Кіріспе

Гончигин Бумценд (монғолша: Гончигин Бумценд; 1881 жылдың 11 қыркүйегі – 1953 жылдың 23 қыркүйегі) – моңғол революционері. 1940-шы жылдар мен 1950-ші жылдардың басында Моңғолия үкіметінде бірнеше жоғары лауазымдарды атқарды. 1940 жылдың шілдесінен өліміне дейін, 1953 жылға дейін Моңғолия Халық Республикасының Мемлекеттік Кіші Хуралының Президиумының төрағасы (мемлекет басшысы) болды.

Ерте өмір және мансап

Бүмтсенд 1881 жылы 11 қыркүйекте Тушет хан провинциясының Зуюнбюренханул Хошуусында (қазіргі Селенге провинциясының Ероо ауданы) дүниеге келген. Кедей шаруа отбасының ұлы болған Бүмтсенд 13 жасында монғол жазуын оқып-жазуды өзі үйреніп, өз ауданындағы сауатсыз шаруаларға үкіметке өтініш жазуға көмектескен. Жастық шағында ол ағаш шеберлігімен айналысып, ат-көлік станциясында көлік жүргізуші болып жұмыс істеген. Богд хандығы тұсында ол Хюриде (қазіргі Улан-Батор) жұмысшы болып еңбек еткен. Бүмтсенд 1920 жылы жергілікті хошуу әкімшілігінде жұмыс істеген кезде алғаш рет моңғол революционерлерімен байланысқа түскен. Ол партизан армиясы үшін қысқы киімдер жинауға және насихат жұмыстарына қатысқан. 1921 жылғы Моңғол революциясы кезінде Дамдин Сүхбатар басқарған Моңғол партизан армиясының бөлім командирі болып тағайындалып, 1921 жылғы наурыз айында Кяхтадағы қытай гарнизонын жеңуге үлкен үлес қосты. Сол жылдың шілдесінде моңғол партизандары мен Кеңес Қызыл Армиясы Хюриге сәтті кіргеннен кейін, Бүмтсендтің бөлімшесі барон Роман фон Унгерн Стернбергтің әскерлеріне қарсы бірнеше тазарту операцияларына қатысты. Оның бөлімшесі содан кейін Моңғолияның шығысындағы контрреволюциялық көтерілістерді басып тастады. 1923 жылы Моңғол халықтық революциялық партиясына мүше болды және 1920-шы жылдардың көп бөлігін полиция бастығы қызметін атқарып, туған ауданында революцияның әкімшілік құрылымдарын нығайтумен айналысты. 1930-шы жылдардың басым бөлігінде ол Селенге провинциясындағы кооперативтерді басқарды және жергілікті партия ұясының басшысы ретінде жергілікті ақсүйектердің мүлігін экспроприациялау және қытай саудагерлерін елден қуу жөніндегі шараларға тікелей қатысты.

Мемлекет басшысы

1940 жылы партияның 10-шы съезінде Бумтсенд Мемлекеттік кіші Хуралдың (мемлекет басшысының құрметті лауазымы) төрағасы болып сайланды. Бұл құрметті лауазым болды, билік премьер-министр Хорлугиин Чойбалсанның қолында болды. 1943 жылы ол елдің Саяси бюросына мүше болып кірді, ал 1951 жылы Ұлы Хуралдың төрағасы болды. 1953 жылдың 23 қыркүйегінде 72 жасында қызмет бабында қайтыс болды. Ол екі рет Сүхбаатар орденімен және Кеңес Одағының Ленин орденімен марапатталды.