Гробтың шабуылы: Ерекше шахмат ашылысы

Кіріспе

Grob's Attack – ақтардың 1. g4 жүрісімен басталатын, дәстүрден тыс шахмат ашылуы. Бұл ашылуға адал жанкүйерлер болғанымен, көбінесе ақтардың ең нашар бірінші жүрісі саналады. Халықаралық шебер (IM) Джон Уотсон: "Менің түсінігімше, 1 g4 ақтардың ең нашар бірінші жүрісі деп аталу үшін 1 h4 жүрісімен бәсекелеседі. Білімді немесе тәжірибелі қарсыласқа қарсы ойнағанда, бұл өзіне-өзі зиян келтірумен тең."

Тарих және қолданылуы

Ашылу швейцариялық халықаралық шебер Анри Гробтан (1904–1974) алған, ол оны жан-жақты талдап, жүздеген корреспонденциялық ойындарда ойнады. Гробтың газет бағандағы осы ашылу талдауында ол оны «Тік ашылу» деп атады, бұл атау кейде әлі де қолданылады. Басқа ерте сілтемелерде Карл Альхаузеннің (1835–1892) атымен, ол Берлинде 1. g4-ті алғаш ойнағандықтан, «Альхаузен ашылуы» деп аталды. Савиелли Тартаковер кейде бұл ашылуды бірнеше ойыншыға көрсету кезінде ойнап, оны алғаш қолданған Генуя қаласы мен Сан-Пьер-Д'Арена маңындағы «Генуя немесе Сан-Пьер-Д'Арена ашылуы» деп атады. Чехия мен Словакияда 1. g4 «Фрик ашылуы» деп, ал әлемнің басқа бөліктерінде «Колибри ашылуы» деп аталады. Шахмат ашылулары энциклопедиясында Гроб, Ақ үшін сирек кездесетін басқа да алғашқы жүрулермен бірге, А00 коды («ретсіз ашылулар» немесе «сирек ашылулар») бойынша жіктеледі. Ақтың үш негізгі жоспары бар: g4 пешкасын h3 арқылы қолдау; d5 немесе h1–a8 диагоналіне қарсы қысым жасау, қараның Bxg4 ойнауына кедергі келтіру (мысалы, 1. g4 d5 2. Bg2 Bxg4 3. c4, b7 пешкасына қарсы тіреуді пайдалану); немесе h пешкасын шабуылда жылжыту. Гробты ең танымал ойынға пайдаланған Майкл Басман 1978 жылы гроссмейстер және танымал теоретик Джон Наннды осы ашылу арқылы жеңді. 2005 жылы Канзас штатының Линдсборг қаласында Сьюзан Полгарға қарсы өткен достық матхта бұрынғы кеңес премьері Михаил Горбачев Анатолий Карповқа Гробты ойнауға мәжбүр етті. Горбачев салтанатты бірінші жүру жасап, 1. g4 ойнады. Әдетте, ойыншылар ұнамайтын салтанатты жүрулерді қайтаруға құқылы. Алайда, Горбачев Карповты «үлкен ойыншыға қиындық туғызуды» қалап, ойынды жалғастыруға талап етті. Гроб 12-ші жабық шахматтық қозғалтқыштар чемпионатының суперфиналына арналған ашылу кітабына енгізілді (2018 жылғы сәуір – шілде). Финалистер, Stockfish және Komodo, 1. g4-тен кейін қараларға айқын артықшылық беретін позицияны бағалады және екеуі де Ақ позициясын қорғай алмады.

The opening takes its name from Swiss IM Henri Grob (1904–1974) who analysed it extensively and played hundreds of correspondence games with it. In Grob's newspaper column analysis of this opening, he referred to it as the Spike Opening, a name which is still used occasionally. Other early references used the name Ahlhausen's Opening, after Carl Ahlhausen (1835–1892) of Berlin, one of the first to play 1. g4. Savielly Tartakower sometimes played this opening in simultaneous exhibitions and called it the Genoa or San Pier D'Arena Opening, after the city and suburb of Genoa where he first used it. In the Czech Republic and Slovakia, 1. g4 is called Fric's Opening, and in other parts of the world it is called Kolibri's Opening. Along with several other uncommon first moves for White, the Grob is classified under the code A00 ("irregular openings" or "uncommon openings") in the Encyclopedia of Chess Openings. White has three main plans: to support the g4 pawn with h3; pressure against d5 or on the h1–a8 diagonal, preventing Black from playing Bxg4 (e. g. 1. g4 d5 2. Bg2 Bxg4 3. c4, exploiting the pin against the b7 pawn); or advancing the h pawn in a attack. Perhaps the highest profile game to feature the Grob was when Michael Basman defeated grandmaster and renowned theorist John Nunn with it in 1978. The Grob was also forced upon Anatoly Karpov by former Soviet premier Mikhail Gorbachev in a friendly match against Susan Polgar in Lindsborg, Kansas 2005. Gorbachev made the ceremonial first move and played 1. g4. Normally players can simply retract ceremonial moves they do not like. In this case Gorbachev insisted Karpov play on, saying he wanted to "cause some difficulties for the older player." The Grob was included in the opening book for the superfinal of the 12th Top Chess Engine Championship season (April–July 2018). Both finalists, Stockfish and Komodo, evaluated the position after 1. g4 as providing a clear advantage for Black, and both failed to defend the White position.

