Кіріспе

Американдық баскетболшы және жаттықтырушы (1932–2021)
баскетболшы және бас бапкер

Джон Чейни (21 қаңтар 1932 – 29 қаңтар 2021) – американдық жоғары оқу орны баскетбол жаттықтырушысы, ең көп танымал 1982 жылдан 2006 жылға дейін Темпл университетіндегі жетістіктерімен. Ол 2001 жылы Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына және 2006 жылы Ұлттық колледждік баскетбол даңқы залына енгізілді.

Ерте өмір және ойыншы

Чейни Флорида штатының Джексонвилл қаласында дүниеге келді, бірақ Филадельфияда өсті. Ол мансабын Бетюн-Кукман колледжін бітіргеннен кейін бастады және біраз уақыт Шығыс кәсіби баскетбол лигасының құрамында болды, алдымен 1955 жылдан 1963 жылға дейін «Санбери Меркуриз» және 1963 жылдан 1966 жылға дейін «Уильямспорт Биллиз» командаларында өнер көрсетті. 1966 жылы Филадельфиядағы Саймон Гратц орта мектебінде бір жеңіс ғана тіркелген команданы басқарған Чейни алты маусымда 63–23 есебімен жеңіске жетті. Чейнидің алғашқы жоғары білім орны Чейни мемлекеттік колледжі болды, онда ол Ұлттық колледждік спорт қауымдастығының (NCAA) II дивизионындағы «Чейни Вулвз» командасын жаттықтырды. Чейниде ол 232–56 есебін көрсетті. «Чейни» 1978 жылы NCAA II дивизионының ерлер баскетбол турнирінде жеңіске жетті. Он жыл Чейниде жұмыс істегеннен кейін, Чейни 1982 жылы Темпл университетіне ауысты, онда ол NCAA I дивизионындағы «Темпл Оулз» командасын жаттықтырды. Чейни алаңда да, алаңнан тыс да үлкен талаптар қоятын қатал жаттықтырушы ретінде танымал болды. Ол ерте таңғы жаттығуларымен, аймақтық қорғаныс тактикасымен, ауыр қарсыластармен ойындарды жоспарлауымен және жеңіске ұмтылған баскетбол командаларымен әйгілі болды. 1994 жылдың 13 ақпанында Чейни Массачусетс Амхерст университетінің жаттықтырушысы Джон Калипариді ойыннан кейінгі баспасөз конференциясында өлтіремін деп қорқытты, Калипари сөз сөйлеп тұрған кезде Чейни конференция залына кірді, оны «итальяндық некесіз туған» деп атап, төрешілерді манипуляциялауда айыптады. Калипари қарсылық білдіргенде, Чейни «Жынды болдың!» деп айқайлады және күзет қызметкерлері тоқтатып, сахнаға шабуыл жасады. Оны ұстап тұрғанда Чейни: «Сені көрсем, саған соққы беремін!» деп айқайлады. Қауіпсіздік қызметкерлері Чейниді ұстап тұрғанда, ол қайта-қайта: «Мен сені өлтіремін!» деп айқайлады және «Балаларыңның аузына соққы беруге» бұйрық бергенін ашық мойындады. Осы оқиға үшін Чейни бір ойынға қатысудан шеттетілді. Кейін екі жаттықтырушы татуласты. Чейни Калипаридің жаттықтырушылық қабілетін жоғары бағалады және оны Мемфис университетіндегі Деррик Роуз дауына қатысты қорғады. 2004 жылдың 20 желтоқсанында Принстонға қарсы жеңіліс кезінде Чейни әрекеттегі бесінші жаттықтырушы және барлық уақыттағы 19-шы жаттықтырушы болып, 1000 ойынға қатысты, ол Лу Хенсонға (Нью-Мексико штаты, Иллинойс), Боб Найтқа (Армия, Индиана, Техас Тех), Эдди Саттонға (Крейтон, Арканзас, Кентукки, Оклахома штаты, Сан-Франциско) және Хью Дурхамға (Флорида штаты, Джорджия, Джексонвилл) қосылды. 2005 жылы Чейни реферилердің жіберген қателіктеріне жауап ретінде «Big 5» қарсыласы «Сент-Жозефс» командасына қарсы ауыр бұзушылықтар жасау үшін қосалқы шабуылшы Нехемия Инграмды ойынға жіберді. Ойыннан кейін Чейни «хабарлама жібергенін» мойындады және «Бұрынғы күндердегідей, қоқан-лоқылаушыларды жіберемін» деді. «Сент-Жозефс» командасының ойыншысы Джон Брайант қасақана жасалған бұзушылықтың салдарынан қолда жарақат алды. 2006 жылдың 13 наурызында Чейни Ұлттық шақыру турнирінде (NIT) «Темплдің» ойынынан кейін зейнетке шығу туралы баспасөз конференциясында жариялады. Маусымнан кейін Фран Дунфи Чейнидің орнын басуға тағайындалды. Кейіннен Чейни Филадельфияның колледж баскетбол тарихындағы ең жақсы ойыншыларды мойындайтын «Big 5» Даңқ залына енгізілді. Чейни мансабында барлығы 741 ойын жеңіп алды. Ол «Темплді» 17 рет NCAA турниріне алып барды. Оның 1987–1988 жылдардағы «Оулз» командасы NCAA турниріне елдегі бірінші орында кірді және ол бес рет «Elite Eight» кезеңіне жетті. 2001 жылы Чейни Найсмит мемориалдық баскетбол Даңқ залына сайланды. Чейни 2021 жылдың 29 қаңтарында 89 жасында қайтыс болды.