Кіріспе
1990 жылғы роман Иэн М. Бэнкстің "Қару-жарақтарды қолдану" – шотланд жазушысы Иэн М. Бэнкстің 1990 жылы тұңғыш рет жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Бұл "Мәдениет" сериясының үшінші кітабы. Роман Чераденин Закалуэ атты адамның өмірбаяны түрінде жазылған, ол Мәдениеттен тыс дүниеге келген, бірақ Арнайы жағдайлар агенті Дизиет Сма оны дамылмаған өркениеттерге араласатын оперативтік қызметкер ретінде жұмысқа алған. Роман осы араласулардың бірнешеуін және Закалуэнің өзінің өткенімен санасу әрекеттерін баяндайды. Бұл құрылымды одан әрі күрделілендіретін негізгі оқиғалардан кейін орналасқан пролог пен эпилог, сондай-ақ тараулар ішіндегі көптеген естеліктер. Алға жылжыған баяндау Дизиет Сма мен Скаффен Амтискав (Арнайы жағдайлар, Байланыс бөлімінің бөлімшесі) атты дронның Закалуэні тағы бір жұмысқа қайта тартуы туралы айтады. Ол саяси тұрақсыз жұлдыздық шоққа орналасқан ескі әріптесі Бейчаемен байланысқа түсіп, аймақта Мәдениеттің мақсаттарын ілгерілетуі керек. Закалуэ талап ететін сыйлық – Ливуэта есімді әйелдің орналасқан жері. Кері баяндау Закалуэнің Мәдениет үшін бұрынғы жұмыстарын сипаттайды, соңында екі қарындасымен (Ливуэта мен Даркенсе) және әкесі мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен түрмеге қамалған Елетиомель есімді жасынан құрдасымен бірге Мәдениетке дейінгі балалық шағына оралады. Екі бағыттың да соңында Елетиомель мен Закалуэ қанаты қанға батқан азамат соғысында екі қарсы әскерге басшылық еткендігі белгілі болады. Елетиомель Даркенсені кепілге алып, соңында өлтіріп, оның сүйектері мен терісінен кресло жасап, Закалуэге жіберді, ол оны алғаннан кейін өмірге қол жұмбауға тырысты. Бейчаені сәтті құтқарудан кейін, ауыр жарақат алған Закалуэ Ливуетаны көру үшін туған жеріне қайтарылады. Ол оны қабылдамайды және "Шераденин Закалуэ" деп аталатын адамның шын мәнінде Элетиомель екенін, ол азамат соғысы кезінде Закалуэ өзін-өзі өлтіргеннен кейін оның кімлігін ұрлағандығын ашады. Элетиомель аневризмаға шалдығады және Скаффен Амтискау оның өмірін сақтап қалу үшін операция жасайды, алғашқыда нәтижелер белгісіз болады. Эпилог – прологтың жалғасы; осы "кітаптың қаптамаларында" айтылған оқиға Закалуэ/Элетиомель аневризмаға шалдығар алдында немесе кейін болғандығы эпилогқа дейін бірден анықталмайды, онда ол көп ұзамай болғандығының белгісі – "Закалуэ енді жоқ ұзын шашты қолымен итеріп жіберді".
Use of Weapons is a science fiction novel by Scottish writer Iain M. Banks, first published in 1990. It is the third novel in the Culture series. The narrative takes the form of a biography of a man called Cheradenine Zakalwe, who was born outside of the Culture but was recruited into it by Special Circumstances agent Diziet Sma to work as an operative intervening in less advanced civilizations. The novel recounts several of these interventions and Zakalwe's attempts to come to terms with his own past. Further complicating this structure is a prologue and epilogue set shortly after the events of the main narrative, and many flashbacks within the chapters. The forward moving narrative stream deals with the attempts of Diziet Sma and a drone named Skaffen Amtiskaw (of Special Circumstances, a division of Contact Section) to re enlist Zakalwe for another job. He must make contact with Beychae, an old colleague, who lives in a politically unstable star cluster, to further the aims of the Culture in the region. The payment that Zakalwe demands is the location of a woman, named Livueta. The backward moving narrative stream describes earlier jobs that Zakalwe has performed for the Culture, ultimately returning to his pre Culture childhood with his two sisters (Livueta and Darckense) and a boy his age named Elethiomel whose father has been imprisoned for treason. As the two streams of the narrative conclude, it emerges that Elethiomel and Zakalwe commanded two opposing armies in a bloody civil war. Elethiomel took Darckense hostage before finally having her killed and her bones and skin made into a chair, to be sent to Zakalwe, who attempted suicide upon receiving it. After the successful extraction of Beychae, a severely wounded Zakalwe is taken back to his homeworld to see Livueta. She rejects him and reveals that the person called "Cheradenine Zakalwe" is in fact Elethiomel, who had stolen the real Zakalwe's identity after the latter had successfully killed himself during the civil war. Elethiomel suffers an aneurysm and Skaffen Amtiskaw performs surgery in an attempt to save his life with initially unclear results. The epilogue is a continuation of the prologue; whether the story told by these "bookends" takes place prior to, or after, Zakalwe/Elethiomel suffers an aneurysm, is not immediately obvious until the epilogue, in which the clue that it takes place not long after is "Zakalwe pushing his hand through long hair that isn't there any more "
Тарих
Банкстің айтуынша, ол кітаптың әлдеқайда ұзын нұсқасын 1974 жылы, оның ешбір кітабы (ғылыми фантастика немесе басқа жанрда) жарияланбастан бұрын жазған. Кітаптың құрылымы одан да күрделі болды ("Алты өлшемде ойланбастан түсіну мүмкін емес еді"), бірақ ол Мәдениетті Чераденин Закальве туралы әңгіменің фоны ретінде енгізді. Кітаптың құпия алғы сөзінде досы және әріптес ғылыми фантастика жазушысы Кен МакЛеодқа "ескі жауынгерді зейнетке шығару" (ескі кітапты қайта жазу) туралы ұсыныс жасағаны және сондай-ақ "сауығу бағдарламасын" (жаңа құрылымды) ұсынғаны көрсетілген. 1993 жылы кітап "Курд Лассвиц" сыйлығының "Шет елдік роман" аталымын жеңіп алды. Tor.com 2017 жылы кітапты жақсы бағалап, оны "әдемі және сөзсіз, ал кернеуі шыдамсыз" деп сипаттады. "Бұл кітапта маған ұнайтын нәрселер көп, қайсысынан бастарымды білмеймін" делінген. Pequod кітапқа 9.5 (10-нан) баға берді, "Бұл жоғары деңгейдегі ғылыми фантастика, ол моральдың мәнін, саяси араласудың тиімділігін (және күтпеген салдарларын) және тіпті белгісіздік жағдайында шешім қабылдау процесін зерттейді" делінген. 2012 жылы кітап Дэмиен Бродериктің "Ғылыми фантастика: 1985-2010 жылдардағы 101 үздік роман" кітабына іріктелді.
Комментарийлер
2011 жылы "The Register" журналының оқырмандары "Use of Weapons" фильмін ешқашан түсірілмеген ең үздік ғылыми-фантастикалық фильм деп дауыс берді.