Кіріспе

Ағылшын қоғамдық өмірінен танымал тұлға және жазушы (1894–1972)

Вайолет Трефусис (туған есімі Кеппел; 6 маусым 1894 – 29 ақпан 1972) – ағылшын қоғамдық өмірінен танымал тұлға және жазушы. Ол ең алдымен жазушы Вита Саквилл-Уэстпен ұзаққа созылған махаббат оқиғасымен есімдері сақталған, бұл қарым-қатынас екеуінің де некелерінен кейін де жалғасты. Бұл оқиға екеуінің де романдарынан, Вирджиния Вульфтің «Орландо: Биография» романынан, сондай-ақ шамамен 1912-1922 жылдар аралығындағы көптеген хаттар мен естеліктерден көрініс тапқан. Ол Нэнси Митфордтың «Суық климаттағы махаббат» романындағы Леди Мондор және Гарольд Актонның «Жан гимназиясы» (1982) романындағы Мюриел кейіпкерлеріне шабыт берген болуы мүмкін. Трефусис өзі де көптеген романдар мен көркем емес туындыларды, ағылшын және француз тілдерінде жазды. Оның кейбір кітаптары жақсы сатылса, ал кейбіреулері жарияланбады, ал оның жалпы сын тұрғысынан бағасы әлі де тым жоғары емес.

Ерте өмір

Вайолет Кеппел туған ол, Альбемарлдың 7-ші графының ұлы Джордж Кеппелге үйленген Элис Кеппелдің қызы еді. Кеппел отбасының мүшелері оның биологиялық әкесі Уильям Беккет, кейіннен 2-ші барон Гримторп, банкир және Уитбидің депутаты деп ойлады. Вайолет өзінің балалық шағын Лондонда өткізді, олардың отбасы Портман скверінде үйі болған. Ол төрт жасқа толғанда анасы Уэльс ханзадасы Альберт Эдуардтың ("Берти") сүйіктісі болды, ол 1901 жылдың 22 қаңтарында король Эдуард VII ретінде таққа отырды. Ол өмірінің соңына дейін, 1910 жылға дейін, шай ішу уақытында Кеппел үйіне үнемі келіп тұратын. (Джордж Кеппел бұл жағдайды білгенмен, сол кезде ыңғайлы жағдайда болды.) 1900 жылы Вайолеттің жалғыз сіңлісі Соня Розмари дүниеге келді. Соня король Карл III-нің жұбайы Камилланың анасы болды (соның салдарынан Вайолет оның шөбере қызы).

Жеке өмір

Трефузис ең әйгілісі Вита Саквилл-Уэстпен болған махаббаты үшін танылды. Вирджиния Вулф мұны 1928 жылғы «Орландо» романында салыстыру арқылы бейнеледі. Саквилл-Уэсттің романтикалық өмірбаянында Трефузис орыс ханшайымы Саша кейіпінде көрінеді. Екеуі де осы махаббатқа қатысты ойдан туған әңгімелер жазды («Challenge» – Саквилл-Уэст, «Broderie Anglaise» – Трефузис, француз тілінде). Саквилл-Уэсттің ұлы Найджел Николсон 1973 жылы «Неке портреті» атты ақиқатқа негізделген туындысын жазды. Ол анасының хаттарына сүйенді және әкесінің пікірлерін қоса, кеңейтілген «түсіндірмелер» енгізді. Мұндай еңбектер оқиғаның басқа жақтарын ашты. Трефузис кейіпкерінің іздерін басқа романдарда да көруге болады, мысалы, Нэнси Митфордтың «Суық климаттағы махаббат» (1949) романындағы леди Мондор және Гарольд Актонның «Рухтың жаттығу залы» романындағы Мюриел. Оқиғаға қатысушылардың әрқайсысы көптеген хаттар мен күнделіктерде өз ойларын қалдырды. Элис Кеппель, Виктория Саквилл-Уэст, Гарольд Николсон, Денис Трефузис және Пэт Дэнси де осы оқиғаға қатысты құжаттар қалдырды. Диана Сухамидің «Мисс Кеппель және оның қызы» (1997) романы оқиғаның және оның басты кейіпкерлерінің шолуын ұсынады. Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше күн өткен соң Вайолет пен Вита Францияға бірнеше айға кетті. Витаның өзіне тән талаптары мен некеге қарсылығынан Вайолет Дениске үйлену шарты ретінде онымен қарым-қатынасқа түспеуге уәде беруге мәжбүр болды. Ол келісім берді, ал 1919 жылдың 16 маусымында олар үйленді. Сол жылдың соңында Вайолет пен Вита Францияға екі айлық сапар жасады: оның қарындасының талабы бойынша, Денис Вайолетті Францияның оңтүстігінен алып келді, өйткені олардың жеңіл мінез-құлқы туралы әңгімелер Лондонға жетіп үлгерді. 1920 жылдың ақпанында олар тағы да қашып кетті. Гарольд пен Денис екі орындық ұшақта оларды қуды. Екі жұптың Амиенде қызу даулары болды. Соңында Гарольд Витаға Вайолеттің оған (Дениспен) адалсыздық жасағанын айтты. Вайолет түсіндіруге тырысты және Витаның кінәсіз екеніне сендірді. Бірақ Вита тым ашулы болғандықтан тыңдағысы келмеді және Вайолетті кем дегенде екі ай көруге шыдамайтынын айтып, қашып кетті. Алты аптадан кейін Вита Францияға Вайолетпен кездесу үшін оралды. Мисс Кеппель осы оқиғаны Лондоннан жасыруға тырысты, өйткені Вайолеттің әпкесі Сония Роланд Кубитке үйленуге дайындалып жатқан еді. Вайолет 1920 жылдың көп бөлігін шетелде өткізді, үнемі хаттар арқылы Витаға жақын болуға тырысты. 1921 жылдың қаңтарында Вита мен Вайолет Францияға соңғы сапар жасады, онда олар алты апта бірге болды. Осы кезде Гарольд Вита осылай жалғастырса, некелерін бұзумен қорқытты. Наурыз айында Вита Англияға оралғанда, бұл оқиғаның соңы болды. Вайолет Италияға жіберілді, ал ол жерден өзінің соңғы үмітсіз хаттарын ортақ досы Пэт Дэнсиге жазды, тікелей Витаға жазуға тыйым салынғандықтан. Жыл соңында Вайолет шындыққа көніп, өмірін бастапқыдан құруға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс Трефузисті Британияға оралуға мәжбүрлегеннен кейін, екі бұрынғы ғашық 1940 жылы қайта кездесті. Олар бір-бірімен хабарласып, бір-біріне жылы хаттар жазып тұрды.

