Кіріспе

1985 жылы Франк Герберттың шығарған «Chapterhouse: Dune» романы – Франк Герберттың 1985 жылы жарық көрген ғылыми фантастикалық романы, ол алты кітаптан тұратын «Дюна» сериясының соңғы кітабы. Роман «Нью-Йорк Таймс» газетінің ең сатылатын кітаптар тізімінде екінші орынға көтерілді. «Дюнаның еретиктері» романынан кейін жазылған бұл кітап, Bene Gesserit қауымының зорлыққа құмар Honored Matres әйелдеріне қарсы күресін жалғастырады. Honored Matres ғаламды басып алып, оларға қарсы тұратын топтар мен планеталарды жоюды көздейді. «Chapterhouse: Dune» романы аяқталмайды, ал Франк Герберттің 1986 жылы қайтыс болуы серияның кейбір маңызды сюжеттік желілерін аяқталмаған күйде қалдырды. Екі он жылдан кейін, Франк Герберттің ұлы Брайан Герберт және Кевин Дж. Андерсон бірлесіп «Дюна аңшылары» (2006) және «Дюна құрттары» (2007) атты екі жалғасын жариялады. Бұл кітаптар Франк Герберттің «Дюна 7» деп атаған, жоспарланған жетінші романы үшін қалдырған жазбаларына негізделген.

