Кіріспе
Феминисттік қозғалыс
Лесбияндық феминизм – әйелдерді өз күш-жігерлерін, назарын, қарым-қатынастарын және қызметтерін еркектерге емес, әйелдерге жұмсауға шақыратын мәдени қозғалыс және сындық көзқарас. Ол көбінесе лесбияндықты феминизмнің логикалық нәтижесі деп жақтайды. Лесбияндық феминизм 1970-ші және 1980-ші жылдардың басында, негізінен Солтүстік Америкада және Батыс Еуропада ең ықпалды болды, бірақ 1960-шы жылдардың соңында басталып, «Жаңа солшылдар», гомосексуалдық теңдік үшін күрес, гей-бостандық қозғалысындағы сексизм және сол кездегі әйелдер қозғалысындағы гомофобияға наразылық тудырды. Жетекші канад журналисі және феминист белсендісі Джуди Ребиктің айтуынша, лесбиянкалар әрқашан «әйелдер қозғалысының жүрегі» болған және олардың мәселелері сол қозғалыста «көрінбейтін» болып келген. Түсті лесбияндық феминизм – гетеросексуалдықпен қатар тап пен нәсілді де қанаудың түбірі ретінде қарастырмаған лесбияндық феминизмнің идеяларына жауап ретінде пайда болды.
Негізгі идеялар
Лесби феминизмі, феминизм, лесби және гей зерттеулері, сондай-ақ квир теориясы сияқты, қарсылық және қайта қарастыру идеяларымен ерекшеленеді. Сонымен қатар, лесби феминизмінің маңызды тақырыптарының бірі – гетеросексуалдықты институт ретінде талдау. Афроамерикандық лесби феминистері тұжырымдамалық байланыстылықты, атап айтқанда, гендер, жыныс, әлеуметтік топ және нәсілдің қиылысуын жақтады, көптеген зерттеулер мен мәліметтердің жыныстық бағдары туралы ақ нәсілді цисгендер ерлерден түсетінін атап өтеді.
Биология, таңдау және әлеуметтік конструкционизм
Жоғарыда айтылғандай, лесбияндық феминизм лесбияндықты "адам жасаған" институттарға қарсы тұру түрі ретінде қарастырады. Шерил Кларк өзінің "Лесбияндық туралы жаңа жазбалар" эссесінде былай деп жазады: Мен өзімді "лесбиянка" деп атаймын, себебі бұл мәдениет лесбиянкаларды, тіпті өздерін "лесбиянка" деп атамайтындарды да қыспақтап, үнсіздікке мәжбүр етеді және жояды. Мен өзімді "лесбиянка" деп атаймын, өйткені басқа қара терілі лесбиянкалар үшін көрінетін болғым келеді. Мен өзімді "лесбиянка" деп атаймын, себебі мен жыртқыш/институционалды гетеросексуалдыққа бойын бермеймін. Дегенмен, "Жыныстық зерттеулер сөздігінде" айтылғандай, өздерін "осылай туылған" деп санайтын кейбір лесбиянкалар, сондай-ақ саяси лесбияндыққа жататындар немесе лесбияндықты институционалды гетеросексуалдық негізінде жасалған таңдау деп есептейтіндер, "лесбиянка" терминін қолға алып, осы әйелдер бастан кешіретін қанаушылықты сезінбей немесе оған қарсы шығуға батыл болмайды.
Сепаратизм
Лесбияндық сепаратизм – лесбияндықтарға тән сепаратистік феминизмнің бір түрі. Лесбиянкалар сепаратизмді уақытша стратегия ретінде де, өмір бойы сақталып келетін тәжірибе ретінде де қарастырды, бірақ көбінесе соңғысын ұстанды. Сепаратистік феминизмде лесбияндық – әйелдерге өз энергияларын басқа әйелдерге жұмсауға, әйелдердің қарым-қатынастары туралы жаңа кеңістік пен диалог құруға мүмкіндік беретін, сондай-ақ әдетте ерлермен қарым-қатынасты шектейтін маңызды феминистік стратегия саналады. Лесбияндық сепаратизм 1970-ші жылдары кең таралды, себебі кейбір лесбиянкалар негізгі қоғамның немесе тіпті гомосексуалдар құқықтары қозғалысының оларға қандай да бір пайдасы болатынына күмәнданды. 