Кіріспе

Жұмыс орнындағы денсаулыққа қауіп төндіретін қауіптерді басқару

Кәсіптік гигиена (АҚШ: өндірістік гигиена (IH)) – жұмыс орнындағы немесе одан туындайтын, жұмысшылар мен қоғам мүшелерінің денсаулығына зиян келтіруі, ауруға шалдықтыруы, қабілетін төмендетуі немесе әл-ауқатына әсер етуі мүмкін қауіптерге байланысты зиянды әсерлерден қорғауды болжау, тану, бағалау, бақылау және растау (ARECC) процесі. Бұл қауіптер немесе стресс факторлары әдетте биологиялық, химиялық, физикалық, эргономикалық және психосоциалдық санаттарға бөлінеді. Белгілі бір стресс фактордың денсаулыққа әсер ету қаупі – қауіптілікті жеке адамға немесе топқа ұшырату деңгейімен көбейту нәтижесінде туындайды. Химиялық заттар үшін қауіптілік доза-жауап байланысы арқылы түсіндіріледі, көбінесе токсикологиялық зерттеулер немесе модельдерге негізделген. Кәсіптік гигиена мамандары химиялық қауіптерді түсіну үшін токсикологтармен (Токсикология қараңыз), физикалық қауіптер үшін физиктермен (Физика қараңыз), ал биологиялық қауіптер үшін дәрігерлер мен микробиологтармен (Микробиология, тропикалық медицина, инфекция қараңыз) тығыз байланыс таныстырады. Экологиялық және кәсіптік гигиена мамандары экспозиция ғылымы және экспозиция тәуекелін басқару саласындағы сарапшылар саналады. Жұмыстың сипатына қарай, гигиенист жұмысшыларды, тұтынушыларды және/немесе қоғамды қорғау үшін экспозиция ғылымындағы білімін қолданады.

