Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
К-3 – Советтік Әскери-Теңіз Флотының Солтүстік флотының 627 жобалы "Кит" (қазақша "кит", НАТО белгілемесі) суасты қайығы, Совет Одағының алғашқы атомдық суасты қайығы. Кеме ағаштан жасалған прототип ретінде салынды, оның бес сегменті Ленинград маңындағы бес түрлі жерге, соның ішінде "Астория" қонақ үйіне орналастырылды. Ол Молотовск қаласында салынды, 9 тамыз 1957 жылы теңізге түсірілді, 1958 жылдың шілдесінде қолданысқа берілді және Кола түбегіндегі Западная Лица портында орналасқан. К-3 Владимир Перегудов жобалаған. Өрт басталған кезде бөлімде болған экипаж мүшелері бөлімнен эвакуациялануға мәжбүр болды. От суасты қайықтың басқа бөліктеріне тарады. Автоматты өрт сөндіргіштер көмірқышқыл газына негізделген, ол суасты қайықтың бірінші және екінші бөлімдеріндегі экипаж мүшелерін қаза қылды. Екінші бөлімдегі адамдарға не болғанын білу үшін үшінші бөлімге қарайтын есік ашылғанда, газ таралып, көптеген адамдар есінен таныды. Алдыңғы бөлімдер толығымен герметикалық жабылып, суасты қайық су бетіне көтерілді. Төрт күннен кейін "Ленин комсомолы" базаға оралды. Өрттен 39 экипаж мүшесі қаза тапты. Соңғы тергеу өрттің ең басты себебі гидравликалық майдың жарылғыш концентрациясының тұтануы болды және экипаж мүшелерінің реакциясы жылдам әрі дұрыс болды деп анықталды. Экипажға көптеген наградалар ұсынылды, соның ішінде Кеңес Одағының Батыры атағына жеті үміткерлік – олардың төртеуі қаза болғаннан кейін берілді. Алайда, кейіннен Мәскеуден келген комиссия торпедалық бөлімнен темекі оттығын тауып, теңізшінің денесінің орны күмәнді деп тапты. Олар теңізшінің темекі шегуі өртке себеп болды деп шешті және кез келген награданы тоқтатып қойды. 1991 жылы К-3 суасты қайығында қаза тапқандарға арнап Zapadnaya Litsa қаласында ескерткіш орнатылды. 2007 жылы Ресейлік наградалар комитеті (Российский наградной комитет) "Ленин комсомолының" 50 жылдығына арналған" медалін табыс етті.
К 3 was a project 627 "Кит" (kit, meaning "whale"; NATO reporting name "") submarine of the Soviet Navy's Northern Fleet, the first nuclear submarine of the Soviet Union. The vessel was prototyped in wood, with each of five segments scattered between five different locations about Leningrad, including the Astoria Hotel. She was built in Molotovsk, launched on 9 August 1957, commissioned in July 1958, and homeported at Zapadnaya Litsa on the Kola Peninsula. K 3 was designed by Vladimir Peregoudov. and crew members in the compartment when the fire broke out had to evacuate the compartment. The flames spread to other parts of the submarine. The automatic extinguishers were based on carbon dioxide gas, which killed the crew members who were in the first and second compartments in the submarine. When the dividing door in the bulkhead from the third compartment was opened to see what had happened to the people in the second compartment, the gas spread, and more people lost consciousness. The forward compartments were then completely sealed off, and the submarine surfaced. Four days later, Leninsky Komsomol returned to base. 39 crew members died in the fire. The subsequent investigation determined that the most probable cause of the fire was ignition of an explosive concentration of hydraulic oil, and that the reactions of the crew were prompt and correct. Numerous rewards were recommended for the crew, including seven nominations for Hero of Soviet Union—four of them posthumous. A later commission from Moscow, however, found a cigarette lighter in the torpedo compartment and found the position of a sailor's body suspicious. They ruled that the sailor's smoking had caused the fire and prohibited any award. In 1991 a memorial was erected in Zapadnaya Litsa to the men lost aboard К 3. In 2007 the Russian Awards Committee (Российский наградной комитет) issued the medal "For 50 Years Of The Submarine "Leninskiy Komsomol"".
Зейнеткерлік
Су асты кемесі 1988 жылы қолдан алынды. Зейнетке шыққаннан бері К-3 кемесі Мурманск қаласындағы "Нерпа" кемежайында тұр. К-3 кемесі Кронштадт қаласындағы Теңіз Әйбаты мұражайының құрамына енгізіліп, 2023 жылдың басында саяхатшыларға есігін ашады деп жоспарлануда.
The submarine was decommissioned in 1988. Since its retirement the K 3 has been docked at the Nerpa Shipyard, Murmansk The K 3 is set to become part of The Museum of Naval Glory in Kronstadt and is expected to be open for visitors by early 2023.