1970 жылы жеті әйел, оның ішінде Дел Мартин, Солтүстік гомофильдік ұйымдар конференциясында гомосексуалдар құқықтары қозғалысының әйелдер үшін қаншалықты маңызды екендігі туралы сұрақ көтерді. Конференция делегаттары әйелдердің азаттығын қолдайтын резолюция қабылдады, бірақ Мартин олардың жеткілікті жұмыс істемегенін ойлады және 1970 жылы жарық көрген "Егер бәрі осылай болса" атты ықпалды эссесінде гомосексуалдар құқықтары ұйымдарын сексистік деп сынады. 1971 жылдың жазында "Фуриялар" деп аталатын лесбияндық топ, тек лесбияндықтарға арналған коммуна құрды, онда олар ай сайын газет шығарды. "Фуриялар" тобында он сегізден жиырма сегіз жасқа дейінгі он екі әйел болды, барлығы феминист, барлығы лесбиян, барлығы ақ нәсілді, және олардың арасында үш бала бар еді. Олар үй шаруасын, киімдерін бірге атқарып, бірге тұрып, ақшаларын бөлісіп, еденде төсекте ұйықтады. Аталған коммуна 1972 жылы таратылды. "Фуриялар" тобының алғашқы мүшесі Шарлотта Банч сепаратистік феминизмді стратегия ретінде қарастырды, ол белгілі бір мақсаттарға жету немесе жеке өсуді арттыру үшін жасалған "алғашқы қадам" немесе негізгі белсенділіктен уақытша кету деп түсіндірді. Басқа лесбиянкалар, мысалы, Lambda сыйлығының иегері Элана Дайквомон сепаратизмді өмір бойы сақталып келетін тәжірибе ретінде таңдады. "Фуриялар" ерлермен жұмыс істеуден, жеке немесе кездейсоқ қарым-қатынастан бас тартуды жақтады, сонымен қатар лесбияндық сепаратистер "тек ерлердің артықшылықтарынан бас тарқан әйелдермен" қарым-қатынас жасауын ұсынды және "әйелдер гетеросексуалдықтан пайдаланып, оның артықшылықтары мен қауіпсіздігін алғанша, олар кейде өз әпкелеріне, әсіресе сол артықшылықтарды алмайтын лесбияндық әпкелеріне сатқындық жасауға мәжбүр болады" деді. "Фуриялар" үшін лесбияндық – ерлердің үстемдігінен азат болудың жалғыз жолы болды және оны жыныстық бағыттан гөрі саяси құрал ретінде қарастырды. 1988 жылы жарық көрген "Лесбияндық этика: жаңа құндылықтарға қарай" атты кітабында лесбияндық философ Сара Люсия Хогланд лесбияндық сепаратизмнің лесбияндықтарды ортақ құндылықтарға негізделген денсаулы қоғамдық этиканы дамытуға ынталандыруға бағытталған әлеуетін атап өтті. Хогланд лесбияндық субмәдениет пен лесбияндық қоғамдастық арасындағы айырмашылықты (алғашқыда лесбияндық сепаратист автор және антолог Джулия Пенелопа атап өткен) анықтады: субмәдениетке мүшелік "сыртқы, жаушыл мәдениетпен теріс тұрғыда анықталады", ал қоғамдастыққа мүшелік "біз осында жүзеге асыра аламыз деп сенетін құндылықтарға" негізделген. Бетте Талленнің пікірінше, лесбияндық сепаратизм, басқа сепаратистік қозғалыстардан айырмашылығы, "тәуелсіз мемлекет құру туралы емес, бұл автономды өзіндік сәйкестікті дамыту және мықты лесбияндық қоғамдастық құру туралы". Лесбияндық тарихшы Лилиан Фаддерман мәдениет пен мәдени артефактілерді жаратқан лесбияндық феминизмнің сепаратистік ұмтылыстарын "әйелдер арасындағы махаббатты кеңінен көрсетуге" мүмкіндік берген деп сипаттады. Фаддерман сондай-ақ сепаратистік институттарды құруға тырысқан лесбияндық феминистер "мүгедектікке, мұқтаждарды тәрбиелеуге, өзін-өзі анықтауға және еңбектің теңдігі мен сыйақыларға қатысты идеалдарын институттарды құру мен экономиканың барлық аспектілеріне енгізу үшін" әрекет еткенін айтады. Әйелдер жері – әйелдер ғана құрып, мекендеп, ұстап тұратын, негізінен лесбияндық сепаратистер құрған қауымдастық. Басқа жерлерде лесбияндық феминистер әйелдер сепаратизмін кең таралған құбылыс ретінде қарастырып, оны қоршаған мифологияны зерттеді. Мэрилин Фрайдың "Сепаратизм және билік туралы жазбалар" (1978) эссесі осыған мысал бола алады. Ол әйелдер сепаратизмін барлық әйелдер белгілі бір уақытта қолданатын стратегия ретінде қарастырады