«Ender's Game» – Орсон Скотт Кардтың 1985 жылғы әскери ғылыми-фантастикалық романы. Жерді қорғау үшін балаларды даярлау, стратегия, соғыс ойындары туралы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1985 жылғы Орсон Скотт Кардтың романы
Роман
1985 novel by Orson Scott Card
the novel
«Эндер ойыны» – 1985 жылғы американдық автор Орсон Скотт Кардтың әскери ғылыми-фантастикалық романы. Роман, Жердің болашағындағы белгісіз бір кезде өрбиді, «бөгделер» деп аталатын жәндік тәрізді шетелдік түрлермен екі рет болған қақтығыстан кейін қауіпке ұшыраған адамзатты көрсетеді. Күтілетін үшінші шабуылға дайындық ретінде Жердің халықаралық әскери күштері жас балаларды, соның ішінде романның басты кейіпкері Эндрю «Эндер» Виггинді, элиталық офицерлер ретінде оқытуға алады. Балалар әскери стратегия мен басшылықты күрделене түсетін соғыс ойындары арқылы үйренеді, оның ішінде гравитация жоқ жерде ойналатындары да бар, мұнда Эндердің тактикалық генийі ашылады. Кітап 1977 жылдың тамыз айында «Analog Science Fiction and Fact» журналында жарияланған, сол аттас қысқа әңгіме ретінде пайда болды. Роман 1985 жылдың 15 қаңтарында жарық көрді. Кейіннен, романның кейіпкерлері мен сюжеттік желілерін кеңейте отырып, Кард «Эндер ойыны» сериясына қосымша кітаптар жазды. Кард 1991 жылы «Эндер ойынының» жаңартылған нұсқасын шығарды, онда Кеңес Одағының сол кездегі тарауы мен Суық соғыстың аяқталуын ескере отырып, кейбір саяси фактілер өзгертілді. Роман 34 тілге аударылған. Кітаптың қабылдануы көбінесе оңтайлы болды. Ол көптеген әскери ұйымдарға, соның ішінде АҚШ Теңіз корпусына ұсынылып отыр. «Эндер ойыны» 1985 жылғы «Небюла» сыйлығы мен 1986 жылғы «Хьюго» сыйлығымен ғылыми-фантастика және фэнтези жанрындағы «үздік роман» деп танылды. Оның төрт жалғасы – «Өлілерге сөйлеуші» (1986), «Ксеноцид» (1991), «Ақылдың балалары» (1996) және «Эндер шетте» (2008) – Эндердің галактикадағы көптеген әлемдерге жасаған саяхаттарын жалғастырады. Сонымен қатар, кейінірек жарық көрген «Сыйлықтар соғысы» (2007) повесі мен «Эндердің көлеңкесі» (1999) романы, сондай-ақ «Көлеңке» сагасындағы басқа да романдар түпнұсқамен бірдей уақыт кезеңінде орын алады. 2013 жылдың қазан айында Гавин Худтың режиссерлік еткен, Эндер рөлінде Асса Баттерфилдтің ойнаған, сол аттас фильм шықты. Кард фильмнің продюсері болды. Роман екі комикс сериясына да бейімделді.
Ender's Game is a 1985 military science fiction novel by American author Orson Scott Card. Set at an unspecified date in Earth's future, the novel presents an imperiled humankind after two conflicts with an insectoid alien species they dub "the buggers". In preparation for an anticipated third invasion, Earth's international military force recruits young children, including the novel's protagonist, Andrew "Ender" Wiggin, to be trained as elite officers. The children learn military strategy and leadership by playing increasingly difficult war games, including some in zero gravity, where Ender's tactical genius is revealed. The book originated as a short story of the same name, published in the August 1977 issue of Analog Science Fiction and Fact. The novel was published on January 15, 1985. Later, by elaborating on characters and plotlines depicted in the novel, Card wrote additional books in the Ender's Game series. Card released an updated version of Ender's Game in 1991, changing some political facts to account for the then recent dissolution of the Soviet Union and the end of the Cold War. The novel has been translated into 34 languages. Reception of the book has been mostly positive. It has become suggested reading for many military organizations, including the United States Marine Corps. Ender's Game was recognized as "best novel" by the 1985 Nebula Award and the 1986 Hugo Award in the genres of science fiction and fantasy. Its four sequels—Speaker for the Dead (1986), Xenocide (1991), Children of the Mind (1996), and Ender in Exile (2008)—follow Ender's subsequent travels to many different worlds in the galaxy. In addition, the later novella A War of Gifts (2007) and novel Ender's Shadow (1999), plus other novels in the Shadow saga, take place during the same time period as the original. A film adaptation of the same name, written for the screen and directed by Gavin Hood, and starring Asa Butterfield as Ender, was released in October 2013. Card co produced the film. The novel has also been adapted into two comic book series.
