Кіріспе

Американдық заңгер (1922–2012)

Николас деБеллевилл Каценбах (17 қаңтар 1922 – 8 мамыр 2012) – Линдон Б. Джонсон әкімшілігі кезінде АҚШ Бас прокуроры қызметін атқарған американдық заңгер. Бұрын ол президент Джон Ф. Кеннеди кезінде АҚШ Бас прокурорының орынбасары болған.

Ерте өмір және білім

Катценбах Филадельфияда дүниеге келіп, Нью-Джерси штатының Трентон қаласында өсті. Оның әкесі – Нью-Джерси штатының бас прокуроры болған Эдвард Л. Катценбах, ал анасы – Нью-Джерси штаты білім беру кеңесінің алғашқы әйел президенті Мари Хилсон Катценбах болды. Оның інісі, Фрэнк С. Катценбах, Трентон қаласының мэрі және Нью-Джерси Жоғарғы Сотының судьясы қызметтерін атқарды. Ол анасының бес тумағының бірінен тараған, Николас де Белльвиль (1753–1831) есімді француз дәрігерінің құрметіне аталған. Белльвиль 1778 жылы Казимеж Пуласкимен бірге Америкаға келіп, Трентон қаласына қоныстанған. Катценбах епископалдық дінде тәрбиеленді және неміс тегінен шыққан. Ол Филлипс Эксетер академиясын бітіріп, Принстон университетіне қабылданды. 1941 жылы Принстон университетінің үшінші курс студенті болған Катценбах Перл-Харборға шабуылдан кейін әскери қызметке жазылып, Екінші дүниежүзілік соғыста АҚШ Әуе күштерінің құрамында қызмет етті. Ол Солтүстік Африкадағы 310-шы бомбалау тобының 381-ші бомбалау эскадрильясында навигатор болып тағайындалды. 1943 жылдың 23 ақпанында оның B-25 Mitchell бомбалаушысы Солтүстік Африка жағалауындағы Жерорта теңізі үстінде атып түсірілді. Катценбах итальяндық және неміс тұтқын лагерьлерінде екі жылдан астам уақыт тұтқын ретінде өтті, соның ішінде "Ұлы қашу" оқиғасы болған Сталаг Люфт III лагерінде де болды, оған Катценбах көмектескен. Тұтқында жүргенде ол көп оқыды және жалпы құқық принциптеріне негізделген бейресми сабақтар өткізді. 1945 жылы Принстон университетін "cum laude" белгісімен бітірді (оған тұтқында оқыған 500-ге жуық кітабы үшін есептелді). 1947 жылы Йель құқық мектебін "cum laude" белгісімен бітіріп, Йель құқық журналының бас редакторы болды. 1947 жылдан 1949 жылға дейін Оксфорд университетінің Баллиол колледжінде Родс стипендиясын танысты. 1946 жылдың 8 маусымында Катценбах Лидия Кинг Фелпс Стоуксқа үйленді, бұл рәсімді оның әйелінің ағасы, Вашингтон ұлттық соборының бұрынғы каноны Ансон Фелпс Стоукс жүргізді. Оның әкесі Гарольд Фелпс Стокс – газет тілшісі және Герберт Гувердің хатшысы болған. Катценбах 1950 жылы Нью-Джерси штатының, ал 1955 жылы Коннектикут штатының адвокатурасына қабылданды. 1950 жылы "Катценбах, Гильдеа және Руднер" заң фирмасында серіктес болып жұмыс істеді.

Мемлекеттік қызмет

1950 жылдан 1952 жылға дейін ол Әскери-әуе күштерінің хатшысының Бас кеңесші кеңсесінде заң кеңесшісі болды. Каценбах 1950 жылдан 1951 жылға дейін Рутгерс заң мектебінің оқытушысы болды; 1952 жылдан 1956 жылға дейін Йель университетінде заң профессоры, ал 1956 жылдан 1960 жылға дейін Чикаго университетінде заң профессоры қызметін атқарды. Ол 1961–1962 жылдары АҚШ Әділет министрлігінде Заң кеңесшісі кеңсесінің Бас прокурорының көмекшісі, ал 1962 жылы президент Джон Ф. Кеннеди тағайындаған Бас прокурордың орынбасары болып қызмет етті. Президент Кеннединің қазасынан кейін Каценбах Джонсон әкімшілігінде қызметін жалғастырды. 1965 жылдың 11 ақпанында президент Джонсон Каценбашты АҚШ-тың 65-ші Бас прокуроры етіп тағайындады және ол 1966 жылдың 2 қазанына дейін осы лауазымды иеленді. Содан кейін 1966 жылдан 1969 жылға дейін Мемлекеттік хатшының орынбасары болып жұмыс істеді. Мемлекеттік хатшының орынбасары ретінде ол 1967 жылғы USS Liberty оқиғасы туралы былай деді: «Менің ойымша, израильдіктердің шабуылдаған кеме американдық екенін білгеніне ешкім күмәнданбады».