Еңбек гигиенасы мамандығы

Британдық кәсіптік гигиена қоғамы (BOHS) «кәсіптік гигиена – жұмыстан туындаған аурудың алдын алу, қауіп-қатерді тану, бағалау және бақылау арқылы» деп анықтайды. Халықаралық кәсіптік гигиена қауымдастығы (IOHA) кәсіптік гигиенаны жұмыс ортасындағы денсаулыққа қауіпті факторларды болжау, тану, бағалау және бақылау саласы ретінде қарастырады, мақсаты – қызметкерлердің денсаулығы мен әл-ауқатын қорғау және қоғамның қауіпсіздігін қамтамасыз ету. «Кәсіптік гигиена» термині (Ұлыбритания, Ұлттар Достастығы және Еуропаның көп бөлігінде қолданылады) «өндірістік гигиенамен» (АҚШ, Латын Америкасы және АҚШ-тан бастапқы техникалық қолдау немесе оқыту алған басқа елдерде қолданылады) мағынасы бірдей. «Өндірістік гигиена» термині дәстүрлі түрде құрылыс, кен өндіру немесе өңдеу салаларымен байланысты, ал «кәсіптік гигиена» – «өндірістік гигиенаға» жататын барлық салаларды, сондай-ақ қаржы және қолдау көрсету қызметтерін қамтиды және «жұмыс», «жұмыс орны» және «жұмыс істеу орны» ұғымдарына қатысты. Қоршаған орта гигиенасы кәсіптік гигиенамен салыстырылатын мәселелерді қарастырады, бірақ ол кеңінен өнеркәсіпке немесе жергілікті қоғамға, жалпы қоғамға, аймаққа немесе елге әсер ететін кең ауқымды мәселелерге қатысты болуы мүмкін. Кәсіптік гигиена мамандығы қатаң және мұқият ғылыми әдістеме қолданады және жұмыс орны мен қоршаған ортаны зерттеуде қауіпті факторларға ұшырау мүмкіндігін анықтау үшін тәжірибе мен білімге негізделген кәсіби шешімдерді қажет етеді. Кәсіптік гигиенаның осы аспектілерін көбінесе «өнер» деп атайды, бұл медицинаның «өнеріне» ұқсас мағынада қолданылады. Шындығында, «кәсіптік гигиена» – бұл алдын алу медицинасының бір бөлігі, әсіресе кәсіптік медицина, өйткені оның мақсаты – қауіп-қатерді басқару, әсерді бағалау және өндірістік қауіпсіздікті пайдалану арқылы кәсіптік аурулардың алдын алу. Соңында мамандар жұмыс орнында немесе қоршаған ортада қолданылатын «қауіпсіз» жүйелерді, процедураларды немесе әдістерді енгізуге тырысады. Ұзақ сағаттар бойы жұмыс істеуге ұшыраудың алдын алу кәсіптік гигиенаның маңызды бағыты болып табылады, себебі Біріккен Ұлттар Ұйымының зерттеуі бойынша бұл кәсіби қауіп-қатер әлемде жылына шамамен 745 000 кәсіби өлімге себеп болады, бұл кез келген жекелеген кәсіби қауіп-қатерге байланысты ең үлкен ауру жүктемесі. Өндірістік гигиена – бұл жұмысшылардың ауруы мен жарақаттануын болдырмау үшін жұмыс орындарын болжау, тану, бағалау және бақылау ғылымы (Geigle Safety Group, Inc., 2020). Өндірістік гигиенашылар жұмысшылардың қалай әсер ететінін анықтау үшін әртүрлі экологиялық мониторинг және талдау әдістерін қолданады. Олар өз кезегінде кез келген денсаулыққа қауіпті факторларды бақылау үшін инженерлік және жұмыс тәжірибесін бақылау сияқты техникаларды қолданады. Алдын ала күту – бұл жұмыс орнында қауіп-қатерлер пайда болғанға дейін оларды анықтау. Денсаулыққа қауіп-қатердің белгісіздігі ақылға қонымды болжамдардан жай ғана болжамдарға дейін өзгереді. Алайда, өндірістік гигиенашы жұмыс орындарының процестеріндегі, өнімдеріндегі, қоршаған ортадағы және жұмыс күшіндегі өзгерістерді және олардың жұмысшылардың денсаулығына қалай әсер ететінін түсінуі керек. Инженерлік, жұмыс тәжірибесі және әкімшілік бақылауды тану – жұмысшылардың кәсіби қауіп-қатерлерге ұшырауын азайтудың негізгі құралы. Қауіп-қатерді уақтылы тану жұмысшыларды қауіп-қатердің көзінен жою немесе азайту арқылы немесе жұмысшыларды қауіп-қатерден оқшаулау арқылы олардың қауіп-қатерге ұшырауын азайтады. Жұмыс орнын бағалау – өндірістік гигиенашыларға жұмыс орындарын және проблемалардың ықтимал көздерін анықтауға көмектесетін маңызды қадам. Бағалау кезінде өндірістік гигиенашы проблемалық міндеттерді, әсерді және міндеттерді өлшеп, анықтайды. Ең тиімді жұмыс орнын бағалау барлық жұмыс орындарын, жұмыс іс-әрекеттерін және операцияларды қамтиды. Өндірістік гигиенашы жұмысшылардың денсаулығына физикалық немесе химиялық қауіп-қатерлердің әсерін зерттеу мен бағалауды бақылайды. Егер жұмыс орнында денсаулыққа қауіп-қатер болса, өндірістік гигиенашы тиісті түзету шараларын ұсынады. Бақылау шараларына улы химиялық заттарды жою және зиянды улы материалдарды қауіпсіз заттармен ауыстыру жатады. Сонымен қатар, жұмыс процестерін шектеу немесе жұмыс процестерін қоршау және жалпы және жергілікті желдету жүйелерін орнату. Бақылаулар тапсырманың орындалу тәртібін өзгертеді. Жұмыс тәжірибесінің негізгі бақылауларына мыналар жатады: жұмыс орнында әсерді азайту үшін белгіленген процедураларды орындау, процестерді үнемі тексеру және күту және жұмыс орнындағы орынды процедураларды енгізу. АҚШ-та өндірістік гигиена 20 ғасырдың басында қалыптаса бастады. Одан бұрын көптеген жұмысшылар өңдеу, ұңғылау, құрылыс және кен өндіру сияқты өнеркәсіптік ортада жұмыс істеу үшін күнделікті өмірін қауіпке тігеді. Қазіргі уақытта жұмыс қауіпсіздігінің статистикасы әдетте жылдық жарақаттар мен өлім-жітімнің санымен өлшенеді. 20 ғасырға дейін мұндай статистиканы алу қиын болды, себебі жұмыс орындарындағы жарақаттар мен өлім-жітімді қадағалауға ешкімнің жеткілікті көңілі болмаған сияқты. Өндірістік гигиена мамандығы 1700 жылдары Бернардино Рамаццини өндірістік медицина туралы толық кітап жариялағаннан кейін құрметке ие болды. Кітап итальян тілінде жазылған және «De Morbis Artificum Diatriba» деп аталды, яғни «Жұмысшылардың аурулары» (Geigle Safety Group, Inc., 2020). Кітапта сол кездегі жұмысшылар көптеген кәсіптік аурулардан зардап шеккенін дәл сипаттау келтірілген. Рамаццини өндірістік гигиена мамандығының болашағы үшін маңызды болды, өйткені ол кәсіптік ауруларды аурухана палаталарында емес, жұмыс орнында зерттеу керек деп мәлімдеді. 20 ғасырдың басында доктор Элис Гамильтон өндірістік гигиенаны жақсартуға бағытталған күш-жігерді жетекшілік еткен кезде өндірістік гигиена тағы бір серпіліс алды. Ол ең алдымен өндірістік жағдайларды байқаудан бастады, содан кейін кен иелерін, фабрика менеджерлерін және басқа да мемлекеттік шенеуніктерді жұмысшылардың аурулары мен химиялық уларға ұшырауы арасындағы байланыстың дәлелдерімен таң қалдырды. Ол денсаулыққа зиянды жұмыс жағдайларын жою бойынша нақты ұсыныстар жасады. Нәтижесінде АҚШ федералды үкіметі де өнеркәсіптегі денсаулық жағдайларын зерттеуге кірісті. 1911 жылы штаттар жұмысшыларға өтемақы төлеу туралы алғашқы заңдарды қабылдады.

