Кіріспе

1990 жылғы роман Иэн М. Бэнкстің "Қару-жарақтарды қолдану" – шотланд жазушысы Иэн М. Бэнкстің 1990 жылы тұңғыш рет жарық көрген ғылыми-фантастикалық романы. Бұл "Мәдениет" сериясының үшінші кітабы. Роман Чераденин Закалуэ атты адамның өмірбаяны түрінде жазылған, ол Мәдениеттен тыс дүниеге келген, бірақ Арнайы жағдайлар агенті Дизиет Сма оны дамылмаған өркениеттерге араласатын оперативтік қызметкер ретінде жұмысқа алған. Роман осы араласулардың бірнешеуін және Закалуэнің өзінің өткенімен санасу әрекеттерін баяндайды. Бұл құрылымды одан әрі күрделілендіретін негізгі оқиғалардан кейін орналасқан пролог пен эпилог, сондай-ақ тараулар ішіндегі көптеген естеліктер. Алға жылжыған баяндау Дизиет Сма мен Скаффен Амтискав (Арнайы жағдайлар, Байланыс бөлімінің бөлімшесі) атты дронның Закалуэні тағы бір жұмысқа қайта тартуы туралы айтады. Ол саяси тұрақсыз жұлдыздық шоққа орналасқан ескі әріптесі Бейчаемен байланысқа түсіп, аймақта Мәдениеттің мақсаттарын ілгерілетуі керек. Закалуэ талап ететін сыйлық – Ливуэта есімді әйелдің орналасқан жері. Кері баяндау Закалуэнің Мәдениет үшін бұрынғы жұмыстарын сипаттайды, соңында екі қарындасымен (Ливуэта мен Даркенсе) және әкесі мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыппен түрмеге қамалған Елетиомель есімді жасынан құрдасымен бірге Мәдениетке дейінгі балалық шағына оралады. Екі бағыттың да соңында Елетиомель мен Закалуэ қанаты қанға батқан азамат соғысында екі қарсы әскерге басшылық еткендігі белгілі болады. Елетиомель Даркенсені кепілге алып, соңында өлтіріп, оның сүйектері мен терісінен кресло жасап, Закалуэге жіберді, ол оны алғаннан кейін өмірге қол жұмбауға тырысты. Бейчаені сәтті құтқарудан кейін, ауыр жарақат алған Закалуэ Ливуетаны көру үшін туған жеріне қайтарылады. Ол оны қабылдамайды және "Шераденин Закалуэ" деп аталатын адамның шын мәнінде Элетиомель екенін, ол азамат соғысы кезінде Закалуэ өзін-өзі өлтіргеннен кейін оның кімлігін ұрлағандығын ашады. Элетиомель аневризмаға шалдығады және Скаффен Амтискау оның өмірін сақтап қалу үшін операция жасайды, алғашқыда нәтижелер белгісіз болады. Эпилог – прологтың жалғасы; осы "кітаптың қаптамаларында" айтылған оқиға Закалуэ/Элетиомель аневризмаға шалдығар алдында немесе кейін болғандығы эпилогқа дейін бірден анықталмайды, онда ол көп ұзамай болғандығының белгісі – "Закалуэ енді жоқ ұзын шашты қолымен итеріп жіберді".

Тарих

Банкстің айтуынша, ол кітаптың әлдеқайда ұзын нұсқасын 1974 жылы, оның ешбір кітабы (ғылыми фантастика немесе басқа жанрда) жарияланбастан бұрын жазған. Кітаптың құрылымы одан да күрделі болды ("Алты өлшемде ойланбастан түсіну мүмкін емес еді"), бірақ ол Мәдениетті Чераденин Закальве туралы әңгіменің фоны ретінде енгізді. Кітаптың құпия алғы сөзінде досы және әріптес ғылыми фантастика жазушысы Кен МакЛеодқа "ескі жауынгерді зейнетке шығару" (ескі кітапты қайта жазу) туралы ұсыныс жасағаны және сондай-ақ "сауығу бағдарламасын" (жаңа құрылымды) ұсынғаны көрсетілген. 1993 жылы кітап "Курд Лассвиц" сыйлығының "Шет елдік роман" аталымын жеңіп алды. Tor.com 2017 жылы кітапты жақсы бағалап, оны "әдемі және сөзсіз, ал кернеуі шыдамсыз" деп сипаттады. "Бұл кітапта маған ұнайтын нәрселер көп, қайсысынан бастарымды білмеймін" делінген. Pequod кітапқа 9.5 (10-нан) баға берді, "Бұл жоғары деңгейдегі ғылыми фантастика, ол моральдың мәнін, саяси араласудың тиімділігін (және күтпеген салдарларын) және тіпті белгісіздік жағдайында шешім қабылдау процесін зерттейді" делінген. 2012 жылы кітап Дэмиен Бродериктің "Ғылыми фантастика: 1985-2010 жылдардағы 101 үздік роман" кітабына іріктелді.

Комментарийлер

2011 жылы "The Register" журналының оқырмандары "Use of Weapons" фильмін ешқашан түсірілмеген ең үздік ғылыми-фантастикалық фильм деп дауыс берді.