2008 жылдың қыркүйегінде Каценбах «Біраз қызықты болды: RFK және LBJ-мен жұмыс» (W. W. Norton) атты естеліктер жинағын жариялады.

"Мектеп есігінің алдында тұрған"

1963 жылғы 11 маусымда Каценбах Азаматтық құқықтар күресінің ең танымал оқиғаларының біріне тікелей қатысты. Алабама штатының губернаторы Джордж Уоллес Алабама университетінің Фостер аудиториясының алдында тұрып, екі афроамерикалық студент – Вивиан Малоун мен Джеймс Худты қабылдау арқылы осы оқу орнының бөліну саясатын тоқтатуға тырысты. Бұл оқиға "Мектеп есігіндегі тұру" деп белгілі болды. Бірнеше сағаттан кейін Уоллес Алабама Ұлттық гвардиясының генералы Генри В. Грэмнің бұйрығымен ғана жол берді.

Кеннедидің қазасын тергеудегі рөлі

Каценбах Джон Ф. Кеннединің қатылынан кейін Уоррен комиссиясының құрылуына ықпал еткен кеңестерімен танымал. 1963 жылғы 25 қарашада ол Джонсонның әкімшілігіндегі көмекшісі Билл Мойерске ескертпе жіберіп, қастандықты тергеу үшін Президенттік комиссия құруды ұсынды. Каценбах ФБР тергеуінің нәтижелерін жария ету қажеттігін айтты, артық болжамдардың алдын алу үшін. 1991 жылы ол құлдыраған «Кредит және коммерция халықаралық банкі» (BCCI) төрағасы болып тағайындалды. 1980 жылы Каценбах Колумбия округінің АҚШ округтік сотында У. Марк Фелттің қорғаны үшін куәлік берді, кейін ол Уотергейт жанжалының «Deep Throat» болғаны және ФБР директорының орынбасары болғаны анықталды; ол американдық азаматтардың телефондарын заңсыз тыңдауға бұйрық бергені үшін айыпталып, кінәлі деп танылды. 1996 жылғы желтоқсанда Каценбах Нью-Джерси штатынан сайлау алқасының 15 мүшесінің бірі болды және Клинтон/Гор жұптарына дауыс берді. Каценбах 1998 жылғы 8 желтоқсанда Президент Клинтонды импичментке тарту мәселесін қарастырған Төменгі палатаның Сот комитеті алдында Президент Клинтонның қорғаны үшін куәлік берді. 2004 жылғы 16 наурызда MCI Communications баспасөз хабарламасында «Директорлар кеңесі бұрынғы АҚШ Бас прокуроры Николас Каценбашты 11-тараудан шыққаннан кейін күшіне енетін Басқарма төрағасы етіп сайлады» делінген. Каценбах 2002 жылғы шілдеден бастап MCI Басқарма мүшесі болды. Кейіннен MCI Verizon компаниясымен бірікті. Каценбах Америка өнер және ғылым академиясының және Америка философиялық қоғамының мүшесі болды. Каценбах және оның әйелі Лидия Принстон, Нью-Джерси аймағына зейнеткерлікке шықты, сонымен қатар Массачусетс штатының Батыс Тисбери қаласындағы Мартаның жүзім бағында жазғы үйлері болды. Оның ұлы - жазушы Джон Каценбах. Оның қызы Мария да жарияланған романдарын жазады. 2010 жылғы сәуірде У. Уиллард Виртц қайтыс болғаннан кейін Каценбах АҚШ-тың бұрынғы кабинетінің ең қарт мүшесі атанды. Каценбах 2012 жылғы 8 мамырда Нью-Джерси штатының Монтгомери қалашығындағы Скиллман ауданындағы үйінде 90 жасында қайтыс болды.