Еңбек гигиенасының әлеуметтік рөлі

Еңбек гигиенасы мамандары тарихи тұрғыдан қоғамның қауіп-қатерлердің сипаты мен көлемі туралы түсінігін өзгертумен және жұмыс орындарындағы және қоғамдағы зиянды әсерлердің алдын алумен айналысып келеді. Көптеген еңбек гигиенасы мамандары күнделікті өндірістік жағдайлармен жұмыс істейді, онда жұмыс ортасын бақылау немесе жақсарту қажет. Дегенмен, бүкіл салаларға әсер ететін ірі әлеуметтік мәселелер де болған, мысалы, 1900 жылдан бері ондаған мың адамның денсаулығына әсер еткен асбестке ұшырау. Еңбек гигиенасы мамандары REACh (Химиялық заттарды тіркеу, бағалау, рұқсат беру және шектеу) сияқты регламенттердің 2006 жылы қабылдануы арқылы өнімдерден тұтынушыларға түсетін қауіптерді түсіну және басқаруға көбірек қатысты. Кең қоғамға әсер ететін жақындағы мәселелерге, мысалы, 1976 жылғы легионерлер ауруы немесе легионеллез жатады. Таяу жылдары – радон, ал 2000-шы жылдары – үйлердегі және жұмыс орындарындағы ауа сапасына әсер ететін көбелектердің (жаңағы "mold" сөзінің дұрыс мағынасы) әсері. 2000 жылдардың соңында нанобөлшектердің денсаулыққа тигізетін әсеріне қатысты алаңдаушылық туды. Осы мәселелердің көптегені медициналық және қосымша білімі бар мамандардың координациясын қажет етті, олар мәселенің сипатын анықтап, оны жұмыс орнындағы және соңғы нәтижеде қоғамдағы қауіп-қатерлер мен тәуекелдер тұрғысынан сипаттады. Бұл еңбек гигиенасы мамандарын зерттеулерге, деректерді жинауға және тиімді әрі қанағаттанарлық бақылау әдістемелерін әзірлеуге тартты.