және көптеген феминистік жобаларда (әйелдерге арналған баспаналар, сайлау квоталары немесе әйелдерді зерттеу бағдарламалары) кездеседі. Ол әйелдер оны ерлерден бөліну ретінде саналы түрде қолданғанда ғана, оған дау тудыратынын (немесе оның айтуынша, гистерияға ұшырататынын) айтады. Екінші жағынан, ерлер сепаратизмі (мысалы, джентльмендер клубы, еңбек одақтары, спорт командалары, әскери қызмет және, одан да көбірек, шешім қабылдау лауазымдары) қалыпты және тіпті тиімді құбылыс ретінде қарастырылады. Дегенмен, басқа лесбияндық феминистер "тактикалық сепаратизм" ұғымын ұсынады, әйелдерге арналған қауіпсіз орындар мен сананы арттыру топтарын құруды жақтап, сонымен қатар әйелдердің уақытша түрде ерлерден және еркектік белгілерінен шегініп, жалғыздыққа бейімделуіне мүмкіндік беретін күнделікті практикаларды зерттейді. Маргарет Слоан Хантер лесбияндық сепаратизмді қара нәсілділердің сепаратизмімен салыстырды. "Егер лесбияндық сепаратизм сәтсіз аяқталса, онда бұл әйелдердің біздің арамыздағы байланыс соншалықты мықты болады, біз қайда барсақ та әйелдік белгілерін көрсетеміз" деді ол "Сепаратизмді байланыстыру: мәселе әйелдік идентификацияда" атты жұмысында. Бірақ сексизм расизмнен әлдеқайда ертерек пайда болғандықтан, қазірге уақытша болса да, сепаратизмді қабылдауымыз керек, денсаулық пен сананы сақтау үшін. Бұл жарнамалық кампания емес, революция, оны үнемі еске түсіріп отыруымыз керек. Дегенмен, кейбір лесбияндық феминистік топтар сепаратизмге күмәнді қарады. Сонымен қатар, көрнекті қара нәсілді лесбияндық феминистік тобы, Combahee River Collective, сепаратизм олар үшін тиімді саяси стратегия емес екенін мәлімдеді.
Әйелмен анықталған әйел
Егер лесбияндық феминистік қозғалыстың басталуын нақты бір сәтпен белгілеуге болар болса, онда ол, бауырса, 1970 жылдың мамыр айы болар еді. Осы кезде 20 лесбияннан тұратын «Радикалдық феминистер» тобы, олардың ішінде жазушы Рита Мей Браун да бар, Нью-Йорктегі әйелдер конференциясын біріктіруге арналған екінші конгресске басып кірді. Шақырылмағандардың қатарында сахнаға бірдей «Лавандр қауіпі» деген жазуы бар футболкаларды киіп шығып, микрофонды талап етіп, өз қозғалысының негізгі принциптерін жатқан «Әйел – әйелді анықтайды» манифестін оқып берді. Кейін Адриен Рич бұл тұжырымды «Міндетті гетеросексуалдық және лесбияндық өмір» атты мақаласына енгізді, онда ол патриархаттың әйелдерді еркектерге бағыттауға немесе «еркектерге бағытталған әйелдер» болуға мәжбүрлейтін идеясын ашты. Әйелдерді әйел ретінде тану, яғни назар мен күшті еркектерден әйелдерге ауыстыру – патриархалдыққа қарсы тұрудың бір жолы.
Әйелдер мәдениеті
"Womyn", "wimmin" және "womin" терминдері лесбияндық феминисттік қозғалыстың ішіндегі одақтар тарапынан ерлер мен еркектік (немесе "фаллоцентрикалық") тілден өзгешелендіру үшін жасалған. "Әйелдер" термині ерлерден туындаған және әйелдердің қанаушылығының нормативтік сипатын бейнелейтіндей көрінді. Жаңа лексика пайда болды, көбінесе жоғалған немесе айтылмаған матриархаттық өркениеттерге, амазонка жауынгерлеріне, ежелгі – әсіресе грек – қадірлілеріне, кейде әйел анатомиясының бөліктеріне және көбінесе табиғат әлеміне сілтеме жасады. Қозғалыстың негізделген тамыры мен тарихы, сондай-ақ лесбияндық тарихы жоқ екендігі жиі айтылды. Сондықтан сананы арттыруға және жаңа (күдіксіз) "гиноцентрикалық" мәдениеттерді құруға баса назар аударылды. Salsa Soul Sisters, Third World Wimmin Inc ұйымы түрлі түсті лесбияндық феминистер мен әйелдерді біріктірді.
