is the second time he was charged with contempt. In July 2009 he was found guilty of contempt on similar charges involving two protected witnesses and was sentenced to fifteen months in jail. On 17 March 2010, the weekly ICTY press briefing announced that "The trial of Vojislav Šešelj has been adjourned until further notice, pending checks on the health status of the remaining four Chamber witnesses". In the weekly ICTY briefing on 24 March stated "The trial of Vojislav Šešelj is expected to continue on Tuesday at 14:15 in Courtroom I with the testimony of one of the four remaining Trial Chamber witnesses". On 14 April 2010, the weekly ICTY press briefing announced that with only one witness still to be heard, on 30 March 2010 Šešelj trial was adjourned until further notice but was likely to resume in May 2010, after Šešelj's second contempt proceeding initiated against him by the Tribunal have ended. In his submission to the court, Šešelj had argued that his right to be tried in a reasonable amount of time has been violated, and called the situation "incomprehensible, scandalous and inappropriate". However, the bench ruled that "there is no predetermined threshold with regard to the time period beyond which a trial may be considered unfair on account of undue delay" and declared that Šešelj "failed to provide concrete proof of abuse of process".

Уақытша босату

2014 жылдың 6 қарашасында ICTY Шешельді уақытша босатуға қаулы етті. Бұл шешім Шешельге метастаздық қатерлі ісік диагнозы қойылғандығы және денсаулығының нашарлауы себепті қабылданды. Шешель Гаагада нәтижесізге жетпеген 11 жылдан астам сот процесінен кейін Белградқа оралды.

Бірінші үкім

2016 жылдың 31 наурызында, босниялық серб көшбасшысы Радован Караджич сотталғаннан кейін бір апта өткен соң, Гаага трибуналы (ICTY) Шешельді барлық айыптаудан ақтатты, сегіз айыптау бойынша көпшілік дауыспен, ал бір айыптау бойынша бірауызды шешіммен.

Ақтау үкімінің күшін жою

Бұрынғы ақталу үкімі кейіннен БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің бақылау бағдарламасы ретінде жұмыс істейтін және Югославия бойынша халықаралық трибуналдың (ICTY) құқықтық жаңғыртылушысы болып табылатын МКТ прокурорлары тарапынан шағымданылды. 2018 жылдың 11 сәуірінде Апелляциялық палата оған қарсы 1, 10 және 11-тармақтар бойынша депортацияны, қуғын-сүргін (мәжбүрлеп жер аудару), және басқа да адамгершілікке қарсы әрекеттерді (мәжбүрлеп беру) адамзатқа қарсы қылмыс ретінде қоздырғаны үшін сотталды. Бұл сотталу 1992 жылдың 6 мамырындағы Хртковцидегі сөйлеуіне байланысты болды, онда ол Воеводинадан хорваттарды қууға шақырған. Ол 10 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ сотқа дейін ICTY-нің қамауында өткізген уақыты ескеріліп, жазасы толық өтелді деп есептелді. 2018 жылдың тамызында Шешель МКТ Апелляциялық палатасына 2018 жылдың 11 сәуіріндегі шешімге қатысты апелляцияны қарау туралы өтініш жолдады. Оның өтінішінде бұрынғы апелляциялық үкімде қателер бар екенін немесе оның процессуалдық құқықтары бұзылғанын көрсететін дәлелдер келтірілмегендіктен, бұл өтініш қабылданбады.

Жеке өмір

Шешельдің әйелі Ядранка Шешель (серб. кирилл: Јадранка Шешељ) 1960 жылдың 11 қазанында Подуево қаласында дүниеге келген. Ол 2012 жылы Сербия президенті сайлауына қатысты, бірақ бірінші турда 3,78 пайыз дауыс алып, өте алмады. Ол SRS мүшесі.

Денсаулық

Шешельге метастаздық қатерлі ісік диагнозы қойылып, 2013 жылдың 19 желтоқсанында оның тоқ ішегінен ісік алып тасталды, содан кейін химиотерапиядан өтті.

Құрметтер

29 қаңтар 2015: Ақ періште наградасы Милешева монастырында Сербиялық православие епископы Филареттің қолынан табыс етілді.