Қысқаша мазмұны
Адамдар мен формалар деп аталатын жәндіктерге ұқсас ғарыштан келген жаратылыстар арасында соғыс басталады. Адамдар шайқаста аз ғана жеңіске жетеді, содан кейін Халықаралық Флотты (ХФ) құрып, ерекше қабілеттері бар балаларды орбиталық шайқас мектебінде командирлерге айналдыруға дайындайды. Эндрю "Эндер" Виггин "Үшінші" болып дүниеге келеді: Жердегі екі бала туу саясатына сирек кездесетін ерекшелік, оған үкімет оның үлкен екі бауырының көрсеткен үмітіне байланысты рұқсат береді. Үлкені Питер – ақылды психопат, ол Эндерді қорқытады. Оның әпкесі Валентина – терең сезімталдыққа ие. ХФ Эндердің бақылау құрылғысын алты жасында алып тастайды, осылайша оның шайқас мектебіне түсу мүмкіндігін тоқтатып береді. Оны Стильсон атты бір сыныптасы қорқытады, бірақ Эндер оған зорлық көрсетіп шабуыл жасайды. Стильсон кейіннен алған жарақатынан көз жұмады. Полковник Хайрум Графф ұрыс туралы естігеннен кейін Эндерге келеді. Эндер қазірдің өзінде өзінің басымдығын көрсетіп, болашақ қақтығыстардың алдын алғанын айтады. Графф оған шайқас мектебінде оқуға мүмкіндік береді. Шайқас мектебіне келгеннен кейін Графф және басқа да жетекшілер Эндерді оқшаулау үшін жасырын жұмыс істейді. Эндер өзін өлтіру және соңынан алыпты өлтіру туралы ойдан құрылған оқиғаны ойнайтын ойын арқылы көңіл көтереді. Кадеттер нөлдік гравитациядағы бәсекелестік соғыс симуляцияларына қатысады, онда Эндер жаңа тактикалық тәсілдерді қолданып, қарсыластарын оңай жеңіп шығады. Эндерді шаршату үшін оны жаңа сарбаздардан құралған әскерге командирлікке тағайындайды, содан кейін бірнеше әскерге қарсы күреске жібереді, бірақ Эндердің сәттілігі жалғаса береді. Эндердің бұрынғы командирі, қызғанышпен қараған Бонзо Мадрид оны симуляциядан тыс ұрысқа тартады, және болашақ қақтығыстарды алдын ала тоқтатуға тырысады, Эндер шектен тыс күш қолданады, нәтижесінде Бонзо алған жарақатынан көз жұмады. Осы уақытта Жерде Питер Виггин "Лок" деген псевдониммен саяси эсселерді жариялау үшін жаһандық коммуникация жүйесін пайдаланады, өзін құрметті дебатер және қуатты саясаткер ретінде таныстыруға тырысады. Валентина Питерге сенбесе де, онымен бірге "Демосфен" псевдонимімен жариялауға келіседі. Олардың эсселері үкімет пен халық тарапынан тез арада назарға алынады. Он жасар Эндер Командалық мектепке көтеріледі. Симулятордағы алдын ала шайқастардан кейін ол Формик соғысының батыры Мазер Ракхаммен танысады, ол Формиктердің мінез-құлқының маңызды үлгілерін анықтаған. Эндер Мазер жасаған және басқарған ғарышқа қарсы күрес симуляцияларына қатысады. Жауынгерлік күрес күшейген сайын, оған Шайқас мектебіндегі достары қосалқы командирлер ретінде қосылады. Эндер шайқастардан, оқшауланудан және Мазердің оған қатысты әрекеттерінен депрессияға түседі. Соңғы сынақ ретінде, ХФ командирлерінің бақылауында, Эндердің флоты Формик кемелерімен қоршалып алынған өз планетасынан әлдеқайда кем екенін көреді. Ол бүкіл флотын планетаға молекулалық бұзу құрылғысын атқылау үшін құрбан етеді. Құрылғы планетаны жоқ қылып, айналасындағы Формик флотын парализдеп тастайды. Командирлер қуанышпен шапалақтасады. Мейзер Эндерге "симуляциялардың" нақты шайқастар болғанын, адам ғарыш кемелерін Ансиль арқылы Формик флотына қарсы бағыттағанын және Эндер соғысты жеңіп шыққанын айтады. Эндер өзі геноцид жасағанын және Питерге ұқсағанын түсінеді. Эндер мен Валентина ғарыш колонияларының тобына қосылады. Жаңа планетада Эндер колонияның губернаторы болады. Ол шайқас мектебіндегі алып ойын симуляциясына ұқсас құрылысты табады және оның ішінде Формик патшайымының ұйықтап жатқан жұмыртқасын табады. Патшайым Эндерге телепатия арқылы бірінші Формик соғысына дейін адамдарды санасы жоқ, сезімтал емес жаратылыс деп есептегенін, бірақ қателігін тым кеш түсінгенін айтады. Оның орнына ол Эндерге оны осы жерге шақырып, жұмыртқаны Формиктердің жаңадан қоныстанған планетасына алып баруын өтінеді. Эндер жұмыртқаны алады және патшайымнан алған ақпараттар негізінде "Өлілер үшін сөйлейтін" псевдонимімен "Карапа патшайымы" атты кітап жазады. Питер, қазір Жердің басшысы және 77 жастағы жүрек жетіспеушілігімен ауырады, Эндерді "Карапа патшайымы" кітабының авторы ретінде таниды. Ол Эндерден өзі туралы кітап жазуын сұрайды, оны Эндер "Гегемон" деп атайды. Бұл еңбектердің бірігіп, жерлеудің жаңа түрін құрайды, онда өлгендердің спикері өлген адамның толық және өкінусіз тарихын айтады, бұл көптеген адамдар Жерде және оның колонияларында қабылдайды. Эндер мен Валентина колонияны тастап, басқа әлемдерге саяхаттайды, туылмаған Карапа патшайымын орналастыру үшін қауіпсіз орын іздейді.