Негізгі сипаттама, қауіпті анықтау және тексеруді жүргізу

Экспозициямен байланысты денсаулыққа қауіптерді түсінудің алғашқы қадамы қолжетімді көздерден «негізгі сипаттама» ақпаратын жинауды қажет етеді. Кәсіби гигиенистер жұмыс орнын немесе ортаны алдын ала тексеру үшін қолданатын дәстүрлі әдіс, қауіпті факторлардың (мысалы, шу, химиялық заттар, радиация) түрлерін және оларға ұшырау мүмкіндігін анықтауға бағытталған. Жұмысшылардың денсаулығына қауіп төндіретін барлық қауіпті факторларды бақылауға назар аудару үшін тексеруді нақты мақсатқа бағыттап немесе кремний шаңы немесе шу сияқты белгілі бір қауіпті факторлармен шектеуге болады. Толыққанды тексеру жиі болашақ зерттеулер үшін база құру, қауіпті факторларды басымдыққа бөлу, өлшеу талаптарын анықтау және ықтимал әсерлерді дереу бақылау туралы ақпарат алу үшін қолданылады. Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институтының Денсаулыққа қауіп-қатерді бағалау бағдарламасы – өндірістік гигиенаны тексерудің бір мысалы. Негізгі сипаттамалық ақпараттың басқа көздері жұмысшылармен сұхбаттасу, әсер етуді бақылау тапсырмаларын қарау, материалдардың қауіпсіздік деректемелері, жұмыс күшін жоспарлау, өндіріс деректері, жабдықтар мен техникалық қызмет көрсету кестелері – осылардың көмегімен әлеуетті зиянды факторларды және оларға ұшырауы мүмкін адамдарды анықтауға болады. Ақпарат көздерінен жиналатын ақпарат, қауіпті факторлар туындауы мүмкін жұмыстың нақты түріне қатысты болуы керек. Жоғарыда айтылғандай, осы көздердің мысалдары қауіпті факторлар саласында жұмыс істеген адамдармен сұхбаттасу, өткен оқиғалардың тарихы мен талдауы, жұмыс және кездесетін қауіптер туралы ресми есептер. Олардың ішінде қызметкерлермен сұхбаттасу құжатталмаған тәжірибелерді, оқиғаларды, шығарылымдарды, қауіпті факторларды және басқа да маңызды ақпаратты анықтау үшін ең маңызды болуы мүмкін. Ақпарат жиналғаннан кейін оны цифрлық мұрағатқа сақтау (жылдам іздеуге мүмкіндік беру үшін) және қолжетімді болу үшін бірдей ақпараттың физикалық жиынтығын ұсыну ұсынылады. Күрделі тарихи қауіпті фактор туралы ақпаратты оңай қолданылатын графикалық форматта көрсетуге мүмкіндік беретін тарихи қауіпті факторларды анықтау картасы – инновациялық әдіс болып табылады.

Шаңнан үлгі алу

Шаңның жалпы мөлшері – ауадағы, ингаляциялық және тыныс алу фракцияларын қамтитын шаңның толық мөлшері. Халықаралық деңгейде танылған шаң үлгілерін алудың әртүрлі әдістері бар. Ингаляциялық шаңды анықтау үшін, Еңбек ортасы институтының (IOM) MRE 113A мониторының қазіргі заманғы эквиваленті қолданылады (жұмыс орнындағы әсерге, өлшеуге және модельдеуге қатысты бөлімді қараңыз). Ингаляциялық шаң – мұрын және/немесе ауыз арқылы енетін, аэродинамикалық эквивалентті диаметрі (АЭД) 100 микрометрден кем шаң. Өкпеге қараңыз.