Жауаптар

IM Майкл Басман мен Грандмастер Спиридон Скембрис бұл ашылудың жақтаушылары. Оның белгілі бір күтпегендік құндылығы бар, ал орташа ойыншы оны қалай жоққа шығаруға болатынын білмейді, керісінше, тым сенімді болып, қателіктер жасауға бейім. Сонымен қатар, осы бағыттағы теорияның жетіспеуі тәжірибелі қарсыластың репертуарын күшсіз қылуы мүмкін. Қараның интуитивті ойыны қауіпті тұзақтарға соқтыруы мүмкін. Мысалы, ақтар 2. Bg2 Bxg4 3. c4 және соңынан Qb3 ойнау арқылы, әлсіреген d5 және b7 квадраттарына қысым жасауы мүмкін. Бірақ, қара ақтарға мұндай мүмкіндіктерді беруге міндетті емес. Гроб шабуылына жауап ретінде қара 1 e5 ойнауы мүмкін. Жақсы жауаптар – 2. Bg2 (жеңіл квадратты орталық диагональді бақылауға алу) немесе 2. c4, ағылшын варианты, Nc3-ті дайындау арқылы ақтардың d5-ке бақылауын нығайту. 1 e5-тен кейін, қара h4 алаңына шабуыл жасай алады, ол ақтардың пешка жылжуынан әлсіреген. 2. Bg2 h5 ақтардың пешка құрылымын әлсіретеді. 2. d3 (2...h5-ке 3. g5-пен жауап беруді көздеп) немесе 2. h3-ке 2...Ne7, Ng6, Nf4 немесе Nh4 қауіптерімен жауап беруге болады, бұл ақтардың патшалық жақтағы фианкеттосын бұзады. Гробта ақтар жиі қолданатын тағы бір құрылым – 1. g4, 2. h3 және 3. Bg2. Қараның қарсы құрылымы 1 d5, 2 e5 және 3 c6 болуы мүмкін (бұл қимылдар кез келген тәртіппен ойналуы мүмкін), егер олар соңынан e4 ойнаса, ақтардың орталыққа ықпалын жояды. IM Ричард Паллизер оның орнына классикалық 1 d5, 2 e5, 3 Nc6 құрылымын жақтайды, себебі ақтар 3 c6 4. d4 e4 5. c4 және т.б. соңынан "кері француздық" позициялармен көбірек таныс болуы мүмкін. Гробтың маңызды элементі – патшаның слонын g2-ге орналастырып, диагональді бақылауға алу. Бұл мақсатқа жету үшін ақтар орталықта пешкаларды ұстамауы керек. Бұл жиі орталықты "жарып-жаруға" әкеледі, ал c4 көбінесе ақтардың үшінші ходы болады. g4 және c4 ойнау арқылы ақтардың ерекше пешка құрылымын ескеретін болсақ, кастинг жасаудың көп пайдасы болмайды. Ойын көбінесе ашық және динамикалық болып дамиды, ал нақты артықшылық әдетте алғашқы 20 ходында анықталады. 1 d5 және 1 e5-тен басқа жауаптар күрделі партияларда сирек кездеседі, бірақ 1 c5 және 1 Nc6 сияқты жауаптар да орынды.

IM Michael Basman and Grandmaster Spyridon Skembris are advocates of the opening. It has a certain surprise value, and the average player is unlikely to know how to refute it and more likely to get overconfident and make mistakes. Moreover, the lack of theory along this line may negate the repertoire of an experienced opponent. Intuitive play by Black can lead into dangerous traps. Many of these traps rely on Black's replying with 1 d5, attacking the pawn with his White can sacrifice the pawn with 2. Bg2 Bxg4 3. c4 with Qb3 to follow, giving White some pressure against the weakened squares d5 and b7. Black is not obliged to give White these opportunities. In response to Grob's Attack, Black may also play 1 e5. Good responses would be 2. Bg2 (dominating the light squared centre diagonal) or 2. c4, the English Variation, preparing Nc3 to solidify White's control of d5. After 1 e5, Black can take aim at the h4 square, left weak by White's pawn advance. 2. Bg2 h5 will force a weakening of White's pawn structure. 2. d3 (intending to answer 2 h5 with 3. g5) or 2. h3 can be answered by 2 Ne7 with the threat of Ng6 followed by Nf4 or Nh4, disrupting White's kingside fianchetto. Another frequently used setup for White in the Grob is 1. g4, 2. h3, and 3. Bg2. A Black counter setup might be 1 d5, 2 e5, and 3 c6 (these moves may be played in any order), which, if used in conjunction with an eventual e4, negates White's 's influence over the centre. IM Richard Palliser advocates instead the classical setup 1 d5, 2 e5, 3 Nc6, on the grounds that White is more likely to be familiar with the "reversed French" lines after 3 c6 4. d4 e4 5. c4 etc. A key element of the Grob is deploying the king's bishop on g2 and having it rule the diagonal. In order to further this goal, White must keep the centre clear of pawns. This leads to frequent "tearing at the centre" with c4 often being White's third move. Due to the unusual pawn structure White attains by playing g4 and c4 so early in the game, there is frequently little advantage to castling. Play often devolves into a wild and wide open game, with a definitive advantage usually resolving itself in the first 20 moves. Responses other than 1 d5 and 1 e5 are rarely encountered in serious games, though some such as 1 c5 and 1 Nc6 are reasonable.