War breaks out between humans and an insect like alien race called the Formics. The humans achieve a narrow victory then create the International Fleet (I. F.) and train gifted children to become commanders at their orbiting Battle School. Andrew "Ender" Wiggin is born a "Third": a rare exception to Earth's two child policy, allowed by the government due to the promise shown by his two older siblings. The eldest, Peter, is an intelligent sociopath who bullies Ender. His sister, Valentine, is deeply empathic. The I. F. removed Ender's monitoring device when he was six years old, seemingly ending his chances of Battle School. He is bullied by a fellow student, Stilson, but Ender violently attacks him. Stilson later dies from his wounds. Colonel Hyrum Graff visits Ender after hearing about the fight. Ender attests that by showing superiority now, he has prevented future struggle. Graff offers him a place in the Battle School. Once at Battle School, Graff and the other leaders covertly work to keep Ender isolated. Ender finds solace in playing a simulated adventure game that involves being killed by and eventually killing a giant. The cadets participate in competitive war simulations in zero gravity, where Ender quickly masters the competition with novel tactics. To further wear Ender down, he is promoted to command a new army composed of raw recruits, then pitted against multiple armies at once, but Ender's success continues. Ender's jealous ex commander, Bonzo Madrid, draws him into a fight outside the simulation, and once again seeking to preemptively stop future conflicts, Ender uses excessive force, and Bonzo dies from his injuries. Meanwhile on Earth, Peter Wiggin uses a global communication system to post political essays under the pseudonym "Locke", hoping to establish himself as a respected orator and then as a powerful politician. Valentine, despite not trusting Peter, agrees to publish alongside him as "Demosthenes". Their essays are soon taken seriously by the government and the people. Ender, now ten years old, is promoted to Command School. After some preliminary battles in the simulator, he is introduced to Mazer Rackham, a hero from the Formic war who saw key patterns in the Formic behavior. Ender participates in space combat simulations created and controlled by Mazer. As the fighting becomes harder, he is joined by some of his friends from the Battle School as sub commanders. Ender grows depressed by the battles, his isolation, and the way Mazer treats him. For his final test, under observation by I. F.'s commanders, Ender finds his fleet far outnumbered by Formic ships surrounding their homeworld. He sacrifices his entire fleet to fire a Molecular Disruption Device at the planet. The Device destroys the planet and paralyzes the surrounding bugger fleet. The commanders cheer and celebrate. Mazer informs Ender that the "simulations" were real battles, directing human spacecraft against Formic fleets via an ansible and that Ender has won the war. Ender realizes that he has committed genocide and become just like Peter. Ender and Valentine join a group of space colonists. On their new planet, Ender becomes the colony's governor. He discovers a structure that matches the simulation of the giant game from Battle School and inside finds the dormant egg of a Formic queen. The queen telepathically communicates to Ender that before the first Formic war, they had assumed humans were a non sentient race, for want of collective consciousness, but realized their mistake too late. Instead, she had reached out to Ender to draw him here and requested that he take the egg to a new planet for the Formics to colonize. Ender takes the egg and, with information from the queen, writes The Hive Queen under the alias "Speaker for the Dead". Peter, now the leader of Earth and 77 with heart failure, recognizes Ender as the author of The Hive Queen. He asks Ender to write a book about him, which Ender titles The Hegemon. The combined works create a new type of funeral, in which the Speaker for the Dead tells the whole and unapologetic story of the deceased, adopted by many on Earth and its colonies. Ender and Valentine leave the colony and travel to other worlds, looking for a safe place to establish the unborn Hive Queen.