Тыныс алу шаңы циклондық шаң үлгілегішін пайдаланып, белгілі бір ағым жылдамдығында шаңның нақты АЭД фракциясын алу арқылы үлгіленеді. Тыныс алу фракциясы – «терең өкпеге» енетін, АЭД 10 микрометрден кем шаң. Ұнжырғаны қозғайтын, ингаляциялық және тыныс алу фракцияларының барлығы белгілі бір үлгі алу кезеңінде тұрақты көлемді сорғыны пайдаланып үлгіленеді. Үлгінің массасы және алынған ауаның көлемі белгілі болғанда, үлгі алынған фракцияның концентрациясын миллиграмм (мг) бір текше метрге (м3) есебімен беруге болады. Мұндай үлгілерден ингаляциялық немесе тыныс алу шаңының мөлшерін анықтап, оны тиісті кәсіби әсер ету шектерімен салыстыруға болады. Ингаляциялық, тыныс алу немесе басқа да қолайлы үлгілегіштерді (7 тесік, 5 тесік және т.б.) пайдалану арқылы осы шаң үлгілеу әдістерін ауадағы металл әсерін анықтау үшін де қолдануға болады. Бұл үшін үлгіні метилцеллюлоза эфирі (МЦЭ) сүзгісінде жинап, зертханада жинақтау ортасын қышқылмен өңдеп, содан кейін атомдық сіңіру (немесе эмиссия) спектрофотометриясы арқылы металл концентрациясын өлшеу қажет. Ұлыбританияның Денсаулық және қауіпсіздік зертханасы және NIOSH талдау әдістерінің нұсқаулығы өнеркәсіптік өңдеуде (қорыту, құю және т.б.) кездесетін ауадағы металдардың кең ауқымы үшін нақты әдістемелерді ұсынады. Ауадағы асбест, шыны талшығы, синтетикалық минералды талшық және керамикалық минералды талшық шаңын анықтау үшін қосымша әдіс бар. Бұл мембраналық сүзгі әдісі (МФМ) болып табылады, ол микроскоп арқылы 100 өрісте «сәйкес» талшықтарды санау арқылы әсерді бағалау үшін торлы сүзгіде шаңды жинауды талап етеді. Нәтижелер ауаның миллилитріне шашыраған талшықтар санының негізінде (талшық/мл) өлшенеді. Көптеген елдер МФМ-ге қолданылатын әдістемені қатаң реттейді.

Химиялық үлгі алу

Химиялық заттардың кең ауқымы үшін сынама алу үшін екі түрлі химиялық сіңіретін түтікшелер қолданылады. Дәстүрлі түрде химиялық сіңіретін "түтік" (ішкі диаметрі 2 мен 10 мм аралығындағы шыны немесе тот баспайтын болаттан жасалған түтік) өте ұсақ сіңіретін кремний қышқылымен (гидрофильді) немесе көмірмен, мысалы, кокос көмірімен (липофильді) толтырылады. Ауа сіңіретін материал арқылы төрт сағаттан (жұмыс орнынан алынған сынаманың ең төменгі уақыты) 24 сағатқа дейін (қоршаған ортадан алынған сынама) ауа тарту арқылы сынама алу желісінде қолданылады. Гидрофильді материал суда еритін химиялық заттарды оңай сіңіреді, ал липофильді материал суда ермейтін заттарды сіңіреді. Содан кейін сіңіретін материал химиялық немесе физикалық жолмен алынып, нәтижелері әртүрлі газ хроматографиясы немесе массалық спектрометрия әдістерімен өлшенеді. Бұл сіңіретін түтік әдістерінің артықшылығы – оларды кең ауқымдағы ықтимал ластағыштарды анықтау үшін пайдалануға болады. Дегенмен, олар салыстырмалы түрде қымбат, көп уақытты қажет етеді және сынама алу мен химиялық талдау саласында тәжірибелі мамандарды талап етеді. Жұмысшылардың жиі айтатын шағымы – қажетті статистикалық нақтылықпен әсерді анықтау үшін жеткілікті деректер алу үшін бірнеше күн бойы сынама алу сорғысын (1 кг дейін) тағуға тура келеді. Соңғы онжылдықтарда "пассивті" белгі технологиясы жетілді. Бұл сынамаларды бір химиялық затты (мысалы, формальдегидті), химиялық заттар класын (мысалы, кетондарды) немесе химиялық заттардың кең спектрін (мысалы, еріткіштерді) өлшеу үшін сатып алуға болады. Оларды орнату және пайдалану салыстырмалы түрде оңай. Алайда, "белгіні" талдау әлі де қосымша шығындарды тудыруы мүмкін. Олардың салмағы 20-30 грамм, сондықтан жұмысшылар олардың болуына шағымданбайды. Өкінішке орай, барлық жұмыс орындарында қажет болатын сынама алу түрлері үшін "белгілер" болмауы мүмкін, сондықтан кейде көмір немесе кремний қышқылы әдісін қолдануға тура келеді. Сынама алу әдісінен алынған нәтижелер миллиграмм/м³ (мг/м³) немесе миллионға шаққандағы бөліктер (ppm) арқылы көрсетіледі және тиісті кәсіби әсер ету шектерімен салыстырылады. Әсерді анықтаудағы маңызды бөлік – нақты ластануға қатысты сынама алу әдісі тікелей қолданылатын әсер ету стандартына байланысты болуы керек. Көптеген елдер әсер ету стандартын, әсерді анықтау әдісін және алынған сынамаларды химиялық немесе басқа да талдау үшін қолданылатын әдістерді реттейді.