Сюжет

Бене Гессериттер өздерін Құрметті Матерлердің нысанасы ретінде табады, олардың Ескі Империяны жаулап алуы дерлік аяқталған. Матерлер Бене Гессериттердің технологиясын және адамнан асып түсетін қабілеттерін игеруге, ал бауырластықты жоюға тырысады. Қазір Бене Гессеритке басшылық ететін Анамыз Дарви Одраде, Құрметті Матерлерді жеңудің құпия жоспарын әзірлеуді жалғастыруда. Бене Гессериттер планета Капитулдың топырағын өңдеуде, себебі Матерлер бұл планетаны жойған, ал оған құм құрттарын орналастыру өте маңызды. Жоба жетекшісі Шиана құм құрттарының жақын арада пайда болатынын күтеді. Құрметті Матерлер Бене Тлейлакс цивилизациясын да жойды, Тлейлакс шебері Скайтале өз түрінен тірі қалған жалғыз адам. Бене Гессерит тұтқында Скайталеде гхола жасаудың Тлейлакс құпиясы бар, ол оны Бауырластықтың қорғауы үшін теріс бағаға сатты. Алғашқы гхола – олардың жақында қайтыс болған әскери генийі Майлс Тегтің гхоласы. Бене Гессериттің Капитулда тағы екі тұтқыны бар: соңғы Дункан Айдахо гхоласы және бұрынғы Құрметті Матер Мурбелла, оны күдікпен қараса да, жаңашыл ретінде қабылдады, себебі ол қашып кетуге ниетті болуы мүмкін. Лампадас, Бене Гессерит білім беру орталығы, Құрметті Матерлер тарапынан қиратылды. Планетаның Канцлері, Рухани Ана Люсилла миллиондаған Рухани Аналардың ортақ санасын алып қашып құтылуға тырысады. Люсилла Гаммуға қонуға мәжбүр болады, онда ол жер астындағы еврейлер тобынан пана іздейді. Раввин Люсиллаға пана береді, бірақ өз халқын Матерлерден құтқару үшін оны оларға тапсыру керек. Осылай істемес бұрын, ол Ребекканы ашады – «жабайы» Рухани Ана, ол Бене Гессерит жаттығуынсыз Өзге Есін алған. Люсилла Ребеккамен ой бөліседі, ол Лампадастың естеліктерін аман жеткізіп беруге уәде береді. Содан кейін Люсилла «сатылып» Ұлы Құрметті Матер Даманың алдына әкелінеді, ол оны Бене Гессерит құпияларына айырбастау үшін өмірін сақтап, Құрметті Матерлерге қосылуға көндіруге тырысады. Құрметті Матерлер өздерінің дене химиясын ерікті түрде өзгертуге қызығушылық танытады, бұл шеберлік Бене Гессериттер арасынан жойылған, ал Құрметті Матерлерге айналғандарда сақталған. Осыдан Люсилла Матерлер қашып жүрген үлкен жау биологиялық қаруды кеңінен қолданатынын түсінеді. Люсилла бұл білімді Матерлермен бөлісуден бас тартады, ал Дама оны өлтіреді. Капитулда Одраде Дунканмен бетпе-бет келіп, оны ментат екенін мойындауға мәжбүр етеді, бұл оның көптеген гхола өмірлерінің естеліктерін сақтағанын дәлелдейді. Осы арада Мурбелла Бене Гессерит жаттығуларының қысымынан құлап түседі және ол Бене Гессерит болғысы келетінін түсінеді. Одраде сезімнен қорқуда қателескенін және даму үшін сезімдерді қабылдауға үйрену керектігін айтады. Мурбелла дәмдеуіштің азаптарынан аман қалып, Рухани Анаға айналады. Одраде Шианамен бетпе-бет келіп, Дункан мен Шиананың біраз уақыттан бері одақтас екенін біледі. Шиана олар Тегтің есін импринтинг арқылы қайта ояту мүмкіндігін қарастырғанын айтпайды, Одраде Шиананың Дунканның кемесіз түрмесінің кілті бар екенін де білмейді. Тегті Шиана импринтинг техникасын қолдана отырып оятады. Одраде оны қайтадан Башар ретінде тағайындайды, Бауырластықтың әскери күштерінің Құрметті Матерлерге шабуыл үшін. Одраде Бене Гессеритке Тег Құрметті Матерлерге қарсы шабуылға шығатынын хабарлайды. Сондай-ақ, ол өзінің естеліктерін Мурбелла мен Шианамен бөлісу ниеті туралы айтады, егер ол қайтыс болса, оларды Аналық жетекші ретінде алмастыруға үміткер етеді. Одраде Ұлы Құрметті Матермен кездеседі, ал Тегтің басшылығымен Бене Гессерит күштері Гаммуға үлкен күшпен шабуыл жасайды. Тег өзінің құпия қабілетін пайдаланып, жүйеге бақылау жасау үшін кемелерді көре алмайды, ал Бене Гессерит жеңісі болмай қалмайды. Осы шайқастың ортасында Ребекка мен яһудилер Бене Гессерит флотына бас сауғалайды. Даманың бас кеңесшісі Логно Даманы умен өлтіріп, Құрметті Матерлерді басқарады. Өте кеш Одраде мен Тег тұзаққа түсіп қалғанын түсінеді, ал Құрметті Матерлер жеңісті жеңіске айналдыру үшін құпия қаруды қолданады және Одрадеді ұстап алады. Мюрбелла Бене Гессерит күшінен мүмкіндігінше көп бөлігін құтқарады және олар Капитулға кері шегінеді. Алайда Одраде Бене Гессерит шабуылдарының мүмкін сәтсіздікке ұшырауын жоспарлап, Мурбеллаға соңғы үмітсіз құмар ойыны үшін нұсқаулар қалдырды. Мюрбелла шағын кемемен жер бетіне ұшып келеді, өзін құрметке бөленген Матер деп жариялайды, ол шатасу кезінде Бене Гессериттен барлық құпияларымен қашып кеткендей көрінеді. Ол планетаға келіп, Ұлы Құрметті Матерге жеткізіледі. Логно өзінің ашуын баса алмай, Мурбеллаға шабуыл жасайды, бірақ Мурбелла оны өлтіреді. Оның дене күшіне таң қалған Құрметті Матерлердің қалғандары оны жаңа көшбасшылары ретінде қабылдауға мәжбүр болады. Одраде де шайқаста қаза табады, ал Мурбелла оның жаңа естеліктерін сіңіру үшін Одрадемен бөліседі, олар бұрыннан бөлісіп келгендей. Мурбелланың көшбасшылыққа өтуі Бене Гессериттің барлығына жеңіс ретінде қабылданбайды. Кейбіреулері Капитулдан қашып кетеді, әсіресе Шиана, ол өз көре алуына ие болады және Капитул шөлінде пайда болған жаңа құрттардың бір бөлігін кемеге тиеуді ұйымдастырады. Шианаға Дункан қосылады. Екеуі үлкен кемеде қашып кетеді, Скайтале, Тег және яһудилермен бірге. Мурбелла олардың жоспарын соңғы минутта таниды, бірақ тоқтатуға күші жетпейді.

Қабылдау

"Chapterhouse: Dune" кітабы "Нью-Йорк Таймс" бестселлерлер тізімінде 5-орында дебют жасап, кейін 2-орынға көтерілді. "Нью-Йорк Таймс" газетінің журналисі Джеральд Джонас: "Барлық қиындықтарға қарамастан, "Дюна" әлемі мәнділігімен байып, моральдық тұрғыдан күрделі мәселелерді көтеріп тұрады" деп жазды. Дейв Лэнгфорд осы романды "White Dwarf" журналының 65-шы санында қарап шығып, "Кейіпкерлердің өткірлігі әсерлі, шешімі ойлы және адамгершілікке толы. Алғашқыда "Балалар", "Еретиктер" және "Chapterhouse" кітаптарынан кейін мен сенімімді ішінара қайта таптым" деді.

Жалғасы

Франк Герберт қайтыс болғаннан кейін екі онжылдық өткен соң, оның ұлы Брайан Герберт және Кевин Дж. Андерсон Франк Герберттің "Дюна 7" деп атаған, жоспарланған жетінші романы үшін қалдырған жазбалары негізінде "Дюна аңшылары" (2006) және "Дюна құрттары" (2007) атты екі жалғасын жариялады.