Жаратылыс және илхам
"Эндер ойыны" – Эндердің Ұрыс мектебі мен Командалық мектебіндегі тәжірибесінің шағын көрінісін ұсынатын әңгіме; толыққанды роман Эндердің соғысқа дейінгі, соғыс кезіндегі және соғыстан кейінгі өмірін толығырақ қамтиды, сондай-ақ оның үлкен бауырларының Жердегі саяси қимыл-әрекеттерін сипаттайтын тарауларды да қамтиды. Романның 20 жылдық мерейтойлық аудиокнига басылымындағы түсіндірмелерде, сондай-ақ 1991 жылғы Автордың түпкілікті басылымында Кард "Эндер ойыны" Эндер кейіпкерін "Өлгендер үшін сөйлейтін" рөліне бекіту үшін жазылғанын айтты, оның жобасын ол "Эндер ойыны" романына кіріспеден бұрын жазған. Сонымен қатар, 20 жылдық мерейтойлық аудиокнига басылымының постскриптумында Кард Эндерді осылай атау себебін, шахматтағы "эндшпиль" сөзімен ұйқасқан есімді қалау үшін түсіндірді. 1991 жылғы романға жазған кіріспесінде Кард Исаак Азимовтың "Foundation" сериясының әңгімеге және романға тигізген әсерін талқылады. Тарихшы Брюс Каттонның Америка Азамат соғысы туралы зерттеулері де Кардқа әсер етті.
The original "Ender's Game" is a short story that provides a small snapshot of Ender's experiences in Battle School and Command School; the full length novel encompasses more of Ender's life before, during, and after the war, and also contains some chapters describing the political exploits of his older siblings back on Earth. In a commentary track for the 20th anniversary audiobook edition of the novel, as well as in the 1991 Author's Definitive Edition, Card stated that Ender's Game was written specifically to establish the character of Ender for his role of the Speaker in Speaker for the Dead, the outline for which he had written before novelizing Ender's Game. Additionally, in the post script of the 20th anniversary audiobook edition, Card mentions that he named Ender so that he could have a name that sounded like "endgame" from chess. In his 1991 introduction to the novel, Card discussed the influence of Isaac Asimov's Foundation series on the novelette and novel. Historian Bruce Catton's work on the American Civil War also influenced Card.