Лесбиянкалар мен негізгі феминизм
Лесбияндық феминизмді сын тұрғысынан қарағанда, оны ең дұрыс бағалау үшін, ол негізгі феминизм мен квир теориясына қарама-қарсы тұратынын айтуға болады. Негізгі феминизмнің гендерлік сараптаманың негізгі санаты ретінде сексуалдық бағытты интеграцияламауы және лесбияндықты жеке мәселе ретінде қарауы салдарынан гомофобияға ұшырағаны айтылады. Осы тұрғыда, Адриен Ричтің 1980 жылғы «Міндетті гетеросексуалдық және лесбияндық өмір» атты классикалық еңбегі оқулық болып табылады және лесбияндық феминизмнің маңызды кезеңдерінің бірі. Алайда, NOW президенті Бетти Фридан лесбияндықтардың қозғалысқа қатысуына қарсы болды. 1969 жылы ол өсіп келе жатқан лесбияндықтардың көрінуін «лаванды қауіп» деп атап, ашық лесбияндық жаңалықтар редакторы Рита Мей Браунды жұмыстан шығарды, ал 1970 жылы Айви Боттиниді қоса, лесбияндықтарды NOW Нью-Йорк бөлімшесінен қуғынға салды. Жауап ретінде, 1970 жылғы Әйелдерді Біріктіру Конгресінде төрт жүз феминист жиналған аудиторияда, «Лаванды қауіп» деп жазылған футболка киген жиырма әйел топ бөлменің алдына шығып, көрермендерге қарады. Содан кейін әйелдердің бірі топтың «Әйелді әйел деп тану» атты декларациясын оқыды, бұл алғашқы маңызды лесбияндық феминистік мәлімдеме болды. Өздерін «Радикалды лесбияндықтар» деп атаған топ, гетеросексуалдық феминистердің гетеросексуализміне қарсы тұрып, лесбияндық тәжірибені оңды бағытта сипаттаған алғашқылардың бірі болды. 1971 жылы NOW «әйелдің өз жеке басына құқығы, өз сексуалдық бағытын анықтау және білдіру, сондай-ақ өзінің өмір салтын таңдау құқығын қамтиды» деп жариялаған резолюцияны, сонымен қатар лесбиян аналарды некеде ұстап тұруға немесе балаларын сақтау үшін құпия өмір сүруге мәжбүрлеу әділетсіз екенін айтқан конференция резолюциясын қабылдады. Сол жылы NOW лесбиян аналардың бала күтіміне қатысты сот ісіне заңдық және моральдық қолдау көрсетуге міндеттенді.
Ескі лесбиянкалар өзгерістерді ұйымдастыруда
2014 жылы Old Lesbians Organizing for Change (OLOC) «Сексизмге қарсы мәлімдеме» жариялады, онда мынадай делінген: Ерлер әлемді басқарады және әйелдер ерлердің әйелдерден басымдығына сенім арқасында оларға қызмет етуі керек, осы – патриархат. Патриархат – ерлердің жалпы билігін сақтап, күштеп жүзеге асыру жүйесі. OLOC патриархатты жою және барлық әйелдердің азаттығы үшін күреседі.
1977 жылғы Ұлттық әйелдер конференциясының ұлттық іс-қимыл жоспары (АҚШ)
1977 жылдың қараша айында Ұлттық әйелдер конференциясы Ұлттық іс-қимыл жоспарын қабылдады, онда мынадай талаптар қойылды: Конгресс, штаттар мен жергілікті заң шығарушы органдар жұмысқа орналастыру, тұрғын үй, қоғамдық қызмет көрсету орындары, несие, мемлекеттік мекемелер, мемлекеттік қаржыландыру және қарулы күштер сияқты салаларда жыныстық бағдар мен эмоционалдық қатынас негізіндегі кемсітушілікті жоюға бағытталған заңдар қабылдауы керек. Штаттардың заң шығарушы органдары қылмыстық кодекстерін реформалауы немесе ересектердің өзара келісімімен жүзеге асырылатын жеке жыныстық қатынастарды шектеуші штаттық заңдарды жоюы керек. Штаттардың заң шығарушы органдары балаға қамқорлық беру және онымен кездесу құқығын анықтауда жыныстық бағдар мен эмоционалдық қатынасты ескеруге тыйым салатын заңдар қабылдауы керек. Екіншіден, балаға қамқорлық беру туралы істерді қарағанда, қай тараптың жақсы ата-ана екендігіне ғана назар аударылуы керек, ал олардың жыныстық бағдары мен эмоционалдық қатынасы ескерілмеуі тиіс.
Феминисттік мәдениет
Америкалық фотограф Дебора Брайт 1980 жылдары Голливуд индустриясы таратуға тырысқан гендерлік және сексуалдық үлгілерге қарсы тұрған «Dream Girls» атты сериясын жасады.
Квир теориясы мен трансфеминизм арасындағы шиеленістер
1990 жылдары квир теориясының пайда болуы лесбияндық феминизмнің белгілі бір принциптеріне негізделді, оның ішінде міндетті гетеросексуалдықты сынау, гетеросексуалдықпен ішінара анықталатын гендерді түсіну және сексуалдықты жеке емес, институционалдық ретінде қарастыру. Дегенмен, квир теориясы көбінесе дәстүрлі лесбияндық феминизмге қарсы қойылады. Лесбияндық феминизм дәстүрлі түрде БДСМ, буч/фемм идентитілері мен қарым-қатынастары, трансгендерлік және транссексуалдық адамдар, порнография және проституцияны сынға алса, квир теориясы оларды қабылдауға бейім. Квир теоретиктері гендерлік ағылшындықты қабылдайды және нәтижесінде лесбияндық феминизмді гендер туралы эссенциалистік түсінікке ие деп сынады, бұл олардың өзіндік мақсаттарына қайшы келеді. Лесбияндық феминистер квир теориясын еркекке бағытталған және бастапқыда лесбияндық феминистер пана тапқан еркекке бағытталған Гей Бостандық қозғалысының қайта жаңғыртуы ретінде сынға алды. Квир теоретиктері оған қарсы, ең белгілі квир теоретиктерінің көпшілігі феминистер екенін, ал олардың көпшілігі (Джудит Батлер, Джек Халберштам және Гейл Рубин сияқты) лесбиян ретінде танылған немесе бір кезде өзін солай санағандарын атап көрсетті. Барри (2002) осы мүмкін болатын бағыттардың (лесбияндық феминизм және/немесе квир теориясы) арасында таңдау жасағанда, «жеке идентитікте не гендер, не сексуалдық көбірек негізгі» екеніне жауап беру қажет екенін ұсынады.