Мансап

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Лондонда Трефузис "La France Libre" радиосының хабар таратуына қатысып, соғыстан кейін оған Францияның "Құрмет легионы" ордені табысталды; ол сондай-ақ Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің командирі атанды. Трефузистің кітаптарына сыншылар әртүрлі баға берді. Кейбір сыншылар Трефузистің "көркемдік байқауының керемет қабілеті" мен "көптеген кітаптарында еліктеу және стильдегі шеберлігі" бар екенін айтты. Бұл қасиеттері оның ағылшын және француз тілдерінде жазған романдарынан көрінеді. Басқа сыншылар оның кітаптары әдеби шедевр емес десе де, жақсы сатылып, оқырмандарына ұнады деп мәлімдеді. Ол басқа авторлардың туындыларындағы маңызды кейіпкер ретінде жиі пайда болды. Нэнси Митфорд өзінің "Суық климаттағы махаббат" романындағы Леди Мондор кейіпкерін Трефузис прототипінде жасады. Ол Сирил Конноллидің "The Rock Pool" романында, Гарольд Актонның "The Soul's Gymnasium" романында Мюриел рөлінде, Вита Саквилл-Весттің бірнеше романында және Вирджиния Вульфтың "Орландо: Биография" романында керемет "Принцесса Саша" бейнесінде сомдалды. Оның шығармаларының көп бөлігі XX ғасырды қамтыса да, олардың көпшілігі жарық көрмеді. Әйелдер жазушыларының ұмытылған мұрасын қайта жаңғыртуға арналған "Вираго" баспасы осы кемшілікті толтыруға кірісті. Олар Лорна Сейдж пен Лиза Сент-Обин де Теранның кіріспелерімен оның екі романын жариялады, бірақ авторлық құқық мәселелеріне байланысты тоқтап қалды. Сонымен қатар, британдық сыншылар арасында Трефузистің жақтасы болған Лорна Сейдж, жоспарлағандай, оның басқа шығармаларын жариялауға көмектесе алмай қайтыс болды.

Францияда өмір сүрген жылдары

1923 жылдан бастап Трефузис, Сингер тігін машинасының мұрагері Виннаррета Сингердің көптеген жақындарының бірі болды, оның әкесі Исаак Сингер және әйелі гомосексуал принц Эдмонд де Полиньяк еді, ол оны Париждегі көркем әлемге таныстырды. Трефузис анасының "қоғамдық тұрғыдан қабылданбалы" болу үлгісіне көбірек ыңғайласты, бірақ сонымен бірге сексуалдық бағытында өзгеріс жасамады. Нэнси Митфорд Трефузистің автобиографиясы "Міне, Вайолет Трефузис жатыр" деп аталуы керек деді және оның кейіпкері Леди Мондорды "Суық климаттағы махаббат" романында оның өмірінен бейімдеді. Кейіннен 1981 жылы Франция Республикасының президенті болған Франсуа Миттеран, La Paille & le Grain атты күнделігінде 1972 жылдың 2 наурызында Вайолет Трефузиспен достығы туралы айтады, ол оның қайтысы туралы хабарлама келген "телеграмманы" алды. Ол 1971 жылғы Рождествоға дейін Флоренцияға оны зияратқа барғанын, өмірінің соңғы айларында екенін білгенін айтады: ол Флоренциядағы үйінде екінші дүниежүзілік соғыстың басында Сыртқы істер министрлігінің жоғары лауазымды қызметкері болған Франк Эштон Гваткинмен бірге кешкі ас ішті.

Өлім және мұра

Трефусис 1972 жылы 29 ақпанда Белосгуардодағы Л'Омбреллинода қайтыс болды. Ол тамақ сіңірудің бұзылуынан туған ашаршылықтан қайтыс болды, және Сен-Лоп-де-Наудтағы монахтардың асханасында, оның мұнарасының жанында. 1990 жылы BBC-нің "Неке портреті" атты мини-сериалында Вайолет Трефузистің рөлін Кэтрин Харрисон сомдады.