Шудың үлгісін алу

Шудың екі түрі бар: қоршаған орта шуы, яғни сыртқы қаламаған дыбыстар, және кәсіби шу, яғни жұмыс орнында қызметкерлер еститін дыбыстар. Қоршаған орта шуының пайда болуына әртүрлі факторлар, қызмет түрі, орналасқан жері және уақыты әсер етеді. Қоршаған ортаға зиянды шу көлік құралдарынан (жол, теміржол, әуе көлігі), құрылыс және үй-жайларды күтіп ұстау жұмыстарынан, тіпті тұрмыстық және ойын-сауық шараларынан туындауы мүмкін. Қоршаған орта шуының заңдық шегі тәулігіне орташа 70 дБ(A) құрайды. Сол сияқты, NIOSH бойынша кәсіби шудың шегі 8 сағаттық жұмыс уақытында 85 дБ(A), ал OSHA бойынша 90 дБ(A) болып белгіленген. Бұл шектерді сақтау үшін шуды өлшеудің бірнеше әдісі қолданылады: дыбыс деңгейін өлшегіш (SLM), дыбыс деңгейін өлшегіш қосымшасы, интеграцияланған дыбыс деңгейін өлшегіш (ISLM), импульстік дыбыс деңгейін өлшегіш (Impulse SLM), шу дозаметрі және жеке дыбысқа ұшырау өлшегіші (PSEM). Дыбыс деңгейін өлшегіш (SLM) дыбыс деңгейін бір мезгілде өлшейді, сондықтан тәуліктің әртүрлі уақыттарында бірнеше рет өлшеу қажет. SLM көбінесе салыстырмалы түрде тұрақты дыбыс деңгейін өлшеу үшін қолданылады, ал шу деңгейі күрт өзгеретін жағдайда орташа дыбысқа ұшырауды өлшеу қиынға соғады. Дыбыс деңгейін өлшегіш қосымшасы – мобильді құрылғыға жүктеліп алынатын бағдарлама. Ол телефонның кіріктірілген немесе сыртқы микрофоны арқылы дыбысты қабылдайды және қосымшаның дыбыс деңгейін өлшегіштері мен шу дозаметрлерінен алынған дыбыс деңгейін көрсетеді. Интеграцияланған дыбыс деңгейін өлшегіш (ISLM) өлшеу кезеңіндегі эквивалентті дыбыс деңгейін өлшейді. ISLM белгілі бір аумақтағы шуды өлшейтіндіктен, жұмысшының жұмыс орнында қозғалған кездегі жеке ұшырауын өлшеу қиын. Импульстік дыбыс деңгейін өлшегіш (Impulse SLM) әрбір дыбыс импульсінің ең жоғары деңгейін өлшейді. Ең жоғары деңгейді өлшеу үшін ең қолайлы жағдай – фондық шудың аз болуы. Жеке дыбысқа ұшырау өлшегіші (PSEM) жұмыс кезінде қызметкерлерге кигізіледі. PSEM-нің артықшылығы – шуды бағалаушылар жұмыс орындарындағы шу деңгейін өлшегенде қызметкерлерді қадағалау қажеттілігін жояды. Шамадан тыс шу кәсіби есту қабілетінің жоғалуына әкелуі мүмкін. Жұмыс істейтін адамдардың 12%-ы есту қабілетінің нашарлағанын хабарлайды, бұл АҚШ-та ең көп таралған үш созылмалы аурудың бірі. Осы жұмыс істейтін адамдардың 24%-ы кәсіби шу салдарынан есту қабілетінің нашарлағанына, 8%-ы құлақ шуына (тиннитус), ал 4%-ы есту қабілетінің нашарлауы мен құлақ шуына бірге шағымданады. Есту қабілетінің жоғалуына еріткіштер, металдар, қосылыстар, тұншығу газдары, нитрилдер және фармацевтикалық препараттар сияқты ототоксикалық химиялық заттар да ықпал етуі мүмкін.