BDSM туралы пікірлер
Жыныстық қатынастардағы теңдікке баса назар бергендіктен, лесбияндық феминизм дәстүрлі түрде гендерлік стереотиптерді қайта жаңартатын BDSM-нің кез келген түріне қарсы тұрды. Бұл көзқарас 1970-ші жылдардың аяғында, ең әйгілісі Сан-Францискодағы BDSM-ге бағытталған лесбияндық феминисттік ұйым – Samois тобының күшімен сынға түсті. Samois мүшелері өздерінің BDSM-ді қабылдау тәсілінің феминизммен толық үйлесімді екенін нық сенді және Порнография мен Медиадағы зорлық-зомбылыққа қарсы әйелдер жақтаған феминисттік сексуалдық көзқарасты консервативті және қатал деп санады. Керісінше, көптеген қара нәсілді лесбияндық феминистер BDSM практикасына қарсы шығып, оны нәсілшілдік деп айыптады. Ғалымдар Дарлин Пагано, Карен Симс және Роуз Мейсонның пікірінше, әсіресе садомазохизм, қара нәсілді әйелдердің өміріне жеткілікті сезімталдық танытпайтын практика болып табылады, себебі ол тарихи тұрғыдан қара нәсілді әйел құлдарға қатысты жасалған жыныстық зорлық-зомбылық пен билік етудің ұқсас формаларымен байланысты болуы мүмкін.
Бисексуалдылыққа қатысты көзқарастар
Бісексуалдылық кейбір лесбияндық феминисттер тарапынан лесбияндық феминизмге реакциялық және феминизмге қарсы қайта соққы ретінде қарастырылады. Бісексуал әйел Common Lives/Lesbian Lives атты лесбияндық феминистік журналына қарсы сотқа шағымданып, өтініші жарияланбаған кезде бисексуалдарға қатысты кемсітушілікке ұшырағанын мәлімдеді. Бір кезде лесбияндық феминистік қозғалысқа қатысқан бірнеше әйел ер адамдарға деген тартымдылығын түсінгеннен кейін бисексуал екенін ашты. Феминизмдегі лесбияндық және бисексуалдық арасындағы қақтығыстың кеңінен зерттелген мысалы – 1989 және 1993 жылдар аралығында өткен Нортгемптон мақтаныш шеруі болды, онда көптеген феминисттер бисексуалдарды қосу керек пе, жоқ па және бисексуалдылық феминизмпен үйлеседі ме, жоқ па деген мәселелерді талқылады. Лесбияндық феминисттер бисексуалдылыққа қатысты жиі айтатын сын – бисексуалдылық феминизмге қарсы, бисексуалдылық – жалған сананың бір түрі және ер адамдармен қарым-қатынас құратын бисексуал әйелдер «алданып, әлсіз» саналады. Алайда, 1990-шы жылдардан бері бисексуалдық феминисттер мен лесбияндық феминисттер арасындағы шиеленіс азайды, себебі бисексуал әйелдер феминистік қауымдастықта көбірек қабылданады. Дегенмен, Джули Биндел сияқты кейбір лесбияндық феминисттер бисексуалдылықты сынауын тоқтатқан жоқ. Биндел әйелдердің бисексуалдылығын «сексуалдық гедонизм» салдарынан танымал болған «сәндік үрдіс» деп сипаттап, бисексуалдылықтың бар-жоғына күмән келтірді. Ол сондай-ақ бисексуалдарды мысықтарды ұнататындармен және шайтанға табынушылармен әжуалай салыстырды. Лесбияндық феминист Шила Джеффрис «Лесбияндық ересі» (1993) еңбегінде көптеген феминисттер гей ер адамдарымен жұмыс істеуге дайын болса да, бисексуал ер адамдарымен қарым-қатынас жасау қиын екенін жазды. Джеффрис гей ер адамдары әйелдерді сексуалдық зорлық-зомбылыққа ұшыратуға аз бейім екенін, ал бисексуал ер адамдары гетеросексуал ер адамдары сияқты әйелдерге қиындық туғызуы мүмкін екенін айтады. Керісінше, Лорейн Хатчинс пен Лани Каахуману редакциялаған «Би – кез келген басқа ат» (1991) антологиясы, қазіргі заманғы бисексуалдық құқық қозғалысы тарихындағы маңызды кітаптардың бірі саналады және онда (басқалармен қатар) Бет Эллиоттың «Бисексуалдылық: Лесбияндық феминизмге келген ең жақсы нәрсе?» атты мақаласы бар.