Сыни жауап
"Эндер ойыны" 1985 жылы үздік роман үшін «Небула» сыйлығын, ал 1986 жылы үздік роман үшін «Хьюго» сыйлығын жеңіп алды. Бұл ғылыми фантастикадағы ең беделді екі сыйлық саналады. "Эндер ойыны" 1986 жылы «Locus» сыйлығына да ұсынылды. Роман Дэмиен Бродериктің «Ғылыми фантастика: 101 үздік роман, 1985–2010» кітабына енгізілді және 1990 жылға дейін жарық көрген «Locus» журналының үздік ғылыми-фантастикалық романдар тізімінде тоғызыншы орынды иеленді. «The New York Times» газетінің жазушысы Джеральд Джонас романның сюжетінің тұжырымдамасы "Z класындағы, теледидарға арналған, ғылыми фантастиканы ұрлауға жасалған фильмге" ұқсайтынын айтады, бірақ Кардтың "мүмкіндігі жоқ материалға" қарамастан, оның элементтерін жақсы дамытқанын атап өтеді. Джонас Эндер Виггин кейіпкерінің жасалуын жоғары бағалап: «Ол бір жағынан ұнайтын, бір жағынан жақтырмайтын, қысқа шалбар киген шағын Наполеон бейнесін шығарған» дейді. Роман зорлық-зомбылықты бейнелеуі және оны ақтауы үшін сынға ұшырады. Элейн Радфордтың «Эндер және Гитлер: Суперменге деген сымбаты» атты рецензиясында Эндер Виггиннің бейнесі Кардтың Адольф Гитлерге жасаған тікелей сілтемесі екенін, ал романдағы зорлық-зомбылық, әсіресе басты кейіпкердің қолынан келген зорлық-зомбылықты сынап көрсеткен. Кард Радфордтың сын-пікірлеріне «Fantasy Review» журналында жауап берді. Джон Кесселдің «Айыпсыз кісі өлтірушіні жасау: «Эндер ойыны», ниет және мораль» атты мақаласында Радфордтың пікірлері қайта көтеріледі, онда Кессел: «Эндер өзінің жауларына қарсы күресіп, әдепті де моральды болып қалады. Бәрісі де оның кінәсі емес» дейді. Ноа Берлатский колонизация мен ғылыми фантастика арасындағы байланысты талдағанда, «Эндер ойыны» «Батыс экспансиясы мен геноцидті» ақтауға бағытталған деп сипаттайды. Алайда, соңғы кезде ғылыми фантастиканы зерттейтін Майк Райдер Кессел мен Радфордтың тұжырымдамаларын жоққа шығарып, Эндердің одан тыс күштердің ықпалында екенін дәлелдеді. АҚШ Теңіз корпусының кәсіби оқу тізімінде бұл роман бірнеше төменгі шендегілерге, сондай-ақ офицерлік кандидаттар мен мичмандарға оқуға ұсынылады. Кітапты FMFM 1 (Fleet Marine Force Manual, маневр доктринасы бойынша нұсқаулық) авторы, капитан Джон Ф. Шмитт «әскерилердің не істегенін түсіндіру үшін тиімді және қысқаша аллегориялар» мақсатымен оқу тізіміне енгізген. Романды басшылықты оқыту үшін пайдалануға кіріскенде, Теңіз корпусы университетінің Лежун бағдарламасы оның «оқу әдістемесі, басшылық және этика бойынша сабақтарды ұсынатынын» мәлімдейді. «Эндер ойыны» Теңіз корпусының оқу тізімінде құрылғаннан бері берік орын алып келеді.
Ender's Game won the Nebula Award for best novel in 1985, and the Hugo Award for best novel in 1986, considered the two most prestigious awards in science fiction. Ender's Game was also nominated for a Locus Award in 1986. Ender's Game was included in Damien Broderick's book Science Fiction: The 101 Best Novels 1985–2010. It ranked number nine on Locus's top SF novels published before 1990. The New York Times writer Gerald Jonas asserts that the novel's plot summary resembles a "grade Z, made for television, science fiction rip off movie", but says that Card develops the elements well despite this "unpromising material". Jonas further praises the development of the character Ender Wiggin: "Alternately likable and insufferable, he is a convincing little Napoleon in short pants." The novel has received criticism for its portrayal of violence and its justification. Elaine Radford's review, "Ender and Hitler: Sympathy for the Superman", posits that Ender Wiggin is an intentional reference by Card to Adolf Hitler and criticizes the violence in the novel, particularly at the hands of the protagonist. Card responded to Radford's criticisms in Fantasy Review, the same publication. Radford's criticisms are echoed in John Kessel's essay "Creating the Innocent Killer: Ender's Game, Intention, and Morality", wherein Kessel states: "Ender gets to strike out at his enemies and still remain morally clean. Nothing is his fault." Noah Berlatsky makes similar claims in his analysis of the relationship between colonization and science fiction, where he describes Ender's Game as in part a justification of "Western expansion and genocide". However, more recently, science fiction scholar Mike Ryder has refuted the claims of Kessel and Radford, arguing that Ender is exploited by powers beyond his control. The U. S. Marine Corps Professional Reading List makes the novel recommended reading at several lower ranks, and again at Officer Candidate/Midshipman. The book was placed on the reading list by Captain John F. Schmitt, author of FMFM 1 (Fleet Marine Force Manual, on maneuver doctrine) for "provid[ing] useful allegories to explain why militaries do what they do in a particularly effective shorthand way". In introducing the novel for use in leadership training, Marine Corps University's Lejeune program opines that it offers "lessons in training methodology, leadership, and ethics as well. . Ender's Game has been a stalwart item on the Marine Corps Reading List since its inception".