Экспозицияны басқару және бақылау

Бақылау иерархиясы жұмысшылар мен қоғамды қорғау мақсатында қауіптің әсерін азайтуға қолданылатын тәсілді анықтайды. Бұл тәсілдерге жою, алмастыру, инженерлік бақылау (оқшаулау немесе желдету), әкімшілік бақылау және жеке қорғаныш құралдары кіреді. Бақылау иерархиясына сәйкес ең тиімді және ұтымды бақылау шараларын іріктеу және жобалау үшін еңбек гигиенистері, инженерлер, техникалық қызметкерлер, басшылық және қызметкерлермен кеңесу қажет.

Кәсіби бірлестіктер

Өнеркәсіптік гигиена қоғамдарының дамуы АҚШ-та 1938 жылы үкіметтік өнеркәсіптік гигиенистердің американдық конференциясының алғашқы отырысымен және 1939 жылы Америка өнеркәсіптік гигиена қауымдастығының құрылуымен басталды. Ұлыбританияда 1953 жылы Британдық кәсіптік гигиена қоғамы құрылды. Содан бері көптеген елдерде кәсіби кәсіптік қоғамдар құрылып, 1987 жылы мүше ұйымдар арқылы кәсіптік гигиенаны әлем жүзінде ілгерілету және дамыту мақсатында Халықаралық кәсіптік гигиена қауымдастығы (IOHA) құрылды. IOHA қазірде 29 мүше ұйымды қамтиды, олар әлемнің барлық құрлықтарындағы елдерден өкілдері бар 20,000-нан астам кәсіптік гигиенистің мүдделерін білдіреді.

Жақсы бағаланған әдебиет

Жұмыс ортасы гигиенасы саласындағы зерттеулер мен ғылыми еңбектерді жариялауға арналған бірнеше академиялық журнал бар. "Occupational and Environmental Hygiene журналы" (JOEH) 2004 жылдан бері Америка өндірістік гигиена қауымдастығы және Америка үкіметтік өндірістік гигиенистер конференциясы бірлесіп шығарып келеді, бұл журнал бұрынғы Америка өндірістік гигиена қауымдастығы журналы мен "Applied Occupational & Environmental Hygiene" журналдарын алмастырды. Тағы бір маңызды еңбек гигиенасы журналы – 1958 жылдан бері Британдық еңбек гигиенасы қоғамы жариялап келе жатқан "Еңбек гигиенасы жылнамасы". Сонымен қатар, Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институты жұмыс ортасы қауіпсіздігі және денсаулық сақтау туралы жариялымдардың, құжаттардың, грант есептерінің және басқа да ақпараттық материалдардың іздестірілетін библиографиялық дерекқорын (NIOSHTIC 2) ұстап тұрады.

Австралия

2005 жылы Австралияның Кәсіби Гигиена Институты (AIOH) сертификаттау жүйесі арқылы кәсіби еңбек гигиенистерін аккредиттеді. Осы жүйе бойынша Австралияда сертификатталған еңбек гигиенистері өз біліктіліктерінің бір бөлігі ретінде «Сертификатталған еңбек гигиенисі» (COH) деген атауды қолдануға құқылы.