Трансгендерлерге қатысты көзқарастар
Лесби феминисттердің көзқарастары әр түрлі болғанымен, трансгендерлік құқық қозғалысын, транссексуалдар мен трансвеститтерді қабылдамайтын, трансгендерлерді ең жақсы жағдайда гендерлік алдаушылар немесе мүжілеу туралы дискурстың функциялары ретінде қарастыратын, ал ең нашар жағдайда дәстүрлі және зорлық-зомбылық гендерлік нормаларға қолдау көрсететін белгілі бір лесби феминисттік канон бар. Бұл – жан-жақты пікір таласқан мәселе. Шила Джеффрис бұл тақырыптағы аргументтерді «Unpacking Queer Politics» (2003) және «Gender Hurts» (2014) кітаптарында жинақтады. Транссексуалдыққа қатысты бұл көзқарастарды ЛГБТ және феминисттік қауымдастықтар трансфобиялық деп, сондай-ақ транссексуал ерлер мен әйелдерге қарсы жеккөрушілік сөз деп сынға алды. Лесби феминизм кейде жынысты ауыстыру хирургиясына қарсылықпен байланысты, себебі кейбір лесби феминисттік талдаулар жынысты ауыстыру хирургиясын BDSM-ге ұқсас зорлық-зомбылық түрі ретінде қарастырады. 1979 жылы лесби феминист Дженис Реймонд «Транссексуалдық империя: әйелдің еркек болуын жасау» атты еңбегін жариялады. Бүгінгі күні де даулы болып табылатын бұл еңбек транссексуализмнің – әсіресе оған психологиялық және хирургиялық тәсілдердің – дәстүрлі гендерлік стереотиптерді нығайтудағы рөлін, медициналық-психиатриялық кешеннің «жыныстық сәйкестікті» медициналық ету жолдарын, сондай-ақ транссексуалды емдеу мен операцияны қалыпты және терапиялық медицинаға айналдыруда маңызды рөл атқарған әлеуметтік және саяси контексті қарастырады. Реймонд транссексуализмнің «еркек аналық» және «әйелді еркектің бейнесіне сәйкес жасау» сияқты «патриархалдық мифтерге» негізделгенін айтады. Ол мұны «феминисттік сәйкестендіруді, мәдениетті, саясатты және сексуалдық қатынасты отарлау» үшін жасалғанын мәлімдейді және былай деп қосады: «Барлық транссексуалдар әйелдердің денелерін зорлап, нағыз әйел нысанын артефактқа дейін кемітеді, осы денені өздеріне иеленеді. Транссексуалдар әйелдерге шабуыл жасаудың ең айқын құралдарын жояды, осылайша олар зиянсыз көрінеді». Кітабында Реймонд Оливия рекордс-тың дыбыс инженері болған транс әйел Сэнди Стоун және Кристи Барски туралы бөлімдерді қамтиды, оларды екеуін де әйелдер кеңістігінде жік салуға тырысқандары үшін айыптайды. Бұл жазбалар осы тұлғаларға жеке шабуыл ретінде қатты сынға алынды. «Феминисттік өмір» (2017) еңбегінде Сара Ахмед лесби феминизмін трансфеминизммен негізгі және қажетті одақ ретінде көреді. Ахмед трансгендерлікке қарсы ұстанымның феминистікке қарсы ұстаным екенін, және гендерлік фатализмге (яғни, ұлдар ұл болады, қыздар қыз болады) зиян келтіретін жандарды қолдау үшін әлемдер құрудың феминисттік жобасына қарсы екенін санайды.
Түсті феминизмнің лесбиянкасы
Түсті лесбиянкалар арасындағы феминизм 1970-ші жылдардың соңында ақ лесбиянка феминист авторларының жазған мәтіндеріне жауап ретінде туындады. Көбінесе, сол кездегі лесбияндық феминизм нәсіл, гендер және әлеуметтік жағдай арасындағы өзара байланыс мәселелерін мойындамады. Бұдан өзге, түсті лесбиян феминисттері феминизм қозғалысы мен "мәдени ұлтшылдық немесе нәсілдік мақтаныш идеологиясы" арасындағы қарым-қатынасты, сондай-ақ кең таралған мәтіндердегі айырмашылықтарды қарастырды. Ол былай деді: «Әйелдер ретінде біз өзіміздің айырмашылықтарымызды назарға алмауға немесе оларды өзгеріс күштері ретінде емес, бөліну мен күдік туғызатын себептер ретінде қарауға үйрендік. Қоғамсыз бостандық жоқ, тек жеке адам мен оның қысымы арасындағы ең осал және уақытша бітім шарты ғана бар. Бірақ қоғам дегеніміз – біздің айырмашылықтарымыздан бас тарту емес, сондай-ақ олардың жоқ деп жалған сөз айту да емес.»
