Кіріспе

моңғол қаласы Чойбалсан (моңғолша: Чойбалсан) – Моңғолияның Уланбатор, Дархан және Эрденеттен кейінгі төртінші ірі қаласы. Қаланың атауы 1941 жылға дейін Баян Түмэн болған, содан кейін ол коммунистік көшбасшы Хорлоогийн Чойбалсанның құрметіне 1921 жылғы Моңғол революциясының 20 жылдығына орай қайта аталды. Ол Дорнод аймағының орталығы. Қалалық әкімшілік бірлігінің ресми атауы – Херлен ауданы, ол теңіз деңгейінен биіктеп орналасқан Херлен өзенінің жағасында жатыр.

Тарих

Бұл жер ғасырлар бойы сауда жолындағы бекет болған. 19 ғасырда қалаға өсіп, 20 ғасырда Шығыс Монголияның экономикалық орталығына айналды және бүгінге дейін Шығыс Монголияның маңызды экономикалық орталығы болып табылады. Халхин-Гол шайқасы орнына жақын болғандықтан, қалада осы шайқастың батыры Георгий Жуковқа арналған мұражай бар.

Халық саны

Чойбалсан қаласының халқы 45 490 (1994), 41 714 (2000), 36 142 (2003), 39 500 (2006), 39 500 (2007, Дорнод аймағының жалпы халқының 53,2%), 38 150 (2008, аймақтың халқының 51,2%) адамды құрайды. Чойбалсан қаласында негізінен Халха моңғолдары тұрады, сонымен қатар бұряттар, барга моңғолдары және үземчин де аз санда кездеседі. Қытайдан келген иммигранттар да азшылықты құрайды, олар қазір Уланбатордан басқа Монголиядағы жалғыз қытай қалашығын құрастырады.

Климат

Шойбалсанда суық, жартылай шөлді климат (Köppen BSk) басылады, суық, өте құрғақ қыстар мен жылы, ылғалды жаздармен сипатталады. Температура жағынан ылғалды континенталды климатқа (Dwb) ұқсас болғанымен, өте құрғақ қыстардың кесірінен осы классификацияға жатпайды. Абсолют ең төменгі температурадан абсолют ең жоғары температураға дейінгі ауытқу 2016 жылғы тамыз айында тіркелді.

Көлік

Чойбалсан әуежайының (COQ/ZMCD) бір асфальтталған ұшу-қону жолағы бар. Оған Уланбаторға, Қытайдың Ішкі Монголиядағы Хайлар мен Манжулиге тұрақты рейстер жүзегі асырылады. Шойбалсанды Ресейдің Борзя қаласындағы Транссибір темір жолымен (бастапқы маршрут) байланыстыратын темір жол желісі бар, бірақ ол монғолдық темір жол желісінің қалған бөлігімен қосылмаған; шекара арқылы жолаушылар тасымалдауы жоқ, Шойбалсаннан келетін жолаушылар пойыздары Чулуунхоротта (Эреентсав) тоқтайды.