Америка Құрама Штаттары

Белгілі бір білім мен жұмыс тәжірибесі талаптарына сай келіп, Американың Өндірістік Гигиена жөніндегі Кеңесі (ABIH) ұйымдастыратын жазбаша емтиханды сәтті тапсырған мамандар Сертификатталған Өндірістік Гигиенист (CIH) немесе Сертификатталған Өндірістік Гигиенист (CAIH) терминдерін пайдалануға құқылы. Бұл екі термин де АҚШ-тың көптеген штаттарында қызметкерлер мен жалпы халықтың денсаулығына әсер ететін белгілі бір іс-әрекеттерді бақылауға құқықтары бар адамдардың ең төменгі біліктілігін анықтау үшін заңмен бекітілген. Бастапқы сертификаттаудан кейін CIH немесе CAIH этикалық мінез-құлық, білім беру және кәсіби қызмет (мысалы, белсенді практика, техникалық комитеттер, жарияланымдар, оқыту) саласындағы талаптарды орындау арқылы сертификатын сақтап тұрады. ABIH сертификаттау емтихандары жыл сайын көктемгі және күзгі емтихан кезеңінде әлемнің 400-ден астам қаласында ұсынылады. CIH атауы – бүкіл әлемдегі ең танымал және мойындалған өндірістік гигиеналық атау. Әлемде шамамен 6800 CIH бар, бұл ABIH-ді ең ірі өндірістік гигиена сертификаттау ұйымы етеді. CAIH сертификаттау бағдарламасы 2006 жылы тоқтатылды. CAIH сертификатын алғандар сертификатты үнемі жаңарту арқылы сақтап тұрады. Қазіргі уақытта ABIH сертификатын алған адамдарды ашық тізімде табуға болады. ABIH Халықаралық Еңбек Гигиенасы Қауымдастығы (IOHA) тарапынан мойындалған сертификаттау кеңесі болып табылады. CIH сертификаты Халықаралық Стандарттау Ұйымы/Халықаралық Электротехникалық Комиссия (ISO/IEC 17024) тарапынан халықаралық деңгейде аккредиттелген (ANSI-ге қараңыз). АҚШ-та CIH Инженерлік және Ғылыми Мамандықтар Кеңесі (CESB) тарапынан аккредиттелген. Кәсіби Өндірістік Гигиенистер Қауымдастығы (APIH) 1994 жылы Теннесси Кодексінің 62-тарауының 40-бөлімінде көрсетілген білім мен тәжірибе талаптарына сай келетін өндірістік гигиенистерге біліктілік беру мақсатында құрылды. APIH Теннесси Кодексін біліктілік берудің негізі ретінде қабылдады, өйткені бұл білім мен тәжірибе тұрғысынан АҚШ-та өндірістік гигиенистің алғашқы заңды анықтамасы болды. APIH Тіркеу Комитеті әрбір өтініш берушінің білім беру және тәжірибе саласындағы жетістіктерін электрондық құралдар немесе хат алмасу арқылы тексеріп, растайды. Комитет тіркеудің тиісті деңгейін – Тіркелген Өндірістік Гигиенист немесе Тіркелген Кәсіби Өндірістік Гигиенист деңгейін анықтап, содан кейін тіркеу куәлігін беруге рұқсат береді.

Канада

Канадада, Канадалық Кәсіби Гигиенашыларды Тіркеу Кеңесі ұсынған жазбаша емтиханды және сұхбатты сәтті тапсырған маман, Тіркелген Кәсіби Гигиенашы (ROH) немесе Тіркелген Кәсіби Гигиена Технигі (ROHT) ретінде мойындалуы мүмкін. Сонымен қатар, Канаданың Тіркелген Қауіпсіздік Маманы (CRSP) атағын алуға да болады.

Үндістан

Индияның Ченнай қаласында 1981 жылы Индия өнеркәсіптік гигиена қоғамы құрылды. Кейін оның кеңсесі Канпур қаласына көшірілді. Қоғамға шамамен 400 мүше тіркелген, олардың 90-ға жуығы өмір бойына мүшелік етеді. Қоғам "Өнеркәсіптік гигиена байланысы" атты ақпараттық бюллетень шығарады. Қоғам хатшысының қазіргі мекенжайы: Шьям Сингх Гаутам, Индия өнеркәсіптік гигиена қоғамының хатшысы, 11, Шакти Нагар, Рама Деви, Канпур 2008005, ұялы телефоны 8005187037.