Кіріспе

Келісімшарт бойынша жұмысты аяқтау үшін кепілдік. Орындау кепілдігі, сондай-ақ келісімшарт кепілдігі деп те аталады, бұл сақтандыру компаниясы немесе банктың мердігердің жобаны қанағаттанарлық деңгейде аяқтауын қамтамасыз ету үшін шығаратын кепілдік. Бұл термин сонымен қатар болашақ келісімшартты сақтандыруға арналған, көбінесе маржа деп аталатын, адал ниеттің ақшалай кепілдік салымдарын білдіруге де қолданылады.

Тарих

Атқаратын бондылар б.з.б. 2750 жылдан бері қолданылып келеді. Римдіктер шамамен 150 жылы кепілдік туралы заңдарды жасады, олардың негізгі қағидалары бүгінге дейін сақталып тұр.

Шолу

Төлем және орындауды қамтамасыз ететін жұмысқа, әдетте, жұмысқа үсыныс беру үшін кепілдік қажет болады. Жұмыс жеңімпаз ұсынушыға тапсырылғанда, жұмыстың аяқталуын қамтамасыз ету үшін төлем және орындау кепілдігі талап етіледі. Мысалы, мердігер клиент үшін ғимарат салғанда, сол клиенттің пайдасына орындау облигациясын беруге себеп болуы мүмкін. Егер мердігер келісімшартта белгіленген талаптарға сәйкес ғимаратты салмай қалса (көбінесе мердігердің банкротқа ұшырауы салдарынан), клиентке орындау облигациясының сомасына дейін туындаған ақшалай шығындар үшін өтемақы кепілдік беріледі. Орындау облигациялары жылжымайтын мүлікті салу және дамыту саласында кеңінен қолданылады, онда меншік иесі немесе инвестор мердігерлерден немесе жоба менеджерлерінен осындай облигацияларды алуды талап етуі мүмкін, осылайша егер жағдай нашар болса (мысалы, мердігердің төлем қабілетсіздігі) жұмыстың құны жоғалмайтынына кепілдік береді. Басқа жағдайларда, азаматтық құрылыс жобаларынан өзге ірі келісімшарттарда да орындау облигациясын беру талап етілуі мүмкін. Бұл қолданылудың тағы бір мысалы – тауарлық келісімшарттар, онда сатушыдан сатып алушыға сатылған тауар жеткізілмесе (қай себеп болсын), кем дегенде жоғалған шығындары өтеледі деп сендіретін облигация беру сұралады. Орындау облигациялары көбінесе «Орындау және төлем облигациясы» бөлігі ретінде беріледі, онда төлем облигациясы мердігердің еңбек және материалдық шығындарды төлеуге міндетті екендігіне кепілдік береді.

Орындау бондының құны

Кепілдік облигацияларын сатушы компаниялар кепілдік облигациясы үшін талап ететін сыйлықақы мөлшерін негізгі үш өлшем бойынша есептейді: облигацияның түрі, облигацияның сомасы және өтініш берушінің тәуекел деңгейі. Облигацияның түрі, сомасы және өтініш берушінің тәуекелі дұрыс бағаланғаннан кейін, кепілдік беруші облигация бағасын анықтай алады.

Бондаж түрі

Кепілдік облигация компаниялары облигациялардың әрбір түрі үшін өмір бойындағы талаптар тарихы бойынша актүарлық мәліметтерге ие. Уақыт өте келе, кепілдік облигацияларын бағалаушылар кейбір кепілдік облигацияларының басқаларына қарағанда тәуекелдірек екенін анықтай алады. Мысалы, Калифорния штатындағы автокөлік сатушысының облигациясы қарапайым нотариустық облигацияға қарағанда әлдеқайда көп талаптарға ие. Егер белгілі бір кепілдік облигациясының түрі талаптардың үлкен үлесін төлесе, онда өтініш берушілер төлейтін сыйақы сомасы артады.

Өтініш берушінің ауру тарихы/тәуекел

Кепілдік облигация компаниялары өтініш берушінің қандай тәуекелді білдіретінін болжауға тырысады. Қайсысы жоғары тәуекелді деп есептелсе, олар кепілдік облигациясы үшін жоғары сыйақы төлейді. Кепілдік облигация компаниялары кепілдік берілгендердің болашақ жұмысының орындалуына қаржылық кепілдік беретіндіктен, олар сол адамның өмірі мен қызметі туралы толық мәліметке ие болуы керек.

АҚШ-та

Құрама Штаттарда 1932 жылғы Миллер актісіне сәйкес, Федералды үкімет жүзеге асырған 150 000 доллардан астам құны бар барлық құрылыс келісімшарттары орындалу және төлем кепілдіктерімен қамтамасыз етілуі тиіс. Миллер актісі қазір 40 USC тарауы 31, III кішітарауында көрініс тапқан. Штаттар да мемлекеттік қаржыландырылатын жобаларда орындалу және төлем кепілдіктерін талап ететін, "Кіші Миллер актісі" деп аталатын заңдарды қабылдады. Әрбір кепілдіктің белгілі бір сомасы болады. Кепілдік компаниялары тәуекел деңгейін ескере отырып, кепілдік мөлшерін анықтайды, содан кейін кепілдік сыйақысын кепілдік сомасының 1-ден 15%-ы аралығында тартады.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда құрылыс жобалары үшін орындаушылық кепілдіктер жиі талап етіледі. Бұл кепілдіктер жобаға қатысатын барлық тараптарға – мердігерге, жоба иесіне және жеткізушілерге – қаржылық қамтамасыз ету мен сенімділік береді. Орындаушылық кепілдіктер мердігердің жобаны келісімшартта белгіленгендей аяқтайтынына кепілдік береді. Егер мердігер осыны істемесе, міндетті тұлға туындаған залалдарды немесе шығындарды өтеу үшін кепілдік бойынша талап қоюға құқылы.