Қара лесбияндық феминизм
Қара лесбиян феминизмінің бастауы 1970 жылдардың басындағы қара феминизм мен азаматтық құқық қозғалысынан туындайды. Қазіргі заманғы қара лесбиян феминисттік ғалым Кайла Адия Стори қара лесбиян феминизмін "цис және транс түстес квир әйелдерге қатысты әлемнің қарым-қатынасын жыныстық және сексуалдық тұрғыдан талдаудың ой-пікірі мен тәжірибесі" деп анықтайды. Қара лесбиян феминизмінің негізін қалаған көрнекті авторлардың қатарында Одре Лорд, Барбара Смит, Пэт Паркер, Кейт Рушин, Дорис Давенпорт, Шерил Кларк және Маргарет Слоан Хантер бар. Қара лесбиян феминизмі ақ, орта тапты және басым гетеросексуалды деп сипатталған бағытты феминистік қозғалыстағы расизм мәселесін қарастыру үшін пайда болды. Барбара Смит 1979 жылы жасаған мәлімдемесінде "расизмнің феминистік мәселе болу себебін феминизмнің өзіндік анықтамасымен түсіндіру оңай", ол "барлық әйелдерді: түсті әйелдерді, жұмысшы таптағы әйелдерді, кедей әйелдерді, денсаулығында кемістігі бар әйелдерді, лесбиянкаларды, қарт әйелдерді, сондай-ақ ақ нәсілді, экономикалық жағынан жақсы жағдайдағы гетеросексуал әйелдерді азат етудің саяси теориясы және тәжірибесі" болып табылады деді. Кейін, 1984 жылы ол қара лесбиян феминизмінің миссиясы туралы көзқарасын "империализмге, антисемитизмге, физикалық мүгедектерге, қарттарға және жастарға жасалған қанаушылыққа қарсы күресуге, сонымен қатар милитаризмге қарсы тұруға және ядролық жойқындыққа қарсы шығуға бағытталған қозғалыс, тар көзқарастың керісінше" деп кеңейтті. Көбінесе қара лесбиян феминистері ғалымдар емес, жазушылар болды және өз ұстанымдарын әдеби жолдармен білдірді. Алида Мей Блэк 1977 жылы қара феминизмнен өзгеше, қара лесбиян феминизмінің ұстанымы қара феминизмнің ұстанымындай нақты емес екенін және ол "мәтіндегі меңзеу" болғанын айтады. Бұдан басқа, қара нәсілді лесбиян феминистерінің ұстанымы олардың сұхбаттары мен қоғамдық сөздерінде айтылды. Мысалы, 1980 жылы "Американдық поэзиялық шолу" журналында жарияланған сұхбатында Одре Лорд "нағыз феминист әйелдермен қарым-қатынас жасаса да, жасамаса да, лесбияндық санамен жұмыс істейді" деді, сондай-ақ барлық қара әйелдер, мойындаса да, мойындамаса да, лесбиянды, өйткені олар "негізінен матриархалды қоғамның қалдықтарында өскен" және әлі де патриархаттың қысымына ұшырайды. Пэт Паркердің шығармалары оның өзі бастан өткен және басқа әйелдердің өмірінде байқаған қанаушылықты көрсетеді. Паркер өзінің "Сен жасыруға тырысқансың ба?" атты өлеңінде ақ феминистік қозғалыстағы расизмді айыптайды. Оның көптеген шығармаларында, соның ішінде "Womanslaughter" поэмасында ол қара әйелдердің өмірінде кездесетін зорлық-зомбылыққа назар аударады. Паркер күрделі жеке тұлға идеясын қорғады және оның пікірінше, революция оның жеке тұлғасының барлық элементтері "бірге келе алатын" кезде болады.
Комбахи өзенінің ұжымы
Комбахи өзенінің ұжымы – Бостон қаласындағы қара нәсілді феминисттер тобы, ол 1973 жылы Маргарет Слоан Хантер құрған Ұлттық қара нәсілді феминисттер ұйымына (NBFO) радикалды балама ретінде құрылды. Ұйым мүшелері үшін NBFO сексуалдық және экономикалық қанау мәселелеріне жеткілікті назар бөлмеді. Ұжым ақ феминистік қозғалыстағы расизмге және азаматтық құқықтар қозғалысындағы сексизмге наразы болған әйелдерді біріктірді. Ұйымның атауы 1863 жылы Гарриет Табман басшылығымен өткен Комбахи өзенінің шабуылына сілтеме жасайды, ол 750 құлды азат етуге мүмкіндік берді. Комбахи өзенінің ұжымы 1977 жылы ұйымның көзқарасын, сексуалдық, гендерлік идентичность, әлеуметтік топ, мүгедектік және жасқа байланысты қанаудың барлық түрлеріне қарсы екенін көрсететін мәлімдеме жариялады (кейіннен қиылыс теориясының құрамына енді). «Мәлімдемесінде» Комбахи өзенінің ұжымы өзін социализм мен империализмге қарсы бағытталған солшыл ұйым ретінде сипаттады. Ұйым сондай-ақ кейбір ақ феминисттік топтардан немесе NBFO-дан айырмашылығы, Ұжым мүшелері «прогрессивті қара нәсілді еркектермен ынтымақтастықта және фракциялануға қарсы» екенін, сондай-ақ «лесбияндық сепаратизмнің ұстанымы – тиімді саяси талдау немесе стратегия емес» деп мәлімдеді. Қара лесбиян феминизмінің ұстанымын ұстанатын басқа ұйымдарға 1974 жылы Нью-Йоркте құрылған және ең көне қара нәсілді лесбиян феминисттік ұйым саналатын Salsa Souls Sisters және 1979 жылы Вашингтонда құрылған Сапфир Сапфос жатады.
Бейнелеу өнері
Қара лесбиян феминисттік идеяларды білдіруге қолданылған жаңа өнер түрі – фильм. Атап айтқанда, марапат алған қара нәсілді лесбиян феминист Айша Шахида Симмонс «Жоқ! Зорлау туралы деректі фильм» (2006) фильмін жасады, бұл фильм зорлаудың гомофобия қаруы ретінде қалай пайдаланылатынын зерттейді. Өзі жыныстық шабуылдан зардап шеккен Симмонс үшін бұл фильм оның қара нәсілді феминисттік лесбияндық саяхатына зорлаудың қандай әсер еткенін зерттеу де болды.
Чикана лесбиян феминизмі
Чикана лесбиян феминизмі 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Чикана феминизмі қозғалысынан туындады. Осы кезеңде Чикана феминизмі «Америка қоғамында Чиканалардың жағдайын жақсартуға бағытталған әлеуметтік қозғалыс» ретінде қалыптаса бастады. Чикано қозғалысынан бөлінген Чиканалар өздерінің саяси бағдарламаларын жасап, дәстүрлі әйелдер рөліне сын көзбен қарастыра бастады. Қара лесбиян феминистеріне ұқсас, Чикана лесбиян феминистері әдебиетті өзін-өзі тану, өз ойларын жеткізу және түрлі айыптаулармен байланысты тәжірибелерін қайта жазу құралы ретінде пайдаланды. Чикана лесбиян феминизмінің маңызды ойшылдарына Шери Морага, Глория Анзальдуа, Лидия Тирадо Уайт, Алисия Гаспар де Альба, Эмма Перес, Карла Трухильо, Моника Паласиос, Ана Кастильо, Наташа Лопес және Норма Аларкон жатады. «This Bridge Called My Back: Writings by Radical Women of Color» атты феминистік антологияда Морага мен Анзальдуа Чикана лесбиян феминистік миссияны былай сипаттайды: «Біз өзіміздің тәжірибеміздегі қайшылықтарды біріктіруге тырысамыз. Ақ феминистік қозғалыста біз – түстілерміз. Өз мәдениетімізде біз – феминистерміз. Көбінесе біз – гетеросексуалдар арасындағы лесбиянтармыз. Біз өзімізді атап, өз тарихымызды өз сөздерімізбен айту арқылы осы біріктіруді жүзеге асырамыз». Чикана лесбиян феминистік қозғалысының негізгі тұжырымдамаларының бірі – «денедегі теория», яғни «түсті әйелдің дене және қан тәжірибесі». Әдебиеттері мен өнері арқылы Чикана лесбиян феминистері денелік өмірлік тәжірибелерін зерттейді, бұл лесбияндық идентитітін құрудың маңызды аспектісі болып табылады. Морага былай деп жазады: «Өз рөлінен бас тартқан әйел, өз халқының «геноцидіне» үлес қосып, «ұлтына сатқын» деп есептеледі». Қысқасы, егер қарсылық білдірген әйел лесбиян болмаса да, олай деп саналады, өйткені Чикано санасындағы лесбиян сияқты, ол – una Malinchista. Мексика тарихындағы Малинше сияқты, ол да өз халқын құрту қаупі бар шетелдік әсерге ұшырап, бұзылып кеткен. Лесбияндық нәсіл үшін ақ адамның Чикананы пайдалануы ретінде қарастырылуы мүмкін, тіпті ол оған ешқашан қол тигізбесе де. Бұл таңдау оның жеке қалауы ретінде қарастырылмайды. Гомосексуализм – оның ауруы, ол Үшінші әлемнің адамдарын, ерлер мен әйелдерді жасырын